II UKN 114/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 6 grudnia 2000 r.

II UKN 114/00

Nie można prawa do zasiłku chorobowego w określonej wysokości

rozpatrywać, z pominięciem uprzedniego, prawomocnego ustalenia, że nieważna jest umowa o pracę wyznaczająca wysokość wynagrodzenia, będącego

podstawą wyliczenia zasiłku chorobowego.

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Krystyna

Bednarczyk, Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2000 r. sprawy z wniosku

Bartłomieja B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w P. o

wysokość zasiłku chorobowego, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 8 listopada 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 30 lipca 1996 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w

P. stwierdził, że podstawę wymiaru zasiłku chorobowego należnego wnioskodawcy

Bartłomiejowi B. za okres od 4 do 10 października 1993 r., od 29 października do 14

listopada 1993 r., od 22 listopada do 31 grudnia 1993 r., od 20 do 30 stycznia , od 22

lutego do 20 sierpnia i od 22 listopada do 21 grudnia 1994 r. stanowi kwota 3.300 zł wynagrodzenie za miesiąc wrzesień 1993 r., bowiem w lipcu i sierpniu tego roku

wnioskodawca przepracował mniej niż połowę obowiązującego czasu pracy.

Na skutek odwołania wnioskodawcy od tej decyzji, w którym wnosił on, by

kwota podstawy zasiłku zmieniała się wraz ze zmianą najniższego wynagrodzenia,

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu, zmienił w części

zaskarżoną decyzję, przyjmując, że w okresach od 4 października do 31 grudnia

1993 r. podstawę wymiaru zasiłku stanowi kwota 3.400 zł, od 22 do 31 stycznia 1994

r. kwota 3.600 zł., od 22 lutego do 31 marca 1994 r. 3.400 zł., od 1 kwietnia do 30

czerwca 1994 r. 3.700 zł i od 1 lipca do 21 grudnia 1994 r. kwota 4.050 zł. W pozostałej części odwołanie wnioskodawcy zostało oddalone. Sąd ten ustalił, że wnioskodawca w okresie objętym decyzją pełnił funkcję prezesa zarządu Biura Oprogramowania Systemów Informatyzacji Przedsiębiorstw – Spółki z o.o. na podstawie umowy

o pracę, z wynagrodzeniem zasadniczym w wysokości dziesięciokrotnego aktualnego najniższego wynagrodzenia krajowego oraz premią uznaniową w wysokości

100%, o ile Spółka wykazuje zysk w stosunku rocznym (tak w roku 1993, jak i w

1994 spółka zysk osiągnęła).Przy takich ustaleniach, Sąd uznał zasadność odwołania, na podstawie § 5 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 czerwca

1983 r. w sprawie zasad obliczania zasiłków z ubezpieczenia społecznego oraz pokrywania wydatków na te zasiłki (Dz.U. Nr 33, poz. 157 ze zm.), wydanego z upoważnienia ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r.

Nr 30, poz. 143 ze zm.), tylko jednak w części dotyczącej wynagrodzenia zasadniczego. Brak uzasadnienia do uwzględnienia w wysokości podstawy zasiłku nadto

premii, skoro wnioskodawca pobrał ją tylko we wrześniu 1993 r. w kwocie 1650 zł.

W związku z apelacjami obu stron, Sąd Apelacyjny w Poznaniu, w uwzględnieniu apelacji pozwanego organu rentowego, zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie wnioskodawcy, oddalając jego apelację. Sąd Apelacyjny powołał się na prawomocny wyrok Sądu Wojewódzkiego z dnia 7 maja 1996 r. [...], którym oddalono

odwołanie wnioskodawcy od decyzji organu rentowego, stwierdzającej, że nie podlegał on pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zawartej umowy o pracę

z dnia 1 lutego 1993 r. Okoliczność, że decyzja dotyczyła okresu nieobjętego niniejszym postępowaniem jest bez znaczenia, gdyż decyzja ta miała charakter jedynie

deklaratoryjny. Fakt opłacania składek przez wnioskodawcę i przyjmowanie ich przez

organ rentowy nie rodzi uprawnień skoro wnioskodawca nie podlegał pracowniczemu

ubezpieczeniu społecznemu, w świetle powołanego wyroku Sądu Wojewódzkiego

(zauważyć należy, że Sąd Apelacyjny oddalił rewizję wnioskodawcy od tego wyroku wyrok z dnia 1 października 1996 r., a Sąd Najwyższy jego kasację od tego wyroku wyrok z dnia 5 lutego 1997 r., II UKN 86/96). Wnioskodawca jako prowadzący działalność gospodarczą, uprawniony jest do zasiłku chorobowego określonego w art. 7

ust. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr

46, poz. 250 ze zm.). Z karty zasiłkowej wynika, że składki uiszczane były od kwoty

1500 zł., od stycznia 1993 r. i do 30 września tego roku nie przekroczyły kwoty 3.300

zł, co zostało uwzględnione w zaskarżonej decyzji.

Powyższy wyrok zaskarżył kasacją wnioskodawca i zarzucając naruszenie

przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy – „art. 378 pkt 1

KPC” przez rozpatrzenie sprawy poza granicami apelacji (organ rentowy nie kwestionował pracowniczego ubezpieczenia społecznego skarżącego), bliżej nieokreślonego

przepisu postępowania przez powołanie bez uzasadnienia poprzednich rozstrzygnięć

w sprawie, gdy tymczasem dotyczyła ona wyłącznie okresu od dnia 1 września 1995

r., nie działa więc wstecz i nie może w związku z tym dotyczyć okresu od 1 lutego

1993 r. do 30 września 1995 r. oraz art. 321 § 1 KPC, a także naruszenie prawa

materialnego - § 5 ust. 1 pkt 1 i § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 6 czerwca 1983 r.

przez ich niezastosowanie i błędną wykładnię”, wniósł o jego uchylenie i przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, względnie jego zmianę i

zasądzenie dochodzonej kwoty wraz z odsetkami. Według skarżącego, Sąd Apelacyjny nietrafnie uznał, że wyrok Sądu Najwyższego w innej sprawie (obejmującej

inny okres) znajduje zastosowanie w tej sprawie, co spowodowało nie odniesienie się

do wysokości wypłaconego zasiłku i nie orzeczenie co do istoty sprawy. „Należy

zważyć, że dopiero w decyzji z dnia 26 września 1995 r. Oddział ZUS w P. orzekł, że

wnioskodawca nie podlega od dnia 1 września 1995 r. ubezpieczeniu społecznemu,

natomiast prawomocna decyzja z dnia 30 lipca 1996 r. stanowi, że wnioskodawca

podlega ubezpieczeniu społecznemu i ustala ( ... ) podstawę wymiaru zasiłku chorobowego za okresy będące przedmiotem roszczenia.”

Sąd Najwyższy rozważył co następuje:

Kasacja nie ma uzasadnionych podstaw. Wbrew jej twierdzeniom, nie doszło

do naruszenia przez Sąd art. 378 § (a nie punktu ) 1 KPC . Przepis ten stanowi, że

sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach wniosków apelacji, te zaś w tej

sprawie zmierzały do zmiany wyroku Sądu pierwszej instancji i oddalenie odwołania.

Uwzględnienie tego żądania nie może być traktowane jako przekroczenie wniosków

apelacji, niezależnie od przyczyn, które spowodowały takie orzeczenie. Trafnie Sąd

Apelacyjny zwrócił uwagę na okoliczność pominiętą przez Sąd Okręgowy, że umowa

o pracę(z dnia 1 lutego 1993 r.), z której wnioskodawca również i w tym postępowaniu wywodzi swoje roszczenie, została uznana za nieważną. Fakt, że nastąpiło to w

postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkiem pracowniczego ubezpieczenia społecznego, nie ma znaczenia, nie zmienia bowiem okoliczności, że umowa ta jest nieważna i jako taka nie może być źródłem żądania w tej sprawie. Nie oznacza to, że

Sąd orzekł – z naruszeniem art. 321 § 1 KPC – co do przedmiotu, który nie był objęty

żądaniem. Nie można rozpatrywać prawa do określonej wysokości zasiłku chorobowego, z pominięciem uprzedniego prawomocnego ustalenia, że umowa o pracę wyznaczająca – między innymi - wysokość wynagrodzenia, będącego przecież podstawą wyliczenia wysokości świadczenia z ubezpieczenia społecznego, jako nieważna,

nie rodzi skutków prawnych. Uwzględnienie tej okoliczności nie może być uważane

za wyrokowanie co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem. Stwierdzenie, że –

wbrew zarzutom kasacji – nie doszło do naruszenia wskazanych w niej przepisów

postępowania, oznacza, że nie ma uzasadnienia zarzut naruszenia prawa materialnego. Niezastosowanie przepisów § 5 ust. 1 pkt 1 i § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 5

czerwca 1983 r., po trafnym ustaleniu, nieważności umowy o pracę z dnia 1 lutego

1993 r., uprzednio prawomocnie orzeczonej, nie może być skutecznie zakwestionowane.

Z tych więc wszystkich względów, na podstawie art. 39312 KPC, orzeczono jak

w sentencji.