II UKN 201/97 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 30 lipca 1997 r.

II UKN 201/97

Parafialna działalność katechetyczna prowadzona przez katechetę w

wymiarze co najmniej połowy obowiązującego wymiaru zajęć jest pracą nauczycielską w rozumieniu art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta

Nauczyciela (Dz.U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) w związku z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17

maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej

Polskiej (Dz.U. Nr 29, poz. 154 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Maria Mańkowska (sprawozdawca), Sędzia SN: Roman

Kuczyński, Jadwiga Skibińska-Adamowicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 1997 r. sprawy z wniosku

Bogdana K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w C. o prawo

do emerytury, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 23 grudnia 1996 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i poprzedzający go wyrok Sądu WojewódzkiegoSądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 13 sierpnia 1996 r. [...] i

przekazał sprawę temu Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Ubezpieczony Bogdan K. odwołał się od decyzji organu rentowego odmawiającej

mu prawa do emerytury nauczycielskiej. Organ rentowy uznał, że ubezpieczony

wykazał jedynie 6 lat 6 miesięcy i 14 dni pracy nauczycielskiej.

W odwołaniu ubezpieczony podniósł, że niesłusznie nie zaliczono mu pracy

nauczycielskiej wykonywanej w Parafii Rzymsko-Katolickiej w K. od 1 lipca 1965 r. do 1

lipca 1974 r. i w Parafii Rzymsko-Katolickiej w P. od 1 lipca 1974 r. do 31 sierpnia 1986

r., w których pełnił obowiązki organisty i katechety, każde - w wymiarze połowy czasu

pracy. Wykonywał również pracę nauczycielską w charakterze kapelmistrza w

Ochotniczej Straży Pożarnej w P. od 1 września 1978 r. do 30 listopada 1986 r. oraz w

Ognisku Muzycznym w P. w latach 1973-1978.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie

wyrokiem z dnia 13 sierpnia 1996 r. oddalił odwołanie uznając, że Parafia w K. nie była

tego rodzaju instytucją, która mogła zatrudniać osobę w charakterze nauczyciela a

nadto, że praca dydaktyczna ubezpieczonego, gdyby ją zaakceptować, nie osiągnęła

połowy etatu. Lekcje muzyki miały charakter prywatny, natomiast w Parafii w P.

ubezpieczony był zatrudniony na pełnym etacie w charakterze organisty. Ponadto Sąd

Wojewódzki powołał uchwałę Sądu Najwyższego z 16 września 1992 r., II UZP 2/92, w

której uznano, że praca katechetyczna prowadzona w katechizacji parafialnej nie jest

pracą nauczycielską w rozumieniu art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta

Nauczyciela (Dz.U. Nr 3, poz. 19 ze zm.).

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem

z dnia 23 grudnia 1996 r. oddalił apelację Bogdana K. i uznał, że ubezpieczony nie

spełnia wymogu 20 lat pracy nauczycielskiej, nawet przy doliczeniu 5 letniego okresu

pracy w Ognisku Muzycznym w P. w latach 1973-78. Okres zatrudnienia ubezpieczonego w charakterze kapelmistrza w Ochotniczej Straży Pożarnej w P. nie

podlega zaliczeniu, ponieważ nie odprowadzono za ten okres składek ubezpieczeniowych. Natomiast praca katechetyczna prowadzona w Parafiach w K. i P. nie może być

uznana za okres pracy nauczycielskiej zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego,

powołaną przez Sąd Wojewódzki.

W kasacji od powyższego wyroku ubezpieczony zarzucił naruszenie prawa

materialnego - art. 88 ustawy Karta Nauczyciela poprzez jego błędną wykładnię i

przyjęcie, że praca katechety nie jest pracą nauczycielską oraz wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie

sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ubezpieczony powołał

zarządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 czerwca 1995 r. w sprawie

wynagradzania nauczycieli, które w § 3 ust. 1 pkt 10 zalicza do pracy pedagogicznej

okres prowadzenia zajęć katechetycznych w ramach katechezy parafialnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja zasługuje na uwzględnienie. Obowiązujący stan prawny pozwala

bowiem na zaliczenie pracy katechetycznej, także katechezy parafialnej , do okresu

pracy nauczycielskiej. Art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa

do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 29, poz. 154 ze zm.)

stanowi, że do nauczycieli i wychowawców zatrudnionych w szkołach i innych

placówkach oświatowo-wychowawczych prowadzonych przez kościelne osoby prawne

stosuje się prawa i obowiązki ustalone dla nauczycieli i wychowawców zatrudnionych w

państwowych szkołach i placówkach oświatowo-wychowawczych, zatem również art. 88

ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.).

Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. parafia, jako jednostka organizacyjna Kościoła Katolickiego jest osobą prawną, natomiast wykładnia pojęcia

"placówka oświatowo-wychowawcza" znajduje się w art. 3 ust. 1 pkt 3 i art. 2 pkt 3

ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. Przepisy te, obejmując systemem

oświaty placówki oświatowo-wychowawcze, określiły je jako jednostki organizacyjne,

umożliwiające kształtowanie i rozwijanie zainteresowań i uzdolnień, uzupełnianie

wiedzy. Punkt katechetyczny ma za zadanie nauczanie religii i kształtowanie postaw

chrześcijańskich, jest więc placówką oświatowo-wychowawczą, natomiast katecheta,

jako nauczyciel religii w parafialnym punkcie katechetycznym, jest pracownikiem pedagogicznym takiej placówki oświatowo-wychowawczej.

Z kolei art.88 ust. 1 Karty Nauczyciela stosowany w związku z art. 21 ust. 1

ustawy z dnia 17 maja 1989 r. przewiduje możliwość przejścia na emeryturę pracownika

pedagogicznego placówki oświatowo-wychowawczej, jeżeli przepracował w tym

charakterze przez okres 20 lat i łącznie ma 30-letni okres zatrudnienia. Oznacza to

zatem, że parafialna działalność katechetyczna prowadzona przez katechetę w wymiarze co najmniej połowy czasu pracy jest pracą nauczycielską w rozumieniu art. 88 ust. 1

ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela.

Z wyżej przytoczonych względów, Sąd Najwyższy w obecnym składzie nie

podziela stanowiska wyrażonego w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 16 września

1992 r., II UZP 2/92, że praca katechetyczna prowadzona w katechizacji parafialnej nie

jest pracą nauczycielską w rozumieniu art. 88 Karty Nauczyciela. Z uzasadnienia tej

uchwały odnotowujemy jednak stwierdzenie, że instrukcja Ministra Edukacji Narodowej

dotycząca powrotu nauczania religii do szkoły w roku 1990/91 zrównała nauczanie

religii w szkołach i punktach katechetycznych z pracą nauczycielską. Przytoczone wyżej

uregulowania ustawowe, dotyczące pracy katechetycznej w placówkach oświatowowychowawczych, jakimi mogą być parafialne punkty katechetyczne, znalazły również

odzwierciedlenie w następnych zarządzeniach Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22

czerwca 1995 r. w sprawie wynagradzania nauczycieli i z dnia 24 kwietnia 1996 r. (M.P.

Nr 30, poz. 316) w sprawie szczegółowego zakresu uprawnień i obowiązków

nauczycieli i wychowawców zatrudnionych w szkołach (placówkach) prowadzonych

przez osoby prawne Kościoła Katolickiego. § 3 ust. 1 pkt 10 pierwszego zarządzenia

zalicza okresy prowadzenia zajęć katechetycznych w szkołach i innych placówkach

oświatowo-wychowawczych lub w ramach katechezy parafialnej przy ustalaniu

wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli i ich awansowania. Tak samo w piśmie z dnia

7 lutego 1996 r. Kuratorium Oświaty i Wychowania w C. potwierdziło zaliczalność

okresu prowadzenia zajęć katechetycznych w ramach katechezy parafialnej do pracy

pedagogicznej na podstawie przytoczonego wyżej przepisu zarządzenia Ministra

Edukacji Narodowej z dnia 22 czerwca 1995 r. [...]

Drugie zarządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 kwietnia 1996 r.

wydane zostało na podstawie art. 21 ust. 2 w związku z ust. 1 ustawy z dnia 17 maja

1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej i

potwierdziło stosowanie - między innymi - art. 88 Karty Nauczyciela do nauczycieli i

wychowawców zatrudnionych w placówkach wymienionych w art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy

z dnia 3 września 1991 r. o systemie oświaty prowadzonych przez osoby prawne

Kościoła Katolickiego pod warunkiem ich zatrudnienia w wymiarze co najmniej połowy

obowiązującego wymiaru zajęć. Inaczej mówiąc - praca katechety w powyższym

wymiarze czasu pracy w punkcie katechetycznym prowadzonym przez parafię, która

jest osobą prawną, stanowi pracę nauczycielską w rozumieniu art. 88 ust. 1 Karty Nauczycielskiej.

Wyjaśnienie powyższego stanu prawnego sprawy nie pozwala jednak na

uwzględnienie wniosku kasacji o wydanie orzeczenia reformatoryjnego wobec braku

ustaleń sądowych w zakresie pracy ubezpieczonego w Ognisku Muzycznym w P., obowiązującego wymiaru zajęć w charakterze katechety i w jakim wymiarze ubezpieczony

faktycznie wykonywał te obowiązki w Parafiach Rzymsko-Katolickich w K. i w P.

Sądy obu instancji naruszyły art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela, który ma zastosowanie do katechetów na podstawie art. 21 ust. 2 w związku z ust. 1 ustawy z dnia 17

maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w R.P. Przy ponownym

rozpoznaniu sprawy należy dokonać oceny żądania ubezpieczonego o przyznanie

emerytury nauczycielskiej, które wywodzi ze złożonych do akt sprawy zaświadczeń [...],

a także oświadczeń 4 pracowników Ogniska Muzycznego w P. [...].

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 39313 KPC Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji.

Notka

Powołana w uzasadnieniu uchwała z dnia 16 września 1992 r., II UZP 2/92, została opubli-

kowana w PiZS 1993 nr 2 s. 79.