II UKN 14/98 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 6 sierpnia 1998 r.

II UKN 14/98

Wypadkiem przy pracy rolniczej jest zdarzenie nagłe, wywołane przyczyną zewnętrzną, pozostające w związku z wykonywaniem czynności, które służą

prowadzeniu działalności rolniczej lub pozostają w czasowym, przyczynowym

lub funkcjonalnym związku z jej wykonywaniem, także poza terenem gospodarstwa rolnego (art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze

zm.).

Przewodniczący SSN: Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Józef Iwulski, Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 1998 r. sprawy z wniosku

Stanisława R. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziałowi

Regionalnemu w Z.W. o jednorazowe odszkodowanie, na skutek kasacji Rzecznika

Praw Obywatelskich od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Łodzi z dnia 23 czerwca 1997 r. [...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję Kasy Rolniczego

Ubezpieczenia Społecznego-Oddziału Regionalnego w Z.W. z dnia 6 listopada 1996

r. [...] ustalając, że wypadek, jakiemu uległ Stanisław R. w dniu 19 września 1996 r.

był wypadkiem przy pracy rolniczej.

Uzasadnienie

Na podstawie art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. ustawy z dnia 1

marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i prawo o postępowaniu układowym,

Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189) Rzecznik Praw

Obywatelskich w dniu 7 stycznia 1998 r. wniósł kasację od prawomocnego wyroku

Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 23

czerwca 1997 r. [...], oddalającego odwołanie wnioskodawcy Stanisława R. od decyzji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziału Regionalnego w Z.W. z

dnia 6 listopada 1996 r., odmawiającej wnioskodawcy przyznania jednorazowego

odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy rolniczej. Wnoszący kasację zarzucił

naruszenie prawa materialnego - art. 11 ust. 1 pkt 4 i art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy z

dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U.

z 1993 r. Nr 71, poz. 342 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o u.s.r.) w związku z

art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków

przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze

zm.) i § 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 17 października 1975 r. w sprawie zasad i

trybu orzekania o uszczerbku na zdrowiu oraz wypłacania świadczeń z tytułu wypadków przy pracy, w drodze do pracy i z pracy oraz z tytułu chorób zawodowych (Dz.U.

Nr 36, poz. 199), w następstwie czego domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku

oraz poprzedzającej go decyzji organu rentowego i przyznania wnioskodawcy jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy rolniczej.

Zdaniem skarżącego, wypadek drogowy, jakiemu uległ będący synem właściciela gospodarstwa rolnego, wnioskodawca w dniu 19 września 1996 r. podczas odwożenia jednej z osób biorących udział w zbieraniu ziemniaków (bratowej) w ramach

tzw. odrobku, nosił wszelkie cechy wypadku w związku z pracą rolniczą w rozumieniu

art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy o u.s.r. Związku tego nie przerwało spożycie przez

wnioskodawcę posiłku (kolacji) po zakończeniu pracy w polu, albowiem uzasadnione

miejscem zamieszkania i porą dnia odwożenie bratowej, odwzajemniającej usługę

rolniczą, wynikało z kontynuowania działalności pozostającej w związku z wykonywaniem czynności rolniczych, skoro wystąpiło podczas pokonywania samochodem

osobowym drogi z pracy rolniczej, która do chwili wypadku (czołowego zderzenia z

jadącym z naprzeciwka pojazdem), nie była przerwana (art. 11 ust. 1 pkt 4 ustawy o

ubezpieczeniu społecznym rolników).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wstępnie należało sygnalizować dopuszczalność kasacji wniesionej w dniu 7

stycznia 1998 r. w trybie art. 12 ust. 3 ustawy nowelizującej KPC, który umożliwia

zaskarżenie prawomocnego orzeczenia tylko w okresie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się (wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 23 czerwca 1997 r.).

Termin ten został dochowany, albowiem zgodnie z treścią art. 363 § 1 KPC orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy lub inny środek zaskarżenia. Od zaskarżonego kasacją wyroku Sądu pierwszej

instancji przysługiwała apelacja, której termin - dla strony nie żądającej sporządzenia

uzasadnienia tego orzeczenia w terminie tygodniowym od ogłoszenia jego sentencji

upłynął po dwóch tygodniach od ostatniego dnia, w którym możliwe było żądanie

uzasadnienia wyroku ( art. 369 KPC).

Kasację należało uznać za uzasadnioną wobec naruszenia przez Sąd Wojewódzki zarzucanych w niej przepisów prawa materialnego, w szczególności wobec

błędnej wykładni pojęcia wypadku przy pracy rolniczej w rozumieniu art. 11 ust. 1 pkt

3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Norma ta uznaje za taki wypadek

nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło podczas wykonywania poza terenem gospodarstwa rolnego zwykłych czynności związanych z prowadzeniem działalności rolniczej albo w związku z wykonywaniem tych czynności.

Równocześnie przepis ten nie precyzuje, co należy rozumieć przez zwykłe czynności

rolnicze lub czynności związane z prowadzeniem działalności rolniczej. Nie jest on

wszakże normą szczególną lub wyjątkową, przeto wyraża zasadę kwalifikowania za

wypadki przy pracy rolniczej wszystkich zdarzeń, które wypełniają ustawowe warunki

kreujące z mocy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wypadkowe zdarzenia

przy pracy rolniczej.

W konsekwencji, wypadkiem przy pracy rolniczej w rozumieniu analizowanego

przepisu będzie każde nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną pozostające

w związku z wykonywaniem, podczas i poza terenem gospodarstwa rolnego typowych czynności rolniczych, tj. takich czynności, które służą prowadzeniu działalności

rolniczej lub pozostają w czasowym, przyczynowym lub funkcjonalnym związku z

wykonywaniem tych czynności. Tak rozumiana norma prawa materialnego przekreśla dokonaną przez Sąd Wojewódzki restrykcyjnie zawężającą wykładnię, która doprowadziła do nieuzasadnionej odmowy zakwalifikowania jako wypadku przy pracy

rolniczej - wypadku drogowego, jakiemu uległ domownik rolnika odwożący inną

osobę (bratową) do jej miejsca zamieszkania po zakończeniu czynności rolniczych

(zbierania ziemniaków). Trafnie argumentowała kasacja, że takie zachowanie się

wnioskodawcy można uznać za adekwatną i normalną usługę pozostającą w bezpośrednim związku z zakończeniem wykopków, która była uzasadniona odległością oraz

porą dnia, przez co bez wątpienia pozostawała w normatywnie określonym związku z

prowadzeniem szeroko rozumianej działalności rolniczej. O braku przesłanek do

uznania zdarzenia za wypadek przy pracy rolniczej można by twierdzić jedynie w

sytuacji, gdyby bratowa nie została zwerbowana do pracy rolniczej w ramach wzajemnej pomocy rodzinnej, ale odbyła wizytę towarzyską, zakończoną grzecznościowym odwiezieniem jej do domu przez poszkodowanego. Dlatego należało wskazać

za Sądem Wojewódzkim jedynie, że wprawdzie dla poszkodowanego domownika

odwiezienie bratowej nie nastąpiło w drodze powrotnej z miejsca wykonywania czynności rolniczych w rozumieniu art. 11 ust. 1 pkt 4 ustawy o u.s.r., ale skoro Sąd ten

trafnie przyjął, że dla osoby odwożonej była to droga powrotu do domu z miejsca

wykonywania umówionych czynności rolniczych, to jej odwiezienie przez poszkodowanego nastąpiło w związku z wykonywaniem czynności rolniczych w rozumieniu art.

11 ust. 1 pkt 3 tej ustawy.

Powyższe prowadziło na podstawie art. 39315 KPC do zreformowania zaskarżonego wyroku i poprzedzającej go decyzji rolniczego organu rentowego przez

ustalenie, że wypadek, jakiemu uległ Stanisław R. w dniu 19 września 1996 r. był

wypadkiem przy pracy rolniczej, co zobowiązuje ten organ do ustalenia uszczerbku

na zdrowiu poszkodowanego i wypłaty stosownego jednorazowego odszkodowania.