II UKN 282/01 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 28 maja 2002 r.

II UKN 282/01

Świadczenie pracy, do której ze względu na stan zdrowia pracownik nie

jest zdolny, a którą wykonuje z narażeniem zdrowia albo z zaniedbaniem obowiązków wymagających pełnej sprawności, nie jest przeszkodą do przyznania

renty z tytułu choroby zawodowej na podstawie art. 18 ustawy z dnia 12

czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.).

Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Beata Gudowska, Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2002 r. sprawy z

wniosku Władysława C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi

w B. o rentę z tytułu choroby zawodowej, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 18 stycznia 2001 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w

Gdańsku do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 29 stycznia 1999 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział

w B. odmówił przyznania wnioskodawcy Władysławowi C. prawa do renty z tytułu

choroby zawodowej wobec braku niezdolności do pracy.

Po rozpoznaniu odwołania wnioskodawcy Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 24 listopada 1999 r. [...] zmienił

zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawcy prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową od dnia 29 grudnia 1998 r. na

stałe. Sąd ustalił, że wnioskodawca jest z zawodu nauczycielem i pracę nauczyciela

wykonywał do 4 listopada 1998 r. Od tej daty korzysta z urlopu bezpłatnego w

związku z wyborem na funkcję wiceburmistrza miasta. Decyzją Państwowego Tere-

nowego Inspektora Sanitarnego w C. z dnia 30 listopada 1998 r. stwierdzono u niego

chorobę zawodową w postaci przewlekłego zapalenia krtani z niedowładem fałdów

głosowych. Powołani przez Sąd biegli lekarze foniatra, specjalista chorób wewnętrznych, chorób oczu i gastroenterolog stwierdzili, że wnioskodawca od 29 grudnia 1998

r. jest częściowo trwale niezdolny do pracy z powodu przewlekłego zapalenia krtani i

niewydolności głośni średniego stopnia, które to schorzenia mają charakter choroby

zawodowej. Sąd podzielił opinię biegłych i na jej podstawie uznał, że wnioskodawca

spełnia warunki do przyznania renty z tytułu choroby zawodowej.

W apelacji od tego wyroku organ rentowy zarzucił, że wnioskodawca nie utracił zdolności do pracy z tytułu choroby zawodowej skoro pracuje na stanowisku burmistrza.

Wyrokiem z dnia 18 stycznia 2001 r. [...] Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie. Sąd

Apelacyjny uznał, że wnioskodawca nie spełnia warunków określonych w art. 18

ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i

chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.), gdyż

nie jest niezdolny do pracy w rozumieniu art. 23 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).

Zgodnie z tym przepisem częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Poziomem kwalifikacji wnioskodawcy jest wykształcenie wyższe pedagogiczne o

kierunku pracy kulturalno-oświatowej i ukończone dodatkowo studium nauczycielskie

na kierunku muzycznym. Oprócz zawodu nauczyciela muzyki może wykonywać szereg prac zgodnie z wykształceniem o kierunku kulturalno-oświatowym. Z opinii biegłych wynika jedynie, że rozpoznane schorzenia uniemożliwiają wnioskodawcy pracę

w zawodzie nauczyciela, śpiewaka, aktora i prawnika, natomiast nie ma przeciwwskazań do pracy w innych zawodach. Zatem praca w zawodzie nauczyciela jest

jedynie „przeciwwskazaniem”. „Przeciwwskazanie” do pracy w charakterze nauczyciela nie wypełnia ustawowego wymogu ograniczenia zdolności do pracy zgodnej z

poziomem kwalifikacji. Wnioskodawca od 1978 r. był zatrudniony na stanowisku dyrektora Młodzieżowego Ośrodka Kulturalnego a nie na stanowisku nauczyciela muzyki. Wprawdzie dodatkowo był zatrudniony jako nauczyciel muzyki od 1983 r. ale

wykonywał tę pracę w wymiarze od dwóch do czterech godzin tygodniowo. Obciążenie godzinowe było niewielkie, co nasuwa poważne wątpliwości co do rozpoznanego

nasilenia schorzenia narządu mowy i stwierdzonej trwałości zmian chorobowych.

Wnioskodawca od 1998 r. piastuje urząd wiceburmistrza, który wymaga używania

narządu mowy. W świetle powyższego nie można przyjąć, aby przeciwwskazania do

pracy w zawodzie nauczyciela muzyki, przy możliwości wykonywania szeregu prac

zgodnych z poziomem kwalifikacji, można było uznać za ograniczenie zdolności do

pracy w stopniu znacznym.

Wyrok ten zaskarżył kasacją wnioskodawca i opierając ją na obu podstawach

określonych w art. 3931 k.p.c. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania. Powołał się

na naruszenie przepisów postępowania - art. 233 § 1 i 328 § 2 k.p.c., polegające na

tym, że Sąd Apelacyjny dokonał odmiennej niż Sąd pierwszej instancji oceny opinii

biegłych wyrażając w uzasadnieniu wyroku własne przypuszczenia. Uzasadnienie

wyroku poza wyrażonymi wątpliwościami nie zawiera argumentacji mogącej podważyć stanowisko biegłych. Zostało zacytowane stwierdzenie biegłych, że rozpoznane

schorzenia uniemożliwiają pracę w zawodzie nauczyciela, śpiewaka i prawnika, a

następnie użyte niezbyt zrozumiałe określenie, że praca nauczyciela jest jedynie

„przeciwwskazaniem”. Tego rodzaju stwierdzenie nie wynika z opinii biegłych, zatem

ustalenie nie mające oparcia w dowodach jest dowolne. Ponadto nastąpiło naruszenie art. 228 § 1 k.p.c., którego należy upatrywać w tym, że jest sprawą notoryjnie

znaną, iż nauczyciele, zwłaszcza nauczyciele muzyki i śpiewu, muszą mieć sprawny

aparat głosowy. Stanowisko Sądu, że opinia biegłych budzi poważne wątpliwości co

do rozpoznania nasilenia schorzenia narządu mowy, jest sprzeczne także z tym

przepisem. Jako naruszenie prawa materialnego powołuje się w kasacji błędną wykładnię art. 18 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków

przy pracy i chorób zawodowych bez uwzględnienia treści art. 19 ust. 1 lit. b tej

ustawy oraz dyrektywy art. 2 i 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Na podstawie

powołanych przepisów ustawy wypadkowej renta przysługuje osobie, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnie z poziomem kwalifikacji. Skoro z opinii biegłych wynika, że wnioskodawca nie może wykonywać wyuczonego zawodu

nauczyciela, dla jego uprawnień nie ma znaczenia fakt pełnienia z wyboru funkcji

wice-burmistrza. W przypadku wnioskodawcy, który ma 63 lata, nie można mówić o

możliwości przekwalifikowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut błędnej wykładni art. 18 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych jest uzasadniony o tyle, że

Sąd Apelacyjny niewłaściwie rozumie użyte w ust. 1 tego przepisu określenie niezdolności do pracy. Warunkiem przyznania renty z tytułu choroby zawodowej na

podstawie tego przepisu jest powstanie niezdolności do pracy wskutek choroby zawodowej. Definicja niezdolności do pracy obowiązująca w dacie zgłoszenia wniosku

o rentę zawarta była w art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin, stanowiącym, że niezdolną do pracy jest

osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy

po przekwalifikowaniu. O uznaniu pracownika za niezdolnego do pracy decyduje zatem stopień naruszenia sprawności organizmu i brak rokowań co do poprawy stanu

zdrowia w przypadku zaniechania wykonywania pracy w warunkach dotychczasowych po przekwalifikowaniu do innego zawodu. Ustalając istnienie lub brak niezdolności do pracy należy brać pod uwagę obiektywnie istniejący stan chorobowy a nie

zachowanie pracownika wskazujące na zachowanie zdolności do pracy. Wykonywanie przez pracownika pracy, do której ze względu na stan zdrowia nie jest zdolny, a

którą wykonuje albo z narażeniem zdrowia albo z zaniedbaniem obowiązków wymagających pełnej sprawności, nie jest w rozumieniu art. 18 ustawy wypadkowej przeszkodą do przyznania renty z tytułu choroby zawodowej. Przepis ten nie zawiera bowiem warunku zaprzestania działalności zarobkowej. Ponadto wykonywanie pracy

zarobkowej przez osobę uprawnioną do renty z tytułu niezdolności do pracy - nawet

całkowitej - nie jest podstawą do uznania ustania prawa do świadczeń uzależnionych

od niezdolności do pracy. Regulujący tę kwestię przepis art. 78 ustawy o z. e. p. warunku takiego nie zawiera. W konsekwencji pracownik, który przed przyznaniem

prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy przerwał zatrudnienie, zachowałby to

prawo po ponownym podjęciu dotychczasowego zatrudnienia. Odmowa przyznania

prawa do renty pracownikowi niezdolnemu do pracy tylko z tego powodu, że kontynuuje zatrudnienie, stwarzałaby nierówność wobec prawa pozostającą w sprzeczności z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Jeżeli podstawą oceny prawnej dokonanej w zaskarżonym wyroku był stan

faktyczny ustalony przez Sąd pierwszej instancji, to ocena ta, jak wskazano wyżej,

jest błędna. Jednakże z uzasadnienia wyroku nie wynika w sposób wyraźny jakie

fakty zostały uznane za udowodnione i z tego powodu uzasadnienie nie odpowiada

wymogom określonym w art. 328 § 2 k.p.c. Podstawą ustaleń faktycznych Sądu

pierwszej instancji była decyzja Państwowego Inspektora Sanitarnego stwierdzająca

chorobę zawodową i opinia biegłych stwierdzająca częściową niezdolność do pracy z

powodu tej choroby, polegająca na niemożności wykonywania pracy - między innymi

zawodu nauczyciela - wymagającej operowania głosem. Sąd Apelacyjny nie podzielił

w całości tych ustaleń podając w wątpliwość zarówno istnienie choroby zawodowej wobec krótkotrwałego oddziaływania czynników szkodliwych - jak i częściową niezdolność do pracy, stwierdzając, że wnioskodawca jest zdolny do wykonywania dotychczasowej pracy. Tego rodzaju wnioski oparte na zakwestionowaniu wynikających

z dowodów ustaleń, bez przeprowadzenia dowodów przeciwnych, należy uznać za

dowolne. Słuszny jest zatem zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., które to uchybienie

miało wpływ na rozstrzygnięcie.

Uznając kasację za uzasadnioną Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313 § 1

k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku

do ponownego rozpoznania.