II UKN 324/97 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 18 listopada 1997 r.

II UKN 324/97

Prawomocny wyrok sądowy nie stanowi przeszkody do nabycia prawa

do świadczenia emerytalno-rentowego, z ograniczeniem jego wypłaty stosownie do przepisu art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), o ile

uprzednia odmowa przyznania tego świadczenia była następstwem błędu organu rentowego lub odwoławczego.

Przewodniczący SSN: Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Maria

Tyszel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Witolda Bryndy,

po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 1997 r. sprawy z wniosku Reginy G. przeciwko

Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w K. o rentę rodzinną, na skutek

kasacji Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 22 sierpnia 1995 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi WojewódzkiemuSądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K., decyzją z dnia 5 stycznia

1995 r., odmówił Reginie G., urodzonej 2 lipca 1928 r., prawa do renty rodzinnej po

zmarłym w dniu 13 listopada 1969 r. jej mężu Józefie G.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy powołał przepis art. 41 ust. 1 i 2 ustawy

z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników stwierdzając, że

inwalidztwo w III grupie ustalone u wnioskodawczyni orzeczeniem Wojewódzkiej

Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia [...] w K. z dnia 19 lipca 1978

r. powstało po upływie 5 lat od śmierci męża.

Odwołanie wnioskodawczyni od powyższej decyzji, zawierające żądanie

przyznania prawa do renty rodzinnej, oddalił Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 22 sierpnia 1995 r. [...].

Sąd przeprowadził dowód z opinii biegłych sądowych specjalistów: psychiatry,

neurologa i internisty. Biegli ci wskazali, że schorzenie rozpoznane u wnioskodawczyni powoduje inwalidztwo III grupy, stwierdzając jednak, iż brak jest podstaw do

przyjęcia, że inwalidztwo to powstało przed 1974 r.

Brak jest uzasadnienia wyroku, ponieważ strony nie zgłosiły wniosku o jego

sporządzenie.

Minister Sprawiedliwości zaskarżył kasacją powyższy wyrok, zarzucając temu

wyrokowi rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 41 ust. 2 ustawy z dnia 14

grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40,

poz. 267 ze zm.), a nadto interesu Rzeczypospolitej Polskiej, na podstawie art. 12

ust. 1 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego,

rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 43, poz.

189) i wniósł o jego uchylenie oraz o uchylenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z dnia 5 stycznia 1995 r. [...] i przyznanie Reginie G. prawa do

renty rodzinnej od dnia 1 sierpnia 1993 r.

Rozpoznając sprawę w granicach kasacji Sąd Najwyższy wziął pod rozwagę

co następuje:

Kasacja jest uzasadniona i Sąd Najwyższy w całej rozciągłości podziela jej

wywody.

Słusznie zarzucono w kasacji, że zaskarżony wyrok rażąco narusza przepis

art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267), zwanej dalej ustawą o z.e.p. w związku z

przepisem art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym

osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z

1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.).

Organ rentowy rozważył uprawnienia wnioskodawczyni do renty rodzinnej

wyłącznie w aspekcie możliwości nabycia przez nią tego prawa z tytułu inwalidztwa.

Dla zbadania tej przesłanki postępowanie dowodowe prowadził Sąd Wojewódzki.

Tak więc organ rentowy, ani - jak można wnosić z rozstrzygnięcia - Sąd Wo-

jewódzki nie poczyniły żadnych ustaleń w przedmiocie uprawnień wnioskodawczyni

do renty rodzinnej wynikających z faktu ukończenia przez nią wieku 50 lat w okresach, o których mowa w art. 41 ust. 2 ustawy o z.e.p.

Z akt rentowych wynika, że na podstawie decyzji z dnia 13 maja 1972 r. organ

rentowy wypłacał wnioskodawczyni od dnia 1 stycznia 1972 r., jako opiekunce, rentę

rodzinną dla dwojga dzieci - córki Stanisławy urodzonej 25 marca 1954 r. i syna

Andrzeja urodzonego 6 września 1958 r. Ten ostatni pobierał naukę zawodu w zakładzie rzemieślniczym od 16 września 1974 r. do 15 września 1977 r. [...] i według

ustaleń organu rentowego przysługiwało mu prawo do renty rodzinnej do dnia 15

października 1976 r. [...] Andrzej G. ukończył 16 lat w dniu 6 września 1974 r.

Wnioskodawczyni ukończyła 50 lat w dniu 2 lipca 1978 r., a więc w okresie 5 lat

przed ustaniem prawa do renty rodzinnej z tytułu wychowywania dzieci, jak tego wymagał art. 33 ust. 1 pkt 3 obowiązującej wówczas ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o

powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz.

6 ze zm.). Wnioskodawczyni spełnia więc warunek ukończenia wieku 50 lat w czasie

określonym obecnie w art. 41 ust. 2 ustawy o z.e.p.

Sąd Najwyższy podziela pogląd wnoszącego kasację, że wyrok Okręgowego

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 24 listopada 1978 r., II U

3193/78/6, którym Sąd ten oddalił odwołanie wnioskodawczyni od decyzji organu

rentowego z dnia 30 września 1978 r. ,odmawiającej jej prawa do renty rodzinnej po

mężu, nie stanowi przeszkody w nabyciu przez nią obecnie prawa do tej renty, ponieważ przepis art. 101 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy o z.e.p. zezwala na przyznanie

świadczeń za okres wsteczny, nie dłuższy niż 3 lata wstecz licząc od miesiąca, w

którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jeżeli odmowa świadczeń była następstwem błędu organu rentowego lub odwoławczego. Odmowa przyznania wnioskodawczyni renty rodzinnej w 1978 roku była następstwem błędu organu rentowego i Okręgowego Sądu, ponieważ decyzję wydano wbrew treści art. 33

ust. 1 pkt 3 ustawy z 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.), jednakże nie zachodzi potrzeba

wzruszenia tego wyroku w drodze kasacji przewidzianej w art. 12 ustawy z dnia 1

marca 1996 r. o zmianie KPC. Słusznie podniesiono w kasacji, że zgodnie bowiem z

art. 101 ust. 2 powołanej ustawy o z.e.p. w razie ponownego ustalenia prawa do

świadczeń wskutek wznowienia postępowania przed organami odwoławczymi albo

wskutek rewizji nadzwyczajnej okres 3 lat liczy się od miesiąca złożenia wniosku o

wznowienie postępowania lub o złożenie rewizji nadzwyczajnej. Wniosek o złożenie

rewizji nadzwyczajnej wpłynął do Ministerstwa Sprawiedliwości w dniu 12 sierpnia

1996 r., a zatem prawo do renty rodzinnej przysługuje wnioskodawczyni za okres nie

dłuższy niż 3 lata wstecz licząc od sierpnia 1996 r.

Orzeczenie Sądu, którym odmówiono wnioskodawczyni przyznania renty rodzinnej, bez rozważenia wszystkich określonych przepisami okoliczności, od których

zależy przyznanie tego świadczenia, nie tylko rażąco narusza powołane na wstępie

przepisy prawa, ale także interes Rzeczypospolitej Polskiej. W interesie Państwa leży

bowiem, aby osoby spełniające warunki wymagane przepisami prawa do przyznania

świadczeń emerytalno-rentowych nie były tych świadczeń pozbawione wskutek błędu

organów orzekających, a zwłaszcza wskutek błędnego orzeczenia sądowego.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy z mocy powołanych przepisów

uwzględnił kasację. Ponieważ jednak brak stosownych ustaleń faktycznych uniemożliwia merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, na podstawie przepisu art. 393 13 KPC,

orzekł jak w sentencji wyroku.