II UKN 313/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 6 kwietnia 2001 r.

II UKN 313/00

1. W stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 stycznia 1999 r.

uczeń szkoły ponadpodstawowej, którego całkowita niezdolność do pracy powstała przed podjęciem nauki w tej szkole, był uprawniony do renty odpowiadającej całkowitej niezdolności do pracy, jeżeli w okresie pobierania nauki nastąpiło istotne pogorszenie się jego sprawności fizycznej oraz funkcji psychicznych i umysłowych, ograniczające w poważnym stopniu dotychczasową

zdolność do pobierania nauki w szkole.

2. O możliwości przyjęcia przez sąd orzekający istotnego pogorszenia

się stanu zdrowia decydują ustalenia dotyczące obecnego i poprzedniego

stanu zdrowia oraz wynik dokonanego porównania, a nie posłużenie się przez

sąd zwrotem "istotne".

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka,

Jadwiga Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2001 r. sprawy z wniosku

Andrzeja S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w L. o rentę

uczniowską, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego we

Wrocławiu z dnia 28 października 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 8 października 1998 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu oddalił odwołanie wnioskodawczyni Barbary S.

w imieniu i na rzecz której działał Andrzej S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w L. z dnia 13 marca 1998 r. odmawiającej przyznania jej prawa

do renty uczniowskiej. Sąd Wojewódzki na podstawie opinii biegłego sądowego dr.

Wiesława K. przyjął, że całkowita niezdolność do pracy wnioskodawczyni powstała

przed podjęciem przez nią nauki w szkole ponadpodstawowej. Zgodnie zaś z art. 63

ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i

ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), uczniom szkół ponadpodstawowych, którzy

stali się inwalidami I lub II grupy, przysługuje prawo do renty inwalidzkiej wówczas,

gdy ich inwalidztwo powstało w czasie uczęszczania do szkoły. Tymczasem inwalidztwo wnioskodawczyni jest następstwem wypadku komunikacyjnego, któremu uległa w dniu 14 marca 1989 r., natomiast naukę w szkole ponadpodstawowej rozpoczęła dopiero od dnia 1 września 1997 r.

Powyższy wyrok zaskarżyła wnioskodawczyni. W apelacji stwierdziła, że jej

stan zdrowia od czasu wypadku uległ znacznemu pogorszeniu. Ma bowiem częste

ataki epilepsji z utratą przytomności, cierpi na silne bóle głowy z zawrotami, miewa

bezwład prawej strony ciała, jest nerwowa, nadpobudliwa, stale pobiera leki i pozostaje na leczeniu. Ten stan zdrowia sprawia, że ma trudności z nauką, a jej perspektywy zawodowe na przyszłość są bardzo ograniczone.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 28 października 1999 r. zmienił zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji i poprzedzającą ten wyrok decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Legnicy z dnia 13 marca 1998 r. w ten

sposób, że przyznał małoletniej Barbarze S. prawo do renty uczniowskiej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy na okres czterech lat, począwszy od 1 lutego 1998 r.

Powołana przez Sąd Apelacyjny biegła sądowa z zakresu neurologii i neurologii

dziecięcej dr med. Barbara U.-C. rozpoznała u wnioskodawczyni stan po urazie

głowy z obrzękiem mózgu, encefalopatię pourazową z padaczką i zespołem psychoorganicznym - pourazowym, skrzywienie kręgosłupa. Stwierdziła, że Barbara S. jest

całkowicie niezdolna do pracy od daty wypadku oraz że w okresie uczęszczania do

szkoły ponadpodstawowej, tj. od stycznia 1989 r., nastąpiło pogorszenie jej stanu

zdrowia, przejawiające się w częstszych napadach padaczkowych, narośnięciu zespołu zaburzeń psychicznych, psychoorganicznych oraz w skrzywieniu kręgosłupa.

Zdaniem biegłej, stan zdrowia wnioskodawczyni wymaga co najmniej trzyletniego

systematycznego leczenia. Uznając opinię biegłej za trafną i w pełni uzasadnioną,

Sąd Apelacyjny stwierdził, że wnioskodawczyni, stosownie do art. 63 ust. 1 w

związku z art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin, przysługuje prawo do renty uczniowskiej.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył kasacją organ rentowy. Zarzucił w niej

naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie

art. 63 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin wskutek

stwierdzenia, że powódka ma prawo do renty uczniowskiej, a także naruszenie

prawa procesowego - art. 233 KPC z powodu niewyjaśnienia, czy pogorszenie stanu

zdrowia powódki było pogorszeniem istotnym, co pozwoliłoby na ustalenie, czy istnieje prawo do świadczenia. Wskazując na te zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego

rozpoznania ewentualnie o zmianę tego wyroku i oddalenie odwołania powódki.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istota zagadnienia w sprawie sprowadza się do kwestii, czy jest dopuszczalne

przyjęcie pogorszenia się stanu zdrowia osoby będącej inwalidą w ramach tej samej

grupy inwalidzkiej. W tej kwestii wypowiadał się już Sąd Najwyższy w ubiegłych latach i współcześnie. Przede wszystkim w uchwale z dnia 12 czerwca 1982 r., III UZP

24/84 (OSNCP 1985 z. 1, poz. 6) Sąd Najwyższy stwierdził, że spełnia warunki z art.

32 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i

ich rodzin pracownik, który podjął zatrudnienie jako inwalida trzeciej grupy, jeżeli w

okresach wymienionych w tym przepisie nastąpiło u niego istotne pogorszenie stanu

zdrowia w ramach tej samej grupy inwalidów, uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na to, że w ramach tej samej grupy inwalidów stopień naruszenia sprawności organizmu może być różny, a to sprawia, że

osoby będące inwalidami określonej grupy znajdują się w faktycznie odmiennych

sytuacjach, zarówno z punktu widzenia biologicznego, jak i ekonomicznego. Dlatego

też, skoro w uregulowaniu zawartym w art. 24 wymienionej wyżej ustawy został

nadal zachowany element biologiczny, to nie można go pomijać przy ocenie stanu

zdrowia z punktu widzenia jego pogorszenia się. Pogląd ten podtrzymał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 lipca 1998 r., II UKN 142/98 (OSNAPiUS 1999 nr 14,

poz. 469). W sprawie, w której został wydany ten wyrok, wnioskodawczyni była inwalidą trzeciej grupy od dzieciństwa i twierdziła, że podczas zatrudnienia nastąpiło

istotne pogorszenie się stanu jej zdrowia. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że dla spełnienia

warunku inwalidztwa zawartego w art. 32 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin konieczne byłoby ustalenie, że w okresie zatrudnienia

(równorzędnym), albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tego okresu

wnioskodawczyni doznała istotnego pogorszenia stanu zdrowia, które nie uzasadnia

jeszcze zaliczenia jej do wyższej grupy inwalidów, ale już uniemożliwia kontynuowanie dotychczasowego zatrudnienia.

Rozważając więc przytoczone poglądy Sądu Najwyższego można sformułować tezę, że o istotnym pogorszeniu się stanu zdrowia można mówić wtedy, gdy na

skutek już istniejącej choroby zmniejszyła się w zasadniczy sposób sprawność organizmu lub gdy obok dotychczasowych schorzeń pojawiły się nowe, zwiększające

dysfunkcje niektórych układów lub organów, chociaż nie uzasadniają one zmiany

grupy inwalidzkiej. W związku z tym Sąd Apelacyjny nie popełnił błędu przyjmując, że

u wnioskodawczyni, która jako uczennica szkoły podstawowej stała się osobą całkowicie niezdolną do pracy wskutek wypadku komunikacyjnego z dnia 17 marca 1987

r., w okresie nauki w szkole ponadpodstawowej nastąpiło wyraźne pogorszenie się

stanu zdrowia. Istotę tego pogorszenia obrazuje opinia biegłej z dziedziny neurologii i

neurologii dziecięcej dr med. Barbary U.-C. z dnia 19 sierpnia 1999 r., z której wynika, że od początku 1998 r. nasiliła się u wnioskodawczyni częstotliwość napadów

padaczkowych, które występują obecnie 3-4 razy w miesiącu, wskutek czego niemożliwe stało się planowane wcześniej zmniejszenie liczby leków. Nasiliły się również zaburzenia związane z encefalopatią pourazową i zespołem psychoorganicznym. Od listopada 1998 r. wnioskodawczyni jest także leczona ortopedycznie z powodu skrzywienia kręgosłupa ze skróceniem kończyny dolnej, które wymagają zastosowania wkładki korygującej. Biegła stwierdziła ponadto, że stan wnioskodawczyni może ulec poprawie po upływie co najmniej 3-4 lat systematycznego leczenia

(taki okres jest przyjęty standardowo na całym świecie). Wbrew więc stanowisku pozwanego organu rentowego, pogorszenie okazało się istotne. Nie ma zaś znaczenia

okoliczność, że Sąd Apelacyjny, oceniając stan zdrowia wnioskodawczyni, nie użył

tego wyrażenia („istotne”). O tym bowiem, czy pogorszenie stanu zdrowia jest

„istotne” czy nie, decydują ustalenia dotyczące obecnego i poprzedniego stanu

zdrowia i wynik dokonanego porównania, a nie posłużenie się wymienionym zwrotem

przez sąd orzekający. Kwestia „istotności” mieści się bowiem w sferze oceny, a nie w

sferze ustaleń. Brak tego określenia w opinii biegłej również nie dyskwalifikuje tej

opinii, skoro z jej części opisowej, opartej na dokumentacji lekarskiej, wynika, że po

wypadku, pod wpływem leczenia neurologicznego, stan wnioskodawczyni poprawił

się („powoli ulegał normalizacji”) do tego stopnia, że pod datą 1 września 1997 r.

lekarz neurolog prowadzący wnioskodawczynię od początku choroby wpisał: „od

trzech lat bez napadów” i brał pod uwagę możliwość zmniejszenia leków.

Podsumowując przytoczone uwagi należy stwierdzić, że Sąd Apelacyjny nie

naruszył art. 63 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

Zebrane dowody i dokonane ustalenia pozwalają bowiem uznać, że pogorszenie się

stanu zdrowia wnioskodawczyni było istotne. Nie ma natomiast znaczenia okoliczność, że pogorszenie to nastąpiło w ramach pierwszej grupy inwalidzkiej, zwłaszcza

biorąc pod uwagę osobę wnioskodawczyni, która jest uczennicą i pobiera naukę w

szkole ponadpodstawowej. Z ustaleń w sprawie opartych na opinii biegłej wynika bowiem, że pogorszeniu uległy funkcje umysłowe i psychiczne wnioskodawczyni, czyli

te, które mają ważne znaczenie z punktu widzenia jej zdolności do pobierania nauki

w szkole.

Nie można także uznać, że zaskarżony wyrok naruszył art. 233 KPC tylko

dlatego, że Sąd Apelacyjny przyjmując wystąpienie pogorszenia stanu zdrowia nie

użył określenia „istotne”, skoro stwierdzone pogorszenie miało taki charakter.

Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił kasację jako niezasadną (art. 393 12

KPC).