II UKN 186/97 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 25 lipca 1997 r.

II UKN 186/97

W postępowaniu sądowym nie obowiązują ograniczenia, co do środków

dowodowych stwierdzających wysokość zarobków lub dochodów stanowiących

podstawę wymiaru emerytury lub renty określone w § 20 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 7 lutego 1984 r. w sprawie postępowania o świadczenia

emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz.U. Nr 10, poz. 49 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Stefania Szymańska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 1997 r. sprawy z wniosku Urszuli

S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w R. o wysokość

emerytury, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 28 stycznia 1997 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu-Sądowi

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 1 czerwca 1996 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w R.

przyznał Urszuli S. prawo do wcześniejszej emerytury od dnia 22 lutego 1996 r. Do

ustalenia podstawy wymiaru świadczenia organ rentowy przyjął dochód z okresu od

dnia 1 stycznia 1987 r. do dnia 31 grudnia 1993 r. i przyznał ubezpieczonej świadczenie

w minimalnej wysokości. W odwołaniu od tej decyzji ubezpieczona domagała się

uwzględnienia do podstawy wymiaru jej emerytury wynagrodzenia osiągniętego w

latach 1985-1992, przyznając że udowodnienie wysokości zarobków uzyskanych w tym

okresie jest utrudnione wskutek spalenia się dokumentacji płacowej w siedzibie byłego

pracodawcy. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie

wyrokiem z dnia 22 listopada 1996 r. oddalił odwołanie, wskazując że jego

uwzględnienie było niemożliwe wobec braku dokumentacji płacowej z okresu

wskazanego przez ubezpieczoną.

Apelację ubezpieczonej od tego wyroku oddalił Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 28 stycznia 1997 r., podkreślając, że żądanie ubezpieczonej nie mogło być uwzględnione z powodu braku dowodów

określających wysokość wynagrodzenia uzyskanego przez ubezpieczoną w latach

1985-1992. Sąd ten zakwestionował dopuszczalność ustalenia wysokości zarobków z

tego okresu na podstawie dokumentów o pracy ubezpieczonej na stanowisku

kierowniczym, przyjmując że przy ustaleniu podstawy wymiaru świadczeń nie ma

miejsca na domniemanie co do wysokości wypłaconego pracownikowi wynagrodzenia,

a liczą się tylko dokumenty płacowe, którymi nie dysponuje ubezpieczona, nie

przedstawiając również legitymacji ubezpieczeniowej z wpisami o wysokości zarobków.

Dlatego ubezpieczona nie spełniła warunków wymienionych w przepisie § 20

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o

świadczenia emerytalno-rentowe oraz zasad wypłaty tych świadczeń (Dz.U. Nr 10, poz.

49 ze zm.). Nie było również możliwości ustalenia podstawy wymiaru emerytury ubezpieczonej na podstawie bezimiennych deklaracji opłacania składek na ubezpieczenie

społeczne przez jej byłego pracodawcę.

W kasacji ubezpieczona podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego przez

niewłaściwe zastosowanie normy art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o

rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie

niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) oraz domagała się przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu kasacji wskazano na

niekwestionowany fakt zatrudnienia ubezpieczonej w spornym okresie na stanowisku

kierowniczym, na którym uzyskiwała wynagrodzenie powyżej kwot minimalnych, o czym

przekonują przedłożone dokumenty płacowe z tego okresu.

Na rozprawie kasacyjnej pełnomocnik ZUS wskazał, że organ emerytalny

bezpodstawnie pominął zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu za lata 19861989, a także inne dokumenty płacowe z okresu wybranego przez ubezpieczoną do

ustalenia podstawy wymiaru jej emerytury i wniósł o uwzględnienie kasacji, godząc się

na dopuszczalność skargi kasacyjnej ze względu na orientacyjną wartość przedmiotu

zaskarżenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Uwzględniając twierdzenia stron, że orientacyjna wartość przedmiotu zaskarżenia sięga kwoty pięciu tysięcy złotych Sąd Najwyższy uznał dopuszczalność kasacji

na postawie art. 393 pkt 1 KPC w związku z art. 22 KPC. Wyliczenie wartości przedmiotu sporu miało charakter orientacyjny w związku ze szczególnymi uwarunkowaniami

faktycznymi, w których - przy okazji przestępczego działania osób trzecich - doszło do

częściowego zniszczenia (spalenia) dokumentacji płacowej oraz przedłożonej dla

dokonania wpisów o wysokości pobieranego wynagrodzenia legitymacji

ubezpieczeniowej wnioskodawczyni w siedzibie jej byłego pracodawcy.

Przede wszystkim jednak potwierdził się zarzut naruszenia art. 7 ust. 1 pkt 5

ustawy rewaloryzacyjnej z dnia 17 października 1991 r. Ubezpieczona - ubiegająca się

o przyznanie w 1996 r. świadczenia emerytalnego - wskazała w sposób uprawniony

treścią powołanego przepisu do ustalenia podstawy wymiaru jej emerytury kolejnych 7

lat kalendarzowych (1985 - 1992), sygnalizując trudności w pełnym udokumentowaniu

pisemnymi zaświadczeniami zarobków uzyskiwanych w tym okresie. Było to

spowodowane spaleniem się jej akt osobowych i legitymacji ubezpieczeniowej przedłożonej dla dokonania wpisów wysokości pobieranego wynagrodzenia, a także

częściowym zniszczeniem dokumentacji płacowej w siedzibie jej byłego pracodawcy.

Ubezpieczona wszakże dołączyła do wniosku emerytalnego wystawione przez

byłego pracodawcę - według wzoru ustalonego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych

- zaświadczenie z dnia 29 lutego 1992 r. o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, które

prawidłowo dokumentowało zarobki uzyskane przez nią w latach 1986-1989. Jest do

dowód spełniający wszelkie wymagania dokumentu określone w § 20 pkt 1

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Zaświadczenie to zawiera

niepodważalne wskazanie wysokości zarobków ubezpieczonej w tym okresie. W

szczególności oczywistym błędem było odniesienie podanych w tym dokumencie

rzeczywistych kwot wynagrodzenia ubezpieczonej do wartości zarobków ustalonych

jakoby ?po denominacji@. Równocześnie nieprawidłowe podanie w tym zaświadczeniu

wysokości przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce uspołecznionej za 1986 rok mogło być zweryfikowane przez organ emerytalny bez nieuzasadnionego zakwestionowania dowodowej wartości przedłożonego dokumentu.

Jeżeli w powyższych okolicznościach pozwany organ emerytalny w sposób

całkowicie dowolny przyjął do ustalenia podstawy wymiaru emerytury dochody z innego

niż wybrany przez ubezpieczoną okresu, tj. z lat 1987-1993, wyliczając wskaźnik

wysokości podstawy wymiaru ustalonego świadczenia jedynie według jej dochodów z

lat 1992-1993 i w wysokości zaledwie 12,86%, to miało miejsce oczywiste naruszenie

powołanych przepisów art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy rewaloryzacyjnej i § 20 rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. oraz w konsekwencji naruszenie tych regulacji w

zaskarżonym wyroku Sądu Apelacyjnego oraz poprzedzającym go wyroku Sądu

Wojewódzkiego.

Ponadto ubezpieczona przedłożyła świadectwo pracy z dnia 21 lutego 1992 r. o

nieprzerwanym zatrudnieniu w okresie od dnia 22 stycznia 1979 r. do dnia 29 lutego

1992 r. w Spółdzielni Pracy ?C.@ w R. na stanowiskach kierowniczych oraz niektóre

dokumenty płacowe określające jej wynagrodzenie w wybranym okresie do ustalenia

podstawy wymiaru emerytury [...]. Dlatego, poza niekwestionowanym walorem

dowodowym zaświadczenia z dnia 29 lutego 1992 r. o zatrudnieniu i wynagrodzeniu,

sygnalizowane dokumenty wymagają - dla ustalenia rzeczywistej podstawy wymiaru

emerytury ubezpieczonej (art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy rewaloryzacyjnej) - przeanalizowania chociażby na tle zakładowych taryfikatorów płacowych wielkości

wynagrodzenia na stanowiskach pracy zajmowanych przez ubezpieczoną w wybranym

okresie zatrudnienia. W postępowaniu sądowym nie można bowiem przekreślić

znaczenia dowodowego innych pisemnych środków dowodowych - stwierdzających

wysokość zarobku lub dochodu stanowiącego podstawę wymiaru emerytury lub renty niż określone w treści § 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w

sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń. [...]

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy wyrokował kasatoryjnie z mocy art.

39313 KPC.