II UKN 107/97 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 14 maja 1997 r.

II UKN 107/97

Powzięcie przez sąd wiadomości o tym, że nieobecność strony działającej

bez adwokata przy ogłoszeniu wyroku była spowodowana pozbawieniem

wolności zobowiązuje sąd do doręczenia wyroku w trybie art. 327 § 2 KPC.

Przewodniczący SSN: Andrzej Kijowski, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka

(sprawozdawca), Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 maja 1997

r. sprawy z wniosku Jerzego T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń SpołecznychOddziałowi w G.W. o rentę inwalidzką, na skutek kasacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu

z dnia 10 grudnia 1996 r. [...]

p o s t a n o w i ł:

u c h y l i ć zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Apelacyjnemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 10 grudnia 1996 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu oddalił zażalenia ubezpieczonego Jerzego T. na

postanowienie Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Zielonej Górze z dnia 21 sierpnia 1996 r. odmawiające ubezpieczonemu doręczenia

wyroku tegoż Sądu z dnia 22 lutego 1996 r. wraz z uzasadnieniem, a także na postanowienie tego Sądu z dnia 11 października 1996 r. odrzucające wniosek powoda o

przywrócenie mu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia tego wyroku.

Uzasadniając wydane postanowienie Sąd Apelacyjny wskazał, że ogłoszenie

wyroku Sądu Wojewódzkiego nastąpiło w dniu 22 lutego 1996 r., a zatem tygodniowy

termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku upłynął w dniu 29

lutego 1996 r. Skoro ubezpieczony po raz pierwszy zwrócił się do Sądu Wojewódzkiego

o doręczenie uzasadnienia pismem z dnia 11 sierpnia 1996 r., to jego wniosek jako

spóźniony podlegał odrzuceniu (art. 328 § 1 KPC), co w konsekwencji spowodowało

oddalenie zażalenia na to postanowienie przez Sąd Apelacyjny.

Równocześnie Sąd Apelacyjny również oddalił zażalenie na postanowienie

odrzucające pismo ubezpieczonego potraktowane przez Sąd pierwszej instancji jako

wniosek o przywrócenie terminu do żądania sporządzenia i doręczenia mu uzasadnienia wyroku, uznając, że Sąd Wojewódzki trafnie ustalił niewykazanie przez ubezpieczonego niezawinionych przezeń przyczyn spóźnionego złożenia takiego wniosku,

skoro nie uprawdopodobnił okoliczności uzasadniających przywrócenie uchybionego

terminu. Z materiału dowodowego wynikało bowiem, że ubezpieczony był prawidłowo

powiadomiony o terminie rozprawy, na której zapadł wyrok w jego sprawie, a fakt

pozbawienia wolności i jego pobyt w zakładzie karnym nastąpił w okresie późniejszym.

W takich okolicznościach Sąd Wojewódzki prawidłowo nie stosował dyspozycji art. 327

§ 2 KPC, zobowiązującego sądy do doręczenia z urzędu stronie działającej bez

adwokata, która na skutek pozbawienia wolności nie była obecna przy ogłoszeniu

wyroku, odpisu jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka

zaskarżenia. W konsekwencji Sąd Apelacyjny oddalił również to zażalenie ubezpieczonego.

Skarga kasacyjna, wskazując na zarzut naruszenia przepisu art. 5 KPC, które

mogło mieć wpływ na wynik sprawy, zmierzała do uchylenia zaskarżonego

postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze, argumentując, że ubezpieczony - wskutek pozbawienia

wolności został pozbawiony ?kontroli procesowej@ niekorzystnego dlań wyroku tego

Sądu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja wskazując na naruszenie prawa procesowego - art. 5 KPC, w swoim

uzasadnieniu podważała zaskarżone postanowienie z punktu widzenia naruszenia

treści art. 327 § 2 KPC, utrzymując, że ubezpieczony, będąc pozbawionym wolności,

nie mógł bronić swoich praw i dochować wymaganych terminów prawa procesowego do

podjęcia czynności procesowych zmierzających do zaskarżenia niekorzystnego dlań

wyroku Sądu Wojewódzkiego, które zostały dowolnie potraktowane przez ten Sąd jako

wniosek o doręczenie uzasadnienia tego wyroku i wniosek o przywrócenie terminu do

żądania sporządzenia tego uzasadnienia. W istocie rzeczy i w szczególności treść

zażaleń ubezpieczonego jednoznacznie wskazywała na wolę zaskarżenia

niekorzystnego dlań wyroku. Ponadto, wbrew wywodom Sądu Apelacyjnego, zawartym

w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, z pisma ubezpieczonego z dnia 11

sierpnia 1996 r. wcale nie wynikało w jakim terminie został on pozbawiony wolności, lub

że pozbawienie wolności skarżącego nastąpiło w okresie późniejszym niż data wydania

wyroku przez Sąd Wojewódzki lub termin tygodniowy do zgłoszenia wniosku o

sporządzenie uzasadnienia tego orzeczenia (art. 328 § 1 KPC). Z tego pisma wynikał

jedynie fakt wysłania tej korespondencji z zakładu karnego. Tymczasem zebrany w

sprawie materiał dowodowy nie pozwolił ustalić ani daty aresztowania, ani okresu

pozbawienia wolności ubezpieczonego, który w rozlicznych pismach sądowych

zmierzających explicite do zaskarżenia niekorzystnego dlań wyroku Sądu

Wojewódzkiego oraz w kasacji twierdził, że opóźnienie dokonywania przezeń czynności

procesowych wynikało z ówczesnego pozbawienia go wolności. Dlatego Sąd Najwyższy

nie miał możliwości zweryfikowania tych twierdzeń istotnych z punktu widzenia

kodeksowego obowiązku sądu doręczenia w ciągu tygodnia od dnia ogłoszenia wyroku

- odpisu jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka

zaskarżenia stronie działającej bez adwokata, która na skutek pozbawienia wolności

była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku (art. 327 § 2 KPC). Sygnalizowany obowiązek

ma charakter bezwzględny, gwarantujący stronie możliwość obrony jej praw, a jego

niewykonanie nie mogło być oparte na niezweryfikowanym ustaleniu lub domniemaniu,

że strona nie była pozbawiona wolności w okresie umożliwiającym jej terminowe i

skuteczne zaskarżenie niekorzystnego dla niej orzeczenia.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy uznał, że wydanie zaskarżonego postanowienia

było przedwczesne, a prawidłowe orzekanie w sprawie będzie możliwe dopiero po

dokładnym ustaleniu konkretnej daty aresztowania i okresu pozbawienia wolności

ubezpieczonego i w tym celu orzekł kasatoryjnie.