II UKN 25/98 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 23 kwietnia 1998 r.

II UKN 25/98

Wznowienie wypłaty świadczenia emerytalno-rentowego, zawieszonej z

powodu wyjazdu emeryta lub rencisty za granicę (art. 84 ust. 1 pkt 1 ustawy z

dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin,

Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), w związku z obwieszczeniem Prezesa Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 22 czerwca 1994 r. o utracie mocy obowiązującej tego

przepisu (Dz.U. Nr 74, poz. 339), następuje na wniosek zainteresowanego zgłoszony w trybie art. 103 ust. 1 tej ustawy.

Przewodniczący SSN: Zbigniew Myszka, Sędziowie SN; Maria Mańkowska,

Andrzej Kijowski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 1998 r. sprawy z wniosku

Alicji K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w Ł. o wcześniejszą wypłatę świadczenia emerytalnego, na skutek kasacji wnioskodawczyni od

wyroku Sądu Apelacyjnego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia

18 września 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z

dnia 4 marca 1997 r. [...] oddalił odwołanie Alicji K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych-Oddziału w Ł. z dnia 21 listopada 1996 r. o wznowieniu wypłaty emerytury z dniem 1 sierpnia 1995 r., a nie od grudnia 1981 r., względnie od dnia 29

czerwca 1994 r. - jak domagała się wnioskodawczyni. W motywach tego rozstrzygnięcia Sąd Wojewódzki powołał się na następujące ustalenia oraz ich prawną kwalifikację.

Wnioskodawczyni Alicja K. pobierała emeryturę od dnia 1 maja 1979 r. do

dnia 9 listopada 1981 r. W grudniu 1982 r. wnioskodawczyni wyjechała do Szwecji, w

związku z czym wypłata należnej jej emerytury została zawieszona na podstawie art.

84 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). W dniu 16 listopada 1995 r.

wnioskodawczyni wystąpiła do organu rentowego o wznowienie wypłaty emerytury,

powołując się na obwieszczenie Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22

czerwca 1994 r. o utracie mocy obowiązującej art. 84 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 4 powołanej ustawy (Dz. U. Nr 74, poz. 339). Zakład Ubezpieczeń Społecznych wznowił

wypłatę emerytury od dnia 1 sierpnia 1995 r., tj. za okres trzech miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku. Jednakże wnioskodawczyni w piśmie z dnia 15

listopada 1996 r. zażądała wypłaty zaległej emerytury od 10 listopada 1981 r., z

uwzględnieniem wszystkich waloryzacji oraz ustawowych odsetek, czemu ZUS w

piśmie z dnia 27 listopada 1996 r., sprzeciwił się ze względu na treść art. 101 ust. 1

pkt 1 ustawy o z.e.p.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego decyzja organu rentowego o wznowieniu wypłaty zawieszonej emerytury począwszy od 1 sierpnia 1995 r. jest zgodna z art. 101

ust. 1 ustawy o z.e.p. Przepis ten stanowi bowiem, że w razie ponownego ustalania

przez organ rentowy prawa do świadczeń, przyznane świadczenie wypłaca się od

miesiąca, w którym powstało prawo do tych świadczeń, jednak za okres nie dłuższy

niż 3 miesiące kalendarzowe poprzedzające miesiąc, w którym zgłoszono wniosek o

ponowne rozpoznanie sprawy.

Apelację wniesioną od tego orzeczenia przez wnioskodawczynię, oddalił Sąd

Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 18

września 1997 r. [...]. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Apelacyjny wskazał, że

zgodnie z art. 103 ust. 1 ustawy o z.e.p. po ustaniu przyczyny powodującej wstrzymanie wypłaty świadczenia, wypłatę wznawia się od miesiąca ustania tej przyczyny,

jednak za okres nie dłuższy niż 3 miesiące kalendarzowe wstecz od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty lub wydano z urzędu decyzję o jej

wznowieniu. Wypłata świadczeń za dłuższy okres jej możliwa jedynie w sytuacji

wstrzymania wypłaty świadczenia w następstwie błędu organu rentowego - jednak za

okres nie dłuższy niż 3 lata wstecz od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o

wznowienie wypłaty lub wydano z urzędu decyzję o jej wznowieniu (art. 103 ust. 3

ustawy o z.e.p.). Takiego błędu nie można jednak przyjąć w rozpoznawanej sprawie.

W okresie objętym sporem obowiązywał bowiem art. 84 ust. 1 ustawy o z.e.p., który

stanowił, że prawo do emerytury lub renty ulegało zawieszeniu w razie wyjazdu emeryta lub rencisty za granicę na pobyt stały, przy czym konsekwencją takiego zawieszenia było wstrzymanie wypłaty świadczenia (art. 102 ust. 1 pkt 1 ustawy o z.e.p.).

Przepis art. 84 ust. 1 i ust. 4 ustawy o z.e.p. utracił zaś moc obowiązującą dopiero

wskutek obwieszczenia Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 czerwca 1994

r, ogłoszonego w Dzienniku Ustaw z dnia 29 czerwca 1994 r.

Kasację od powyższego wyroku wniósł imieniem wnioskodawczyni jej adwokat, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie art. 103 ustawy o z.e.p. przez przyjęcie, że uchylenie przepisu art. 84

tej ustawy „nie skutkuje automatycznie i z mocy prawa przywrócenie prawa do

zawieszonego świadczenia emerytalnego i jego wypłaty” oraz domagając się na tej

podstawie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu lub Sądowi Wojewódzkiemu. W uzasadnieniu

skargi kasacyjnej podniesiono, że skoro na podstawie art. 84 ust. 1 ustawy o z.e.p.

ZUS decydował z urzędu o zawieszeniu prawa do świadczenia emerytalnego i w

trybie art. 102 ust. 1 pkt 1 tej ustawy wstrzymywał jego wypłatę, to po utracie mocy

obowiązującej art. 84 ustawy powinien zastosować tę samą metodę i z powołaniem

się na przepisy art. 103 ust.1 wydać z urzędu decyzję o wznowieniu wypłaty.

Wnosząca kasację zwraca też uwagę na popełniony przez oba Sądy błąd w

ustaleniach faktycznych. Sądy ustaliły bowiem, że wyjechała ona w grudniu 1982 r,

podczas gdy naprawdę nastąpiło to w grudniu 1981 r. Skarżąca zadaje zatem pytanie „co ze świadczeniami należnymi jej za okres od grudnia 1982 roku?” Skarżąca

twierdzi wreszcie, że w świetle art. 84 ust. 1 pkt 2 ustawy o z.e.p. ZUS powinien należne jej świadczenia wypłacać przynajmniej przez okres 12 miesięcy. Tymczasem

organ rentowy nie badał charakteru wyjazdu skarżącej do Szwecji i autorytatywnie

stwierdził, że był to wyjazd na pobyt stały, a Sądy obu instancji ocenę tę bezkrytycznie zaakceptowały.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest bezzasadna i podlega oddaleniu, gdyż zaskarżony wyrok nie narusza art. 103 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), a do tego zarzutu ogranicza

się przedmiotowa skarga. Sąd Najwyższy rozpoznaje kasację tylko w jej granicach,

wyznaczonych zwłaszcza przez przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie,

biorąc pod rozwagę z urzędu wyłącznie nieważność postępowania (art. 393 11 KPC).

Przedmiotem kasacyjnej kontroli nie mogą być zatem twierdzenia kwestionujące

ustalenia faktyczne zaskarżonego wyroku. Twierdzeń tych skarżąca nie łączy bowiem z zarzutem naruszenia przepisów procesowych, mogącego wywrzeć istotny

wpływ na wynik sprawy, wobec czego Sąd Najwyższy wiążą ustalenia faktyczne poczynione lub zaakceptowane przez Sąd drugiej instancji. Informacyjnie można natomiast zauważyć, że ustalenie co do wyjazdu skarżącej do Szwecji w grudniu 1982 r.

(zamiast w grudniu 1981 r.) jest oczywistym błędem pisarskim, który ma dla przedmiotowej sprawy takie tylko znaczenie, że jako podstawę zawieszenia prawa do

emerytury należałoby w okresie do końca 1982 r., tzn. pod rządem ustawy z dnia 23

stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin

(Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.), traktować przepisy - wydanego z upoważnienia jej art.

65 ust. 3 - rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 stycznia 1969 r. w sprawie niezawieszania prawa do emerytury lub renty (Dz. U. Nr 3, poz. 16), normujące kwestię

zawieszalności prawa do świadczeń na czas pobytu za granicą na podobnych zasadach jak ustawa o p.z.e.

Co się natomiast tyczy zarzutu naruszenia art. 103 ustawy o p.z.e., to jest on

chybiony. Skarżąca przyjmuje bowiem założenie, że jeżeli wznowienie wypłaty

świadczenia emerytalno-rentowego w związku z ustaniem przyczyny powodującej

wstrzymanie jego wypłaty następuje - zgodnie z art. 103 ust. 1 ustawy o p.z.e. - na

wniosek lub z urzędu, to organ rentowy powinien działać z urzędu zwłaszcza wówczas, gdy na podstawie art. 84 ust. 1 ust. 1 i art. 102 ust. 1 tej ustawy z urzędu zawiesił prawo do emerytury, a następnie z urzędu wstrzymał wypłatę świadczenia.

Skarżąca nie dostrzega jednak, że zasadą postępowania w sprawach emerytalnorentowych jest wszczynanie go na podstawie wniosku, o ile ustawa o z.e.p. lub przepis szczególny nie stanową inaczej (art. 89 ust. 1 ustawy o z.e.p.). Jeżeli więc

ustawa nie przewiduje - jak np. w art. 89 ust. 4 - działania tylko z urzędu i dopuszcza

wszczęcie postępowania na wniosek lub z urzędu, to zastosowanie ma wówczas

ogólna zasada wnioskowości, wobec czego udzielenie organowi rentowemu równoczesnej kompetencji do decydowania z urzędu nie jest połączone z obowiązkiem

czynienia z niej użytku.

Decyzję o wznowieniu wypłaty świadczenia w trybie art. 103 ust. 1 ustawy o

z.e.p. wydaje się zatem w zasadzie na wniosek zainteresowanego. W odniesieniu do

wznowienia wypłaty świadczenia zawieszonego z powodu wyjazdu emeryta lub rencisty za granicę wynikało to zresztą wyraźnie z treści przepisu art. 84 ust. 4 ustawy

przed utratą przezeń mocy obowiązującej w następstwie obwieszczenia Prezesa

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 czerwca 1994 r. (Dz. U. Nr 74, poz. 339).

Przepis ten stanowił bowiem, że prawo do świadczeń zawieszonych w związku z

wyjazdem za granicę przywraca się na wniosek emeryta lub rencisty od dnia powrotu

do kraju, jednak za okres nie dłuższy niż 3 miesiące kalendarzowe wstecz od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Z uregulowaniem tym korespondowało też pierwotne brzmienie art. 103 ust. 1 ustawy o z.e.p., który w zdaniu 2 stanowił, że „przepis

art. 84 ust. 4 stosuje się odpowiednio”, a więc do wznowienia wypłaty świadczenia po

przywróceniu doń prawa w związku z powrotem emeryta lub rencisty z zagranicy do

kraju.

Poza argumentami z wykładni historycznej, tezę o wnioskowym charakterze

decyzji w sprawie wznowienia wypłaty świadczenia na podstawie art. 103 ust. 1

ustawy o z.e.p. wspiera też aktualne brzmienie tego przepisu, nadane mu ustawą z

dnia 25 października 1996 r. o waloryzacji emerytur i rent oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz. U. Nr 136, poz. 636). Wskutek wspomnianej nowelizacji przepis art. 103

ust. 1 ustawy o z.e.p. postanawia teraz, że w razie ustania przyczyny powodującej

wstrzymanie wypłaty świadczenia, wypłatę wznawia się od miesiąca ustania tej przyczyny, jednak nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty lub wydano z urzędu decyzję o jej wznowieniu. Prawodawca nie

przewiduje więc już możliwości wznowienia wypłaty świadczenia za jakikolwiek okres

poprzedzający miesiąc zgłoszenia wniosku.

Z wyżej podanych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 KPC

orzekł, jak w sentencji.