II UKN 149/99 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 20 października 1999 r.

II UKN 149/99

Nie można wymagać od nauczyciela, który w związku z ubieganiem się o

emeryturę na podstawie art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta

Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.) rozwiązał na

swój wniosek stosunek pracy, a któremu organ rentowy odmówił świadczenia,

aby biernie wyczekiwał na zakończenie postępowania sądowego, w obawie, iż

ponowne podjęcie pracy w szkole uniemożliwi mu otrzymanie świadczenia.

Przewodniczący: SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Roman Kuczyński,

Stefania Szymańska (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 20 października 1999 r. sprawy z

wniosku Teresy S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W.

o emeryturę nauczycielską, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Warszawie z dnia 2 grudnia 1998 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w

Warszawie do ponownego rozpoznania, z pozostawieniem temuż Sądowi orzeczenia

o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Teresa S. zgłosiła w dniu 25 czerwca 1996 r. wniosek o emeryturę nauczycielską, do którego dołączyła zaświadczenia Szkoły Podstawowej [...] w Centralnym

Szpitalu Klinicznym MSW w W. z 24 czerwca 1996 r., że jest pracownikiem szkoły od

1 września 1988 r. do 31 sierpnia 1996 r. (rozwiązanie umowy o pracę z dniem 31

sierpnia na własną prośbę w związku z przejściem na emeryturę). Dyrekcja Szkoły

informuje, że rozwiązuje z nią umowę o pracę z dniem 31 sierpnia 1996 r. zgodnie z

Kartą Nauczyciela – art. 88 ust. 1 na wniosek nauczyciela oraz że zaświadczenie

wydaje się w celu przedłożenia w ZUS.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w W. decyzją z 8 sierpnia 1996 r.

[...], podtrzymaną następnie decyzją z dnia 14 listopada 1996 r., odmówił przyznania

Teresie S. prawa do emerytury nauczycielskiej, uznając, że zamiast wymaganych 20

lat zatrudnienia w szkolnictwie specjalnym udowodniła jedynie 17 lat 8 miesięcy i 24

dni. Oddział odmówił zaliczenia do tego okresu zatrudnienia wykonywanego na stanowisku logopedy-reedukatora.

W odwołaniu od tej decyzji Teresa S. wniosła o jej zmianę i przyznanie emerytury, podnosząc, że w spornym okresie pracowała na etacie reedukatora-logopedy

w Sanatorium Neuropsychiatrii Dziecięcej w J., gdzie wcześniej pracowała, tj. w

okresie od 1 października 1971 r. do 31 sierpnia 1978 r. na etacie nauczyciela reedukatora-logopedy i wykonywała tę samą pracę. Zmiana zatrudnienia nastąpiła w

związku z potrzebami placówki, ponieważ resort oświaty nie miał odpowiednich etatów.

Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 27 lutego 1998 r. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawczyni prawo do emerytury nauczycielskiej od dnia 1 września 1996 r. Sąd Wojewódzki stwierdził, że organ rentowy uznał, iż wnioskodawczyni udowodniła 26 lat 4

miesiące i 6 dni okresów składkowych i nieskładkowych, a w tym 17 lat 8 miesięcy i

24 dni w szkolnictwie specjalnym. Do tego okresu nie został natomiast zaliczony

okres zatrudnienia w Wojewódzkim Zespole Publicznych Zakładów Neuropsychiatrycznej Opieki Zdrowotnej dla Dzieci i Młodzieży w Z. na stanowisku logopedy-reedukatora w okresie od 1 października 1975 r. do dnia 31 sierpnia 1978 r. (w okresie

od 1 października 1977 r. zatrudnienie było wykonywane w wymiarze połowy etatu).

Sąd Wojewódzki po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, w tym dowodu z

zeznań świadków Barbary K. i Janiny Ł. oraz z dokumentów zawartych w aktach

osobowych i rentowych wnioskodawczyni, uznał, że wnioskodawczyni była w spornym okresie zatrudniona na stanowisku podlegającym przepisom ustawy z dnia 26

stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, ponieważ była zatrudniona w placówce opiekuńczo-wychowawczej, posiadała wymagane kwalifikacje i faktycznie (według zeznań

świadków) wykonywała dotychczasowe obowiązki wychowawcy, rozszerzone o

prowadzenie zajęć z logopedii. Jedyną zmianą w zatrudnieniu wnioskodawczyni było

wypłacanie jej wynagrodzenia przez resort służby zdrowia, co nie może być powodem odmowy uznania tego okresu zatrudnienia jako okresu pracy w placówce opiekuńczo-wychowawczej i wobec tego po zaliczeniu spornego okresu przyjął, że wnios-

kodawczyni spełnia określone w art. 88 Karty Nauczyciela wymagania, wobec czego

przysługuje jej emerytura nauczycielska.

W apelacji ZUS zarzucił, iż wyrok ten zapadł w wyniku błędnej wykładni przepisu art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela, ponieważ wnioskodawczyni w spornym okresie

była zatrudniona na podstawie przepisów obowiązujących w zakładach służby zdrowia, a nie na stanowisku pedagogicznym, co wynika z oceny charakteru zatrudnienia

wnioskodawczyni dokonanej przez Ministerstwo Edukacji Narodowej z dnia 7 maja

1997 r. Apelujący wskazał również, że w niniejszej sprawie brak jest dowodu, że na

wniosek Teresy S. stosunek pracy został z nią rozwiązany, co jest warunkiem niezbędnym do przyznania jej emerytury.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z 2 grudnia 1998 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił odwołanie wnioskodawczyni od decyzji organu rentowego z 14 listopada 1996 r. W uzasadnieniu wywiódł, iż przepis art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta

Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357), przewiduje dla nauczycieli szczególne uprawnienie polegające na możności nabycia prawa do emerytury niezależnie od ukończenia określonego wieku emerytalnego. Warunkiem do nabycia prawa do takiego świadczenia jest osiągnięcie trzydziestoletniego okresu zatrudnienia, a w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze lub w przypadku wykonywania pracy w szczególnym charakterze w szkolnictwie specjalnym

przez co najmniej 20 lat po osiągnięciu dwudziestopięcioletniego okresu zatrudnienia. Sąd Wojewódzki przyznał wnioskodawczyni prawo do emerytury nauczycielskiej

od 1 września 1996, przyjmując, że spełniła ona wymaganie posiadania co najmniej

25 lat zatrudnienia, w tym 20 lat pracy w szczególnym charakterze w szkolnictwie

specjalnym oraz że stosunek pracy został z nią rozwiązany z dniem 31 sierpnia 1996

r. na własną prośbę w związku z przejściem na emeryturę. Z akt osobowych Teresy

S. nadesłanych w dniu 8 października 1998 r. przez Kuratorium Oświaty wynika, że

wobec odmowy przyznania emerytury zwróciła się ona o anulowanie podania o rozwiązanie stosunku służbowego z dniem 31 sierpnia 1996 r., na co uzyskała zgodę

zakładu pracy – Szkoły Podstawowej [...] w Centralnym Szpitalu Klinicznym MSW w

W. i gdzie pozostawała w zatrudnieniu do 31 sierpnia 1998 r., a następnie na okres 6

miesięcy (od 1 września 1998 r. do 28 lutego 1999 r.) została przeniesiona w stan

nieczynny [...]. W tej sytuacji wnioskodawczyni (niezależnie od spełnienia pozostałych warunków) nie spełnia i nie spełniała w chwili wydawania wyroku przez Sąd

Wojewódzki niezbędnego do nabycia prawa do emerytury nauczycielskiej warunku

rozwiązania na swój wniosek stosunku pracy, bądź jego rozwiązania lub wygaśnięcia

stosownie do przepisu art. 88 ust. 1a Karty Nauczyciela. Dlatego apelacja organu

rentowego i zawarty w niej wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie

odwołania są zasadne; zaskarżony wyrok narusza bowiem przepis art. 88 ust. 1

Karty Nauczyciela.

W kasacji opartej na obu podstawach z art. 3931 KPC, pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania z pozostawieniem temu Sądowi orzeczenia o kosztach za instancję kasacyjną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Słusznie zarzucono w kasacji, iż zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem prawa materialnego (art. 3931 pkt 1 KPC), tj. art. 88 ust. 1 ustawy z 26

stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357

ze zm.) - wskutek jego błędnej wykładni. Według tego przepisu nauczyciele mający

trzydziestoletni okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym

charakterze, zaś nauczyciele klas, szkół, placówek i zakładów specjalnych - dwudziestopięcioletni okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze w szkolnictwie specjalnym, mogą - po rozwiązaniu na swój wniosek

stosunku pracy - przejść na emeryturę. Jako przesłankę odmowy przyznania

wnioskodawczyni emerytury na podstawie powołanego wyżej przepisu, Sąd Apelacyjny przyjął, iż niezależnie od spełnienia innych wymagań określonych w tym przepisie, nie spełnia ona i nie spełniała w dacie wydania wyroku przez Sąd Wojewódzki

niezbędnego do nabycia prawa do emerytury nauczycielskiej z tego przepisu wymagania rozwiązania na swój wniosek stosunku pracy, bądź jego rozwiązania lub wygaśnięcia w okolicznościach określonych w art. 20 ust. 1, 6 i 7 (art. 88 ust. 2). Do takiego wniosku Sąd Apelacyjny doszedł po zapoznaniu się z aktami osobowymi

wnioskodawczyni, nadesłanymi na żądanie Sądu Apelacyjnego. Według Sądu za

takim stanowiskiem przemawia to, iż wnioskodawczyni wobec odmowy przyznania

emerytury zwróciła się o anulowanie podania o rozwiązanie stosunku służbowego z

dniem 31 sierpnia 1996 r., na co uzyskała zgodę zakładu pracy – Szkoły Podstawowej [...] w Centralnym Szpitalu Klinicznym MSW w W., gdzie pozostawała w zatrud-

nieniu do 31 sierpnia 1998 r., a następnie na okres 6 miesięcy została przeniesiona

w stan nieczynny.

W sprawie jest bezsporne, że wnioskodawczyni w związku ze staraniem się o

emeryturę z art. 88 ust. 1 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela rozwiązała na swój wniosek stosunek pracy z dniem 31 sierpnia 1996 r. - jak tego wymaga

powołany przepis. Dlatego słusznie przyjął Sąd Wojewódzki, iż spełniła ona określone w tym przepisie wymaganie, gdyż stosunek pracy został z nią rozwiązany z dniem

31 sierpnia 1996 r., na jej wniosek. Wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego, wystąpienie wnioskodawczyni pismem z dnia 29 sierpnia 1996 r. [...] o anulowanie jej

podania o rozwiązanie stosunku pracy z dniem 31 sierpnia 1996 r. i pozostawanie jej

w zatrudnieniu do 31 sierpnia 1998 r., a następnie przeniesienie w stan nieczynny na

okres 6-ciu miesięcy, nie może powodować dla niej ujemnych skutków prawnych.

Wystąpienie o anulowanie podania o rozwiązanie stosunku pracy było spowodowane

odmową przyznania jej przez organ rentowy dochodzonej emerytury decyzją z 8

sierpnia 1996 r., co – zważywszy na rozwiązanie przez nią stosunku pracy z dniem

31 sierpnia 1996 r. – postawiło ją w sytuacji przymusowej, gdyż z dniem 1 września

1996 r. znalazłaby się bez środków utrzymania. Nie można wymagać od nauczyciela,

który w związku z ubieganiem się o emeryturę nauczycielską rozwiązał na swój

wniosek stosunek pracy, a któremu organ rentowy odmówił dochodzonego świadczenia, ażeby biernie wyczekiwał na zakończenie postępowania sądowego, w obawie narażenia się na zarzut, iż podjęcie ponownie pracy w szkole uniemożliwi mu

otrzymanie dochodzonego świadczenia, mimo iż pozbawiony został środków egzystencji. Dlatego uprawniony jest wniosek, iż w sytuacji, w jakiej znalazła się wnioskodawczyni, należy przyjąć, że spełniła ona wymaganie z art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela rozwiązania na swój wniosek stosunku pracy, co zasadnie przyjął Sąd Wojewódzki, a co bez wszechstronnego rozważenia wszystkich istotnych okoliczności

sprawy, zakwestionował Sad Apelacyjny.

W świetle powyższego zachodzi więc uzasadniona podstawa do uchylenia

zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania (art. 39313 KPC). Rozpoznając sprawę ponownie Sąd Apelacyjny powinien zająć stanowisko, czy wnioskodawczyni spełnia pozostałe wymagania określone

w art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela, a w szczególności czy posiada 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze w szkolnictwie specjalnym, co ustalił Sąd Wojewódzki, a do czego Sąd Apelacyjny wyraźnie nie ustosunkował się.

2. Nie jest natomiast uprawniony zarzut naruszenia przepisów postępowania,

które mogły mieć istotny wpływ na wynik postępowania (art. 3931 pkt 2 KPC). W

szczególności odnosi się to do art. 379 pkt 2 w związku z art. 89 KPC. Dopuszczalne

bowiem było złożenie przez pełnomocnika organu rentowego kserokopii pełnomocnictwa, jak również podpisanie apelacji przez zastępcę dyrektora Oddziału Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych.

Jeżeli zaś chodzi o niedoręczenie pełnomocnikowi wnioskodawczyni odpisu

apelacji, to wprawdzie istotnie doszło do naruszenia art. 371 KPC, jednakże uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Pełnomocnik wnioskodawczyni

został bowiem powiadomiony o terminie rozprawy przed Sądem Apelacyjnym i wypowiedział się odnośnie do apelacji, która była doręczona jego mocodawczyni. Niewątpliwie stanowiło to dla pełnomocnika pewną niedogodność, ale nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.