II UKN 162/97 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 4 czerwca 1997 r.

II UKN 162/97

W ramach możliwości przytaczania nowego lub uzupełniającego uzasadnienia podstawy kasacyjnej (art. 39311 zdanie drugie KPC) dopuszczalne jest

powołanie się na resortową regulację prawną.

Przewodniczący SSN: Maria Tyszel, Sędziowie SN: Andrzej Kijowski, Zbigniew

Myszka (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 1997 r. sprawy z wniosku

Adolfa P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w R. o wysokość

świadczenia, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 28 października 1996 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Wojewódzkiego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach-Ośrodek Zamiejscowy w

Rybniku z dnia 20 grudnia 1995 r. [...] w jego pkt 1 i 2 w ten sposób, że przyznał

Adolfowi P. prawo do przelicznika 1,8 w okresie zatrudnienia od 1 czerwca 1970 r. do

30 września 1975 r.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 20 grudnia 1995 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Katowicach-Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku zmienił zaskarżoną przez

Adolfa P. decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w R. z dnia 25 kwietnia

1995 r. w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu prawo do przelicznika 1,4 za okres

jego zatrudnienia od dnia 1 czerwca 1970 r. do dnia 30 września 1975 r., oddalił

odwołanie w zakresie zastosowania przelicznika 1,8 za ten okres oraz umorzył

postępowanie w pozostałym zakresie wobec cofnięcia odwołania w części

wykraczającej poza zastosowanie przelicznika 1,8. Sąd ten ustalił, że w okresie od dnia

1 czerwca 1970 r. do dnia 30 września 1975 r. ubezpieczony był zatrudniony w KWK

"S.@ na stanowisku głównego inżyniera d/s naukowo-technicznych, będąc równocześnie w tym okresie czynnym członkiem drużyny ratowniczej. Wykonując zatrudnienie ubezpieczony zjeżdżał pod ziemię 13 razy w miesiącu, a w pozostałym czasie

pracował na powierzchni.

Na tle dokonanych ustaleń Sąd pierwszej instancji przyjął, że zajmowane przez

ubezpieczonego stanowisko nie znajdowało się w wykazie stanowisk dozoru ruchu, na

których zatrudnienie wymagało zatwierdzenia Okręgowego Urzędu Górniczego.

Aktualnie stanowisko głównego inżyniera d/s naukowo-technicznych nie istnieje, a

zakres jego obowiązków został przekazany kierownikowi działu przygotowania produkcji

i postępu technicznego, które jest zaliczane do pracy górniczej w ramach kierownictwa

ruchu zakładu górniczego. W tej sytuacji Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że

ubezpieczony wykonując w spornym okresie zatrudnienie na stanowisku nie

wymagającym zatwierdzenia przez Okręgowy Urząd Górniczy, nie należał do dozoru

ruchu lub kierownictwa ruchu kopalni, a przeto nie spełniał wymogu określonego normą

art. 6 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin

pomimo przepracowania co najmniej połowy dniówek roboczych pod ziemią i statusu

czynnego ratownika górniczego. Z tytułu wykonywanej przez ubezpieczonego tzw.

górniczej pracy mieszanej, Sąd Wojewódzki w oparciu o normę art. 10a ust. 1 pkt 3 tej

ustawy przyznał mu - do ustalenia wysokości górniczej emerytury - prawo do

przelicznika 1,4 za każdy rok tej pracy świadczonej częściowo na powierzchni, a

częściowo pod ziemią.

Rewizję ubezpieczonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w zakresie odmowy

zastosowania wyższego przelicznika 1,8 przy ustalaniu wysokości jego świadczenia

emerytalnego oddalił Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Katowicach wyrokiem z dnia 28 października 1996 r. Sąd ten podzielił ustalenia faktyczne i stanowisko prawne Sądu pierwszej instancji i dodatkowo argumentował, że

pracą górniczą na stanowiskach dozoru ruchu oraz kierownictwa ruchu kopalń w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy o z.e.g. jest jedynie zatrudnienie na stanowiskach

określonych w zarządzeniu nr 9 z dnia 23 grudnia 1994 r. Ministra Przemysłu i Handlu

w sprawie określenia stanowisk kierownictwa ruchu i dozoru ruchu pod ziemią, które nie

wyszczególnia zajmowanego przez ubezpieczonego w spornym okresie stanowiska

głównego inżyniera d/s naukowo-technicznych. Również pod rządami dekretu z dnia 6

maja 1953 r. Prawo górnicze (jednolity tekst: Dz. U. z 1961 r. Nr 23, poz. 113), w

objętych sporem latach 1970-1975 zajmowane przez ubezpieczonego stanowisko nie

wymagało zatwierdzenia przez Okręgowy Urząd Górniczy i nie było objęte regulacją

zarządzenia nr 48 z dnia 4 kwietnia 1962 r. Ministra Górnictwa i Energetyki w sprawie

ustalenia dla kopalń stanowisk kierownictwa ruchu zakładów górniczych oraz dozoru

wyższego, średniego i niższego tych zakładów. Dlatego mimo kwalifikacji inżyniera

górnika na zajmowanym stanowisku ubezpieczony nie był zatrudniony na stanowisku

dozoru ruchu i kierownictwa ruchu kopalń w ujęciu normatywnym art. 5 ust. 1 pkt 5

ustawy o z.e.g., co wykluczało zastosowanie do spornego stażu zatrudnienia przelicznika 1,8 przy ustaleniu wysokości emerytury ubezpieczonego.

Kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego wywiódł ubezpieczony, podtrzymując

zarzuty naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niezastosowanie

przepisów art. 10a ust. 1 pkt 2 w związku z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin i argumentował, że w okresie objętym

sporem w sposób niewątpliwy wykonywał pracę na stanowisku zaliczanym do

kierownictwa ruchu kopalń. Skarga kasacyjna zarzuciła temu Sądowi również naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tyle że nie

wymieniła żadnego przepisu, którego miałoby to dotyczyć.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest uzasadniona wobec naruszenia prawa materialnego przez błędną

wykładnię i niezastosowanie przepisów art. 5 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 10a ust. 1 pkt

2 oraz art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników

i ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1995 r., Nr 30, poz. 154). Z ustaleń faktycznych

wynikało, że ubezpieczony w okresie od dnia 1 czerwca 1970 r. do dnia 30 września

1975 r. był zatrudniony na stanowisku głównego inżyniera do spraw naukowotechnicznych w Kopalni Węgla Kamiennego "S.@ i ponad połowę dniówek roboczych w

miesiącu przepracował pod ziemią, będąc równocześnie czynnym członkiem drużyny

ratowniczej. A zatem ubezpieczony wykonywał w tym okresie pracę górniczą w

rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy o z.e.g. Nie była to praca równorzędna z pracą

górniczą, jak ją bezzasadnie zakwalifikował Sąd Apelacyjny powołując się na takie

stanowisko Sądu pierwszej instancji, który dokładnie ustalił wykonywanie przez ubezpieczonego pracy górniczej. Sąd Najwyższy dodatkowo miał na uwadze, że Sąd drugiej

instancji rozpoznawał rewizję ubezpieczonego według reguł proceduralnych określonych w art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania

cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o

postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. . Nr 43, poz.

189), a zatem - stosując przepisy procedury cywilnej sprzed tej nowelizacji, nie był

uprawniony do zmiany ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji (art. 385 KPC w

poprzednim brzmieniu). Zresztą w istocie rzeczy Sąd drugiej instancji zmiany takiej nie

dokonał, ponieważ jedynie omyłkowo powołał się na nieistniejące ustalenie Sądu

pierwszej instancji o wykonywaniu pracy równorzędnej z pracą górniczą w sytuacji, gdy

Sąd ten jednoznacznie zakwalifikował status prawny pracy górniczej ubezpieczonego w

okresie objętym sporem i taki jest miarodajny stan dla rozpoznawanej kasacji.

Dokonane ustalenia uzasadniały zaliczenie zatrudnienia ubezpieczonego w

kierownictwie ruchu kopalń, który przepracował co najmniej połowę miesięcznych

dniówek roboczych pod ziemią, będąc równocześnie czynnym członkiem drużyny ratowniczej, jako okres zatrudnienia określony w przepisie art. 6 ust. 2 ustawy o z.e.g., do

którego z mocy art. 10a ust. 1 pkt 2 tej ustawy przy ustalaniu wysokości górniczych

emerytur i rent, stosuje się przelicznik 1,8 za każdy rok pracy.

Wykluczając możliwość zastosowania tej regulacji wobec ubezpieczonego Sądy

pierwszej i drugiej instancji oparły się wyłącznie na twierdzeniach organu rentowego, że

stanowisko zajmowane przez ubezpieczonego nie było wyszczególnione w urzędowych

wykazach stanowisk kierownictwa ruchu zakładów górniczych i dozoru ruchu tych

jednostek. Tymczasem to niezweryfikowane stanowisko organu rentowego jest

oczywiście bezpodstawne i nie znajduje oparcia we wskazywanych regulacjach

prawnych, albowiem ubezpieczony przedłożył Sądowi Najwyższemu wykaz stanowisk

kierownictwa ruchu zakładu górniczego oraz dozoru wyższego i średniego, które w

ramach ciągłego usprawniania struktury organizacyjnej przedsiębiorstw zostały

powołane w kopalniach, a które nie figurowały w wykazie stanowisk będącym załącznikiem nr 2 do zarządzenia nr 48 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 4 kwietnia

1962 r. / znak: DG/ZP7-5-33/62/, wydanego w porozumieniu z Prezesem Wyższego

Urzędu Górniczego. Wykaz ten w pkt I.6 wymieniał zajmowane przez ubezpieczonego

w okresie objętym sporem od dnia 1 czerwca 1970 r. do dnia 30 września 1975 r.

stanowisko głównego inżyniera d/s naukowo technicznych, co potwierdzało charakter

górniczego zatrudnienia ubezpieczonego w kierownictwie ruchu kopalni (art. 5 ust. 1 pkt

5 i art. 6 ust. 2 ustawy o z.e.g.). Stanowisko to nazwą i zakresem czynności odpowiada

obecnemu stanowisku kierowniczemu znajdującemu się w pkt 5 wykazu stanowisk

kierownictwa ruchu i dozoru ruchu podziemnych zakładów górniczych, na którym

zatrudnienie uważa się za pracę górniczą ( pkt 5 załącznika Nr 1 pkt A do Zarządzenia

Nr 9 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 23 grudnia 1994 r.).

Trzeba wyraźnie podkreślić, że przedłożenie ówcześnie obowiązującej regulacji

prawnej nie należy do sfery faktów i nie wpływa na zmianę stanu faktycznego stanowiącego podstawę wydania zaskarżonego wyroku, ale jednoznacznie kwalifikuje się

do sfery prawa, która podlegała koniecznemu uwzględnieniu w ramach uprawnienia

stron do przytaczania na rozprawie kasacyjnej nowego lub uzupełniającego

uzasadnienia podstawy kasacyjnej (art. 39311 zdanie drugie KPC). Potwierdza to zarzut

naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niezastosowanie przepisów

art. 10a ust. 1 pkt 2 w związku z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin - do spornego okresu pracy ubezpieczonego na stanowisku zaliczanym do kierownictwa ruchu kopalń. W takich okolicznościach Sąd Najwyższy orzekł reformatoryjnie z mocy art. 39315 KPC, uznając że nie było

naruszeń istotnych przepisów postępowania, których zresztą kasacja w ogóle nie

wyartykułowała, a zaszło oczywiste ucybienie wskazanym w kasacji przepisom prawa

materialnego.