II UKN 197/97 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 13 czerwca 1997 r.

II UKN 197/97

1. Nabycie prawa do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym w warunkach

kilkudziesięcioletniego braku wspólności małżeńskiej powinno być oceniane

zgodnie z art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).

2. Wspólność małżeńska wymagana do przyznania renty rodzinnej nie

może być utożsamiana z małżeńską wspólnością majątkową, o której mowa w

Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.

Przewodniczący SSN: Teresa Romer (sprawozdawca), Sędziowie SN: Stefania

Szymańska, Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 1997 r. sprawy z wniosku

Katarzyny G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w R.P. o

rentę rodzinną, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu ApelacyjnegoSądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 27 lutego 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie wyrokiem z

dnia 18 listopada 1996 r., zmienił decyzję organu rentowego i przyznał Katarzynie G.

prawo do renty rodzinnej po zmarłym mężu Janie G. - inwalidzie wojennym.

W uzasadnieniu Sąd Wojewódzki ustalił, że wnioskodawczyni zawarła związek

małżeński z Janem G. w dniu 26 października 1943 r. Małżeństwo to nie zostało

rozwiązane sądownie mimo, że małżonkowie od szeregu lat nie mieszkali razem

i nie utrzymywali żadnych kontaktów. Mąż wnioskodawczyni wyjechał po wojnie do

Warszawy i tam do chwili śmierci pozostawał w związku nieformalnym z inną kobietą z

którą miał syna. Sąd nie dał wiary wyjaśnieniom wnioskodawczyni, że oddzielne

zamieszkiwanie małżonków było spowodowane koniecznością utrzymania gospodarstwa rolnego po rodzicach oraz łatwiejszym dostępem Jana G. do lekarzy. Wyjaśnienia

te pozostają bowiem w oczywistej sprzeczności z materiałem dowodowym sprawy.

Mimo ustalenia, że między wnioskodawczynią a jej mężem nie było jakichkolwiek więzi,

Sąd przyznał jej prawo do renty rodzinnej, gdyż przyjął, że przepis art. 24 ustawy z dnia

29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin

(jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 13 poz. 68 ze zm.) nie zawiera żadnych ograniczeń

wymienionych w art. 41 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) dotyczących

nabycia prawa do renty przez osoby nie pozostające w związku małżeńskim lub

pozostające w nim tylko formalnie.

Sąd Apelacyjny w Lublinie, do którego wniósł apelację organ rentowy, zmienił

wyrok Sądu Wojewódzkiego i oddalił odwołanie Katarzyny G. od decyzji Zakładu Ubez-

pieczeń Społecznych-Oddział w R.P. z dnia 9 czerwca 1994 r. W uzasadnieniu Sąd

Apelacyjny podał, że przyznając wnioskodawczyni prawo do renty rodzinnej Sąd I

instancji błędnie zinterpretował przepisy ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu

inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Powołany przez Sąd Wojewódzki

przepis art 24 tej ustawy istotnie nie zawiera warunku pozostawania małżonków we

wspólności małżeńskiej, wynikającego z przepisu art. 41 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin. Sąd Wojewódzki przeoczył jednak, że art. 64

ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych odsyła do art. 41 ustawy o

z.e.p. Dlatego też uprawnienia wnioskodawczyni do renty rodzinnej powinny być

ocenione z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z art. 41 ust. 3 ustawy o z.e.p.

Przepis ten przewiduje, że małżonka rozwiedziona lub wdowa, która w chwili śmierci

męża nie pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej, ma prawo do renty rodzinnej,

jeżeli, oprócz spełnienia warunków określonych w ust. 1 i 2, miała w chwili śmierci męża

prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem lub ugodą sądową.

Wnioskodawczyni nie pozostawała z Janem G. w chwili jego śmierci we wspólności

małżeńskiej, ani też nie miała ustalonego prawa do alimentów ze strony męża.

W kasacji pełnomocnik wnioskodawczyni zarzucił Sądowi Apelacyjnemu

naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, w tym art. 24 i 64 ustawy

z dnia 29 maja 1974 roku o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich

rodzin, a także niewłaściwe zastosowanie art. 41 ust.1 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia

1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

W uzasadnieniu kasacji pełnomocnik wnioskodawczyni odwołał się do przepisów

Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego określających powstanie wspólności małżeńskiej

oraz jej ustanie. Ponieważ tak pojęta wspólność małżeńska między wnioskodawczynią

a Janem G. nie ustała ani też nie została zniesiona - w rozumieniu odpowiednich

przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - wnoszący kasację uważa za

uzasadniony jej wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy rozważył co następuje:

Kasacja nie ma uzasadnionych podstaw. Zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny przepisów prawa materialnego - art. 24 i 64 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o

zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych i ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z

1983 r. Nr 13 poz. 68 ze zm.) oraz art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) jest

bezpodstawny.

Wnioskodawczyni przez kilkadziesiąt lat nie pozostawała we wspólności małżeńskiej ze swoim mężem i nie łączyły ich żadne więzi. Poza sporem jest także, że Jan

G. był inwalidą wojennym. Przepis art. 24 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych,

wśród warunków wymaganych do przyznania renty rodzinnej dla wdowy nie wymienia

pozostawania we wspólności małżeńskiej w chwili śmierci inwalidy wojennego lub

posiadania ustalonego prawa do alimentów. Do warunków tych, zawartych w art. 41

ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników ich

rodzin odsyła jednak art. 64 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym inwalidów wojennych i

wojskowych.

Dlatego też Sąd Apelacyjny w niczym nie naruszył tych przepisów prawa materialnego przyjmując, w stanie faktycznym sprawy, że wnioskodawczyni nie spełniła

warunków wymaganych do przyznania renty rodzinnej przez przepis art. 24 ustawy o

zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych w związku z art. 41 ust. 3 ustawy o

powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym, który ma zastosowanie w sprawie z mocy art.

64 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych.

Przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników, przepisy ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych,

podobnie jak przepisy innych systemów ubezpieczenia społecznego, zawierają odrębne

regulacje prawne w zakresie nabycia prawa do renty rodzinnej. Wspólność małżeńska o

której mowa w art. 41 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników nie może być

utożsamiana z małżeńską wspólnością majątkową, o której mowa w przepisach

Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, na które to przepisy powołuje się kasacja.

Wspólność małżeńska w rozumieniu przepisów ubezpieczenia społecznego, jak to

wynika z literalnego brzmienia art. 41 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników oraz z wieloletniego orzecznictwa sądowego, nie ogranicza się do

małżeńskiej wspólności majątkowej, lecz jest pojęciem szerszym.

Ze względu na charakter świadczeń z ubezpieczenia społecznego, istnienie

wspólności małżeńskiej uzasadniające przyznanie renty rodzinnej, przyjmuje się także

wówczas, gdy między małżonkami w chwili śmierci męża istniała tylko więź duchowa,

gdy utrzymywali kontakty, interesowali się swoim losem.

Brak tej więzi, tak jak to ma miejsce w rozpatrywanej sprawie, może uzasadnić

prawo do renty rodzinnej dla wdowy tylko wtedy, gdy miała ustalone prawo do alimentów ze strony męża.

Skoro wnioskodawczyni prawa takiego nie miała a kilkudziesięcioletni brak

wspólności małżeńskiej jest bezsporny to wyrok Sądu Apelacyjnego odpowiada przytoczonych w nim przepisowi prawa materialnego.

Kierując się powyższymi względami Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na

mocy art. 39312 KPC.