II UKN 392/98 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 16 grudnia 1998 r.

II UKN 392/98

Zatrudnianie na podstawie umów o dzieło pracowników poza podstawowym czasem pracy przy pracach tego samego rodzaju, co objęte stosunkami

pracy, stanowi obejście przepisów dotyczących podlegania systemowi pracowniczych ubezpieczeń społecznych.

Przewodniczący: SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Andrzej Kijowski, Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 1998 r. sprawy z wniosku

Przedsiębiorstwa Zagranicznego „A.” w K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B.-B. o składki na ubezpieczenie społeczne, na skutek kasacji

wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 4 lutego 1998 r. [...]

o d d a l i ł kasację i zasądził od Przedsiębiorstwa Zagranicznego „A.” w K. na

rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w B.-B. kwotę 1500 zł tytułem

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem z dnia 4 lutego 1998 r. zmienił zaskarżony apelacją organu rentowego wyrok

Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku Białej z dnia

27 maja 1997 r. [...] i oddalił odwołanie wnioskodawcy Przedsiębiorstwa Zagranicznego „A.” w K. od decyzji z dnia 31 października 1996 r. wymierzającej zapłatę nieuiszczonych składek na pracownicze ubezpieczenie społeczne za okres od marca

1995 r. do sierpnia 1996 r. z tytułu fikcyjnych umów o dzieło. Sąd Apelacyjny uznał,

że postępowanie dowodowe w sprawie wykazało, że pracownicy wnioskodawcy wykonywali w godzinach nadliczbowych prace o charakterze i zakresie zbieżnym z ich

obowiązkami wynikającymi z zawartych umów o pracę. W tej sytuacji Sąd pierwszej

instancji naruszył przepisy art. 58 § 1 KC w związku z art. 627 KC oraz art. 22 § 1 KP

błędnie przyjmując, że wnioskodawca skutecznie zawierał z pracownikami umowy o

dzieło, które w istocie rzeczy były umowami o pracę. Sąd Apelacyjny przyjął, że pracownicy wnioskodawcy wykonywali sporne prace w godzinach nadliczbowych w ramach stosunku pracy i z tego tytułu powinny być opłacone składki na pracownicze

ubezpieczenie społeczne.

W kasacji wnioskodawcy podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego

przez niewłaściwe zastosowanie art. 22 § 1, 133 § 1 i 134 KP przez przyjęcie, że zawarcie 502 ustnych umów o dzieło miało na celu obejście przepisów o składkach na

ubezpieczenie społeczne, a realizowanie tych umów cywilnoprawnych polegało na

wykonywaniu pracy w godzinach nadliczbowych w ramach umów o pracę. Nadto

skarżący zarzucił naruszenie art. 233 § 1 i 328 § 2 KPC polegające na arbitralnej

ocenie dowodów w sprawie, co było sprzeczne z materiałem dowodowym wobec

niewskazania w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przyczyn uznania za umowy o

pracę ustnych umów o dzieło, które były realizowane na warunkach określonych w

art. 627 i n. KC. Skarżący domagał się orzeczenia kasatoryjnego i zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.

Organ rentowy w odpowiedzi na kasację wniósł o jej oddalenie i zasądzenie

kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy uznał, że kasacja jest bezzasadna.

W uzasadnieniu kasacji skarżący przyznał, iż nie jest sporne, że 502 umowy

zostały zawarte w okresie od marca 1995 r. do sierpnia 1996 r. na samodzielne wykonanie nadbudówek z tworzyw sztucznych z osobami, które w tym czasie zatrudnione były u wnioskodawcy na podstawie umów o pracę, w ramach których uczestniczyły przy produkcji nadbudówek tego samego rodzaju. Judykatura wielokrotnie wypowiadała poglądy, że zatrudnianie pracowników poza normalnym czasem pracy na

podstawie umów cywilnoprawnych przy pracach tego samego rodzaju - co objęte

stosunkami pracy - stanowi obejście przepisów o czasie pracy w godzinach nadliczbowych, nawet gdyby pracownicy byli doraźnie zainteresowani wykonywaniem tego

zatrudnienia w ramach umów cywilnoprawnych (por. uchwała SN z dnia 12 kwietnia

1994 r., I PZP 13/94, OSNAPiUS 1994 nr 11, poz. 139 lub wyrok Sądu Apelacyjnego

w Gdańsku z dnia 21 października 1994 r., III AUr 865/94, Prawo Pracy z 1995 nr 2,

s. 40). Zawarte w takim zakresie uzgodnienia są w sferze prawa pracy - niezależnie

od ewentualnej woli stron wyrażonej w nadanej im formie umów cywilnoprawnych automatycznie nieważne z mocy art. 18 § 2 KP. W miejsce postanowień nieważnych

umów cywilnoprawnych stosuje się odpowiednie przepisy prawa pracy (art. 22 § 1 i

11 KP w związku z art. 133 § 1 i 134 KP). W sferze prawa cywilnego zawarte przez

wnioskodawcę ustne umowy o dzieło na wykonywanie przez pracowników poza normalnym czasem pracy tych samych rodzajowo czynności, co objęte stosunkami

pracy, są również nieważne na podstawie art. 58 § 1 KC - jako czynności prawne

sprzeczne z ustawą.

W świetle niespornych ustaleń faktycznych w rozpoznawanej sprawie Sąd

drugiej instancji prawidłowo uznał, że działania wnioskodawcy miały na celu obejście

sygnalizowanych wyżej ustawowych przepisów prawa pracy, a nadto przepisów

prawa ubezpieczeń społecznych stanowiących o automatyzmie objęcia pracowników

- w zakresie łączących ich stosunków pracy - pracowniczym systemem ubezpieczenia społecznego (art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych - jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137

ze zm.). W konsekwencji orzeczenie reformatoryjne Sądu Apelacyjnego trafnie

wskazało, że organ rentowy wydał prawidłową decyzję stwierdzającą w spornym zakresie podleganie przez pracowników wnioskodawcy obowiązkowi pracowniczego

ubezpieczenia społecznego i wymierzył należne składki na to ubezpieczenie na

podstawie art. 11 ust. 1 pkt. 1, 3 i 5 tej ustawy w związku z § 17 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz

rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (jednolity tekst: Dz.U. z

1993 r., Nr 68, poz. 330 ze zm.). W tych okolicznościach sprawy również kasacyjne

zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 233 § 1 i 328 § 2 KPC) okazały się bezpodstawne.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art.

39312 KPC), obciążając wnioskodawcę kosztami postępowania kasacyjnego (art. 98

§ 1 KPC w związku z art. 39319 KPC).