II UKN 306/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 5 kwietnia 2000 r.

II UKN 306/00

Przepis art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji

emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) nie jest podstawą prawną uwzględnienia

jako okresów składkowych okresów pozostawania bez pracy przypadających

po dniu 15 listopada 1991 r.

Przewodniczący SSN Maria Tyszel, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk

(sprawozdawca), Beata Gudowska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2001 r. sprawy z wniosku

Zenobii B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w K. o wcześniejszą emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 18 stycznia 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 20 lutego 1998 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w

K. odmówił przyznania wnioskodawczyni Zenobii B. prawa do wcześniejszej emerytury wobec braku wymaganego okresu zatrudnienia.

Odwołanie wnioskodawczyni od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 13 kwietnia

1999 r. [...]. Sąd ustalił, że wykazany dokumentami okres zatrudnienia wnioskodawczyni wynosi 31 lat, 9 miesięcy i 1 dzień. Żądanie doliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 11 września 1969 r. do 24 marca 1971 r. oraz od 25

marca 1974 r. do 31 marca 1974 r. nie może być uwzględnione, gdyż w tych okresach wnioskodawczyni nie pracowała stale w gospodarstwie rolnym rodziców, lecz

zamieszkiwała wraz z mężem w innej miejscowości. Nie może być także doliczony

okres pozostawania bez pracy od 1 kwietnia 1993 r. do 31 maja 1996 r., kiedy wnio-

skodawczyni była zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Nie jest to

bowiem okres składkowy w rozumieniu art. 2 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz

o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.). Wobec braku wymaganego dla kobiet 35 -letniego okresu zatrudnienia wnioskodawczyni nie spełnia warunków do przyznania wcześniejszej emerytury na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie wcześniejszego przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy ( Dz.U. Nr 29, poz. 159).

W apelacji od tego wyroku wnioskodawczyni żądała przyznania prawa do

wcześniejszej emerytury przy uwzględnieniu jako okresów zatrudnienia okresu pracy

w gospodarstwie rolnym i okresu pozostawania bez pracy.

Wyrokiem z dnia 18 stycznia 2000 r. [...] Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu oddalił apelację. Sąd Apelacyjny uznał, że wnioskodawczyni nie udowodniła okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców. Podzielił

pogląd Sądu pierwszej instancji, że żądanie zaliczenia do okresu zatrudnienia okresu

pozostawania bez pracy i bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych jest sprzeczne z

przepisem powołanym w uzasadnieniu wyroku. Na poparcie tego stanowiska Sąd

przytoczył uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 1995 r., II UZP 21/95

(OSNAPiUS 1996 r. nr 8, poz.120)

Wyrok ten zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni i wskazując jako podstawę

kasacji naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 11 ust. 2 pkt 14 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) i art. 2

ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o

zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw a także art. 6 pkt

2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity

tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25), wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz

poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu kasacji wnioskodawczyni podniosła, że dokonana przez oba Sądy interpretacja drugiego z powołanych przepisów jest nieprawidłowa, gdyż pomija regulację zawartą w pierwszym

z tych przepisów, który uważa za okres równorzędny z okresem zatrudnienia okres

pozostawania bez pracy z powodu niemożności jej otrzymania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 39311 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji, co oznacza, że ogranicza się do zbadania, czy naruszone zostały przepisy

wskazane przez skarżącego przy przytoczeniu podstaw kasacji. Nie jest usprawiedliwioną podstawą kasacji zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, które

nie miały i nie mogły mieć w sprawie zastosowania. Dwa pierwsze ze wskazanych

przez wnioskodawczynię przepisów nie mogły być stosowane przy ocenie zasadności jej roszczeń.

Spełnienie warunków do wcześniejszej emerytury na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie wcześniejszego

przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy ocenia się według stanu prawnego obowiązującego w dacie rozwiązania z pracownikiem stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy.

Zgodnie z tym przepisem prawo do emerytury powstaje po ustaniu stosunku pracy

jeżeli pracownik do daty rozwiązania stosunku pracy ma wymagany okres zatrudnienia wynoszący (dla kobiet) 35 lat. Okres zatrudnienia ustalany jest na podstawie

przepisów obowiązujących w dacie rozwiązania stosunku pracy, a więc w tej sprawie

w1997 r.

Wskazany w kasacji przepis art. 11 ust. 2 pkt 14 ustawy z dnia 14 grudnia

1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin przestał obowiązywać

z dniem 15 listopada 1991 r., po wejściu w życie ustawy z dnia 17 października 1991

r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie

niektórych ustaw z mocy art. 45 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem przepisy

dotychczasowe stosuje się tylko w takim zakresie, w jakim nie są sprzeczne z postanowieniami ustawy. Kwestia okresów uwzględnianych przy ustalaniu prawa do

świadczeń i ich wysokości została uregulowana w ustawie całościowo w art. 2, 4 i 5,

w związku z czym nie stosuje się zawartych w ustawie o z. e. p. regulacji dotyczących okresów zatrudnienia, równorzędnych z okresami zatrudnienia i zaliczalnych do

okresów zatrudnienia. Przepis art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. nie

mógł mieć w sprawie zastosowania wobec utraty mocy obowiązującej.

Z innych przyczyn nie mógł mieć w sprawie zastosowania przepis art. 2 ust. 2

pkt 6 ustawy rewaloryzacyjnej, a powołanie tego przepisu przez oba Sądy jako pod-

stawy prawnej rozstrzygnięcia było błędne. Przepis art. 2 ust. 2 nie jest bowiem podstawą prawną uwzględnienia jako okresów składkowych okresów pozostawania bez

pracy, przypadających po dniu 15 listopada 1991 r. Stanowi on, że za okresy składkowe uważa się przypadające przed dniem wejścia w życie ustawy okresy wymienione w poszczególnych punktach, między innymi okresy pozostawania bez pracy z

powodu niemożności jej otrzymania. Żądanie uwzględnienia okresów składkowych

przypadających po wejściu w życie ustawy może być oparte tylko na podstawie art. 2

ust. 1 lub na podstawie przepisów szczególnych. Okres pozostawania bez pracy z

powodu niemożności jej otrzymania nie jest wymieniony w art. 2 ust. 1 ustawy rewloryzacyjnej. Natomiast przepis art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 25, poz.

128 ze zm.) stanowi, że do okresów składkowych w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym wlicza się okresy pobierania zasiłków dla bezrobotnych z wyjątkiem okresów ich pobierania za czas udokumentowanej niezdolności do pracy, które

wlicza się jako okresy nieskładkowe. Okresami składkowymi na podstawie tego

przepisu są więc tylko okresy pobierania zasiłków dla bezrobotnych. Okres pozostawania bez pracy bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych nie może być uwzględniony

przy ustalaniu okresów wymaganych do nabycia prawa do emerytury wobec braku

podstawy prawnej.

Zarzut naruszenia przepisu art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o

ubezpieczeniu społecznym rolników nie został w kasacji uzasadniony. W świetle

ustaleń faktycznych, które nie mogą być kwestionowane wobec braku zarzutu, że

zapadły z naruszeniem przepisów postępowania, wnioskodawczyni nie mogła być

uznana za domownika rolnika w rozumieniu tego przepisu.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312 KPC oddalił kasację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.