II UKN 22/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 6 października 2000 r.

II UKN 22/00

Przepisy art. 23 i 24 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) nie stanowią

podstawy prawnej wstrzymania wypłaty renty z tytułu niezdolności do pracy;

podstawą tą jest art. 102 w związku z art. 78 ust. 1 tej ustawy.

Przewodniczący SSN Maria Tyszel (sprawozdawca), Sędziowie SN: Krystyna

Bednarczyk, Stefania Szymańska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 października 2000 r. sprawy z powództwa Elżbiety S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w

S. o przywrócenie prawa do renty, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 4 listopada 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 22 kwietnia 1999 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Siedlcach oddalił odwołanie Elżbiety S. od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w S. z dnia 9 stycznia 1998 r. wstrzymującej

dalszą wypłatę renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową.

W uzasadnieniu wyroku Sąd, w oparciu o opinię biegłych lekarzy specjalistów

chorób zakaźnych i internisty, ustalił, że wnioskodawczyni jest częściowo niezdolna

do pracy w związku z chorobą zawodową, a niezdolność jest okresowa (okres 24

miesięcy).

Nie kwestionując tej opinii z medycznego punktu widzenia Sąd uznał, że nie

odpowiada ona prawnemu pojęciu "częściowej niezdolności do pracy" określonemu

w art. 23 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Zdaniem Sądu, częściowo niezdolną do pracy w rozumieniu

tego przepisu jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgod-

nej z poziomem posiadanych kwalifikacji. „Tymczasem wnioskodawczyni od 1976 r.

pobierała rentę inwalidzką, a jednocześnie ciągle pracowała na stanowisku starszego

technika medycznego. W tej sytuacji Sąd przyznał rację stanowisku lekarza orzecznika, który uznał, że stwierdzone u wnioskodawczyni dolegliwości nie czynią jej

osobą niezdolną do pracy w zawodzie laborantki.”

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie, po rozpoznaniu apelacji wnioskodawczyni, wyrokiem z dnia 4 listopada 1999 r. [...] zmienił zaskarżony wyrok i przyznał Elżbiecie S. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową na okres od 1 lutego 1998 r. do 1 lutego 2000 r. W uzasadnieniu swego orzeczenia Sąd ten za błędną uznał interpretację

art. 23 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), przyjętą przez Sąd pierwszej instancji. Według Sądu Apelacyjnego: "Fakt, że wnioskodawczyni przez cały okres pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową wykonywała dotychczasowe zatrudnienie nie może przesądzać, że odzyskała ona pełną

zdolność do pracy. Komisje lekarskie orzekające o inwalidztwie wnioskodawczyni od

1976 r. nie stwierdzały przeciwwskazań do dotychczasowego zatrudnienia. Przeciwwskazana była tylko ciężka praca fizyczna, nocna (wielozmianowa) i bez kontaktu z

materiałem zakaźnym. Stąd też wnioskodawczyni wykonywała dotychczasową pracę

na jednej zmianie z odsunięciem od pobierania materiału do badań od pacjentów.

Ostatnie badanie lekarskie przeprowadzone przez OKIZ w październiku 1994 r. nie

stwierdziło poprawy stanu jej zdrowia. Dopiero lekarz orzecznik w badaniu kontrolnym stwierdził, że przewlekłe zapalenie wątroby po WZW typ B z niewydolnością

wątroby czyni wnioskodawczyni niezdolnej do pracy w zawodzie laborantki. Orzeczenie to zostało zakwestionowane przez powołanych przez Sąd Okręgowy biegłych

lekarzy, którzy uznali, że przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu C w okresie

względnej wydolności wątroby czyni ją częściowo niezdolną do pracy w związku z

chorobą zawodową na okres 24 miesięcy i niezdolną do pracy w zawodzie laborantki. Nienależyte przeanalizowanie przez Sąd pierwszej instancji zebranego w sprawie

materiału dowodowego doprowadziło do wysnucia przez ten Sąd nietrafnych wniosków, iż wnioskodawczyni nie jest osobą niezdolną do pracy, a zatem nie spełnia

przesłanek do dalszej wypłaty renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową”.

W kasacji organ rentowy zaskarżonemu wyrokowi zarzucił obrazę prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 23 ust. 3 i art. 24 ustawy z dnia 14 grudnia

1982 r. o z.e.p.i wniósł o jego zmianę i oddalenie apelacji "powódki", ewentualnie o

jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Lublinie.

Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Kasacja nie jest zwykłym środkiem zaskarżenia lecz środkiem szczególnym i

zgodnie z art. 39311 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach określonych przytoczonymi w niej podstawami skonkretyzowanymi w zarzutach naruszenia

wskazanych przepisów prawa. W swym jednolitym, wielokrotnie publikowanym

orzecznictwie, Sąd Najwyższy wyjaśniał, że jeśli w kasacji przytoczono wyłącznie

podstawę z art. 3931 pkt 1 KPC, to przy jej rozpoznawaniu jest związany ustaleniami

stanowiącymi podstawę faktyczną zaskarżonego rozstrzygnięcia. Skoro zatem w

rozpoznawanej sprawie, w kasacji nie przytoczono podstawy art. 393 2 pkt 2 KPC i nie

sformułowano zarzutu naruszenia jakiegokolwiek przepisu postępowania, to stwierdzenie, że: "z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika co było powodem

zmiany wyroku Sądu pierwszej instancji", chociaż usprawiedliwione, pozostaje poza

granicami kontroli kasacyjnej. Podobnie, poza tymi granicami pozostają uwagi o bezkrytycznym zaakceptowaniu przez Sąd drugiej instancji opinii biegłych, ponieważ

kontrola ta, stosownie do treści kasacji, jest ograniczona do oceny zasadności zarzutów naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisów prawa materialnego powołanych przez wnoszącego kasację.

Zarzut naruszenia przepisów art. 23 ust. 3 oraz art. 24 ustawy o z.e.p. jest nie

tylko nieusprawiedliwiony ale i bezprzedmiotowy. Sąd Najwyższy zwraca uwagę na

nieporadność w przytoczeniu tej podstawy kasacyjnej. Kasacja zarzuca „obrazę"

wymienionych przepisów, mimo że przepis art. 3931 pkt 1 KPC stanowi, iż podstawą

kasacyjną może być naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub

przez niewłaściwe zastosowanie. Według autora kasacji: "Strona pozwana uważa, że

wyrok w niniejszej sprawie został wydany z naruszeniem art. 23 i 24 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników. Żeby dokonać w sprawie właściwych ustaleń

oraz do właściwej interpretacji niezdolności do pracy warunkującej prawo do renty

niezbędne jest zapoznanie się z rysem historycznym uregulowań w tym przedmiocie.

Prawo do renty wynika z art. 32 ustawy. Jednym z warunków prawa do renty jest

ustalone inwalidztwo. W pierwotnym brzmieniu ustawy istniały trzy grupy inwalidztwa.

Do trzeciej grupy inwalidów (dotyczy niniejszej sprawy) w myśl art. 24 ust.1 i ust. 2 p.

2 i 3 ustawy (przed nowelizacją) zaliczane były również osoby, które pomimo naruszenia sprawności organizmu, zachowały zdolności do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia w zmniejszonym zakresie, a także osoby dotknięte szczególnym

naruszeniem sprawności organizmu, nawet jeżeli to nie ograniczało zdolności do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia. Z tych uregulowań jednoznacznie wynika,

że inwalidztwo III grupy określane było jako stan chorobowy w kategoriach obiektywnych. O ustaleniu grupy III decydowało naruszenie sprawności organizmu, natomiast

nie miała jakiegokolwiek wpływu zdolność do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia. W dniu 28 czerwca 1996 r. nastąpiła nowelizacja ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników (Dz.U. Nr 100, poz. 461). Zgodnie z nowelizacją pojęcie

„inwalidztwa" zostaje zastąpione „niezdolnością do pracy". Nowelizacja nadała nowe

odmienne od dotychczasowego brzmienie art. 23 i 24 ustawy. W rozumieniu art. 23

ustawy w nowym brzmieniu, niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu. Utrata tej zdolności może mieć charakter stały lub okresowy. W odróżnieniu od poprzednich unormowań gdzie o inwalidztwie warunkującym prawo do renty,

świadczył samoistnie stan zdrowia, bez względu czy ograniczał on wykonywanie dotychczasowego zatrudnienia czy nie, nowelizacja wprowadziła jako novum dwa warunki, ustalenia niezdolności do pracy. Takimi warunkami w rozumienia art. 23

ustawy są: 1) istniejący stan chorobowy naruszający sprawność organizmu, 2) całkowita lub częściowa utrata zdolności do wykonywania dotychczasowej pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu. Nowelizacja normuje w sposób

odmienny również treść art. 24. W myśl nowego brzmienia przepisu przy ocenie niezdolności do pracy uwzględnia się możliwości do wykonywania dotychczasowej

pracy. Tak więc w świetle obowiązującego stanu prawnego przy ustalaniu niezdolności do pracy dla celów rentowych uwzględniony powinien być obok czynnika obiektywnego - naruszenie sprawności organizmu, również czynnik subiektywny - wpływ

powyższego na zdolność do wykonywania dotychczasowej pracy. Sąd Apelacyjny

zdaniem skarżącego błędnie zinterpretował treść art. 23 ustawy, oraz pominął bezzasadnie treść art. 24 ust. 1 p. 2.”

Wywód ten jest niepełny. Przede wszystkim, powołując się na "rys historyczny

uregulowań w przedmiocie" art. 23 i 24 ustawy o z.e.p. autor kasacji stwierdza, że

przed wejściem w życie ustawy z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych

ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i ubezpieczeniu społecznym (Dz.U. Nr 100, poz.

461) "o ustaleniu trzeciej grupy inwalidów decydowało naruszenie sprawności organizmu, natomiast nie miała jakiegokolwiek wpływu zdolność do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia". Pogląd ten jest błędny. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 2 pkt

1 i 2 ustawy o z.e.p. ( jego brzmieniu sprzed nowelizacji) inwalidą trzeciej grupy była

osoba, która była częściowo niezdolna do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia, jeśli zachowała zdolność do wykonywania tego zatrudnienia w zmniejszonym

zakresie, a także osoba całkowicie niezdolna do wykonywania dotychczasowego

zatrudnienia, jeśli zachowała zdolność do wykonywania innego, niżej kwalifikowanego zatrudnienia. Tak więc, również przed nowelizacją art. 23 i 24 ustawy o z.e.p.,

na którą powołuje się autor kasacji, pojęcie "inwalidztwo trzeciej grupy" obejmowało

zarówno stan biologiczny organizmu, jak i zdolność do wykonywania zatrudnienia.

Wyjątkiem od tej zasady był art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o z.e.p., przewidujący

zaliczenie do trzeciej grupy inwalidów również osób, które wprawdzie zachowały

zdolność do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia lecz są dotknięte szczególnym naruszeniem sprawności organizmu. Było to tzw. inwalidztwo kwalifikowane,

określone w § 25 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych dnia 5

sierpnia 1982 r. w sprawie składu komisji lekarskich (...) oraz szczegółowych zasad

ustania inwalidztwa (Dz.U. Nr 47, poz.214 ze zm.). Zaprezentowany w kasacji wywód

jest więc adekwatny jedynie do tego przepisu, który jednakże nie stanowił podstawy

prawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia. W rozpatrywanej sprawie przedmiotem

sporu, a więc i zaskarżenia kasacyjnego, było wstrzymanie renty z tytułu inwalidztwa

trzeciej grupy w związku z chorobą zawodową wypłacanej wnioskodawczyni od 1976

r. Wstrzymanie wypłaty świadczenia następuje na podstawie art. 102 ustawy o z.e.p.

jeżeli powstaną okoliczności uzasadniające ustanie tego prawa (ust. 1 pkt 1), natomiast stosownie do art. 78 ust. 1 tejże ustawy prawo do świadczeń uzależnionych od

niezdolności do pracy ulega zmianie, jeżeli w wyniku badania lekarskiego, przeprowadzonego na wniosek lub z urzędu ustalono brak tej niezdolności. Te przepisy były

materialnoprawną podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia, jednakże autor kasacji

nie zarzucił ich naruszenia, natomiast przepisy art. 23 i 24 ustawy o z.e.p. Sąd Apelacyjny stosował przy ustalaniu stanu faktycznego. Jak już wyżej wspomniano, skoro

wnoszący kasację nie przytoczył jako jej podstawy naruszenia przepisów postępowania (art. 3931 pkt 2 KPC), to Sąd Najwyższy jest związany ustaleniem dokonanym

w zaskarżonym wyroku, że z powodu choroby zawodowej wnioskodawczyni jest

nadal częściowo niezdolna do wykonywania dotychczasowej pracy laborantki medycznej na oddziale zakaźnym, a od 1976 r. pracę tę wykonywała tylko na jednej

zmianie i z odsunięciem od pobierania od pacjentów materiału do badań. Konsekwencją tego ustalenia jest brak podstaw do przyjęcia, że spełnione zostały przesłanki z art. 102 w związku z art. 78 ust. 1 ustawy o z.e.p., uzasadniające wstrzymanie wypłaty renty, a zaskarżony wyrok mimo błędnego uzasadnienia odpowiada

prawu.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39312 KPC, Sąd Najwyższy

orzekł jak w sentencji wyroku.