II UKN 315/97 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 7 listopada 1997 r.

II UKN 315/97

Dla zaistnienia odpowiedzialności nabywcy majątku za zaległości z tytułu nieuiszczonych składek ubezpieczeniowych przez podatnika (zbywcy majątku), konieczne jest przyjęcie, że majątek, obrót, przychód lub dochód z niego

stanowią podstawę opodatkowania (związek o charakterze normatywnym). Nie

jest więc wystarczający jedynie związek faktyczny, polegający na tym, że działalność gospodarcza przynosząca dochód, przyjęty za podstawę ustalenia zobowiązania podatkowego, była prowadzona przy pomocy przedmiotów majątkowych, które następnie zbył podatnik (art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia

1980 r. o zobowiązaniach podatkowych, jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 108,

poz. 486 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 1997 r. sprawy z wniosku

Bogusławy i Stefana M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi

w S. o składki na ubezpieczenie społeczne, na skutek kasacji organu rentowego od

wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z

dnia 13 marca 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 23 października 1996 r. [...], Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni oddalił odwołanie wnioskodawców Bogusławy i Stefana małżonków M. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddziału w S. z dnia 23 października 1995 r., zobowiązującej ich jako

nabywców nieruchomości od Budowlano-Montażowej Spółdzielni Pracy w P., do

opłacenia zaległości Spółdzielni powstałych w okresie od kwietnia 1992 r. do grudnia

1993 r. z tytułu nie opłaconych składek ubezpieczeniowych za pracowników.

Sąd Wojewódzki ustalił, że Spółdzielnia nie wywiązywała się z obowiązku płacenia składek ubezpieczeniowych za zatrudnionych pracowników, co doprowadziło

do powstania zaległości z tego tytułu w kwocie 28.558,32 zł bez odsetek i należności

pochodnych. W roku 1993 Spółdzielnia została zlikwidowana, a jej likwidatorzy

sprzedali wnioskodawcom nieruchomość o powierzchni 0,6748 ha. Wnioskodawcy,

jako nabywcy części mienia podatnika, odpowiadają całym swoim majątkiem (solidarnie z nim) za jego zaległości podatkowe powstałe przed nabyciem majątku, jeżeli

ten majątek albo obrót, przychód lub dochód z niego został przyjęty do podstawy

ustalenia zobowiązań podatkowych (art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o

zobowiązaniach podatkowych, jednolity tekst: Dz. U. z 1993 r. Nr 108, poz. 486 ze

zm.). Przepis ten ma zastosowanie także do zaległych składek ubezpieczeniowych

stosownie do § 1 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lutego 1989 r. w

sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych na niektóre

rodzaje świadczeń pieniężnych oraz określenia właściwości organów podatkowych w

zakresie umarzania zaległości podatkowych (Dz. U. Nr 6, poz. 40). Wnioskodawcy,

którzy nabyli umową notarialną majątek Spółdzielni, ponoszą odpowiedzialność za jej

zaległości z tytułu składek, a fakt, że organ rentowy ze względów społecznych i ekonomicznych mógł odstąpić od ściągnięcia długu, nie podlega kontroli Sądu.

Wobec apelacji wnioskodawców, Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia

13 marca 1997 r. [...], zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą decyzję organu

rentowego, ustalając że nie ponoszą oni odpowiedzialności za zaległości składkowe

Spółdzielni powstałe w okresie od kwietnia 1992 r. do grudnia 1993 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że odpowiedzialność nabywcy majątku dotyczy tylko tych

zaległości, które zostały przyjęte do podstawy ustalenia zaległości w opłacie składek,

a między nabytym majątkiem, a podstawą opodatkowania musi istnieć związek.

Związek ten musi mieć charakter normatywny, to znaczy wpływać na podstawę

ustalenia zaległości w opłacie składek. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie

społeczne pracowników stanowi ich dochód w gotówce i w naturze z tytułu wykonywania pracy w ramach stosunku pracy, a więc dla ustalenia zaległości, ta okoliczność

ma przesądzające znaczenie, a nie wartość zbytego majątku Spółdzielni. Z art. 45

ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych nie można wnioskować, że majątek

nabyty przez wnioskodawców był przyjęty do podstawy ustalenia składek na ubezpieczenie społeczne przez zbywcę majątku. Nadto wnioskodawcy nie nabyli zakładu

pracy, ale nieruchomość, na bazie której rozpoczęli działalność gospodarczą. Sąd

Apelacyjny przyjął także, że istnienie przesłanek warunkujących odstąpienie od orzeczenia odpowiedzialności za zaległości składkowe, podlega kontroli sądowej, nie rozróżniając ich jednak z uwagi na treść wyroku.

Powyższy wyrok zaskarżył kasacją organ rentowy i zarzucając naruszenie

prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 45

ustawy o zobowiązaniach podatkowych, wniósł o jego uchylenie i przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Zdaniem kasacji istniały przesłanki do przyjęcia odpowiedzialności nabywców

majątku Spółdzielni za jej zobowiązania z tytułu składek ubezpieczeniowych (należność główna) wobec daty powstania zaległości oraz wysokości nie przewyższającej

wartości nabytej nieruchomości.

Pogląd Sądu Apelacyjnego, że pomiędzy nabytym majątkiem a podstawą

opodatkowania musi istnieć związek normatywny, wpływający na podstawę ustalania

zaległości, nie jest trafny. Majątek w tej postaci (nieruchomość, obrót, przychód lub

dochód z niego) "nie może być z przyczyn obiektywnych przyjęty za podstawę naliczenia składek na ubezpieczenie społeczne".

W odpowiedzi na kasację, wnioskodawcy wnieśli o jej oddalenie, podzielając

stanowisko Sądu Apelacyjnego, wskazując nadto, że w uzasadnieniu kasacji rozszerzono jej zarzuty o błędną ocenę stanu faktycznego, co jest niedopuszczalne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W myśl art. 45 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, nabywca całości

lub części majątku podatnika odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem za jego zaległości podatkowe powstałe przed nabyciem majątku podatnika,

jeżeli ten majątek lub obrót, przychód lub dochód z niego zostały przyjęte do podstawy ustalenia zobowiązania podatkowego. W dalszej części przepis określa zakres

odpowiedzialności nabywcy, wskazując, że określa się go w takim stosunku do zobowiązań, w jakim majątek lub obrót, przychód albo dochód zostały przyjęte do

podstawy ustalenia zobowiązań podatkowych. Granicą tej odpowiedzialności jest

wartość nabytego majątku podatnika.

Odpowiedzialność nabywcy majątku dotyczy tylko tych zaległości, które powstały przed nabyciem majątku podatnika i to tylko, gdy nabyty majątek albo obrót,

przychód lub dochód z niego zostały przyjęte do podstawy ustalenia zobowiązania

podatkowego. Związek ten (określony w ust. 1) musi mieć charakter normatywny, co

oznacza, że majątek, obrót, przychód lub dochód z niego muszą konstytuować podstawę opodatkowania. Nie jest więc wystarczający związek jedynie faktyczny polegający na tym, że działalność gospodarcza przynosząca dochód przyjęty za podstawę ustalenia zobowiązania podatkowego, była prowadzona przy pomocy pewnych

przedmiotów majątkowych, które następnie podatnik zbył. Odpowiedzialność określona art. 45 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, jest odpowiedzialnością

osoby trzeciej w stosunku do podatnika, ta zaś powstaje, gdy zachodzą przewidziane

w ustawach okoliczności (art. 40 ust. 1), przy czym organ podatkowy "odstąpi od

orzeczenia odpowiedzialności... ze względu na zasady współżycia społecznego lub

inne ważne względy społeczno-gospodarcze" (art. 40 ust. 2).

Z przepisu art. 45 ust. 1 ustawy nie można wysnuć wniosku, że nabyta przez

wnioskodawców nieruchomość była przyjęta do podstawy ustalania składek ubezpieczeniowych za pracowników, a więc nie istnieje związek normatywny między tą

nieruchomością a podstawą ustalenia składek na ubezpieczenie społeczne w niniejszej sprawie. Powyższe trafnie przyjął i należycie uzasadnił Sąd Apelacyjny, a jego

rozważania Sąd Najwyższy akceptuje. Zauważyć nadto należy, że przed wydaniem

przez organ rentowy decyzji w trybie art. 45 ust. 1 ustawy, winien on rozważyć, czy

nie występują okoliczności, które nakazywałyby odstąpienie od orzeczenia odpowiedzialności ze względu na zasady współżycia społecznego lub inne ważne względy

społeczno-gospodarcze (art. 40 ust. 2 ustawy). Ta ocena poprzedzająca wydanie

decyzji zobowiązującej nie ma charakteru uznaniowego ("odstąpi") i podlega merytorycznej kontroli sądowej.

W tych warunkach, gdy zarzuty kasacji okazały się nieuzasadnione, należało

orzec jak w sentencji po myśli art. 39312 KPC.