II UKN 101/99 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 10 września 1999 r.

II UKN 101/99

Przeprowadzenie dowodu z dodatkowej opinii biegłych nie mieści się w

granicach art. 224 § 2 KPC i jako niedopuszczalne bez otwarcia rozprawy na

nowo (art. 316 § 2 KPC), prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 5

KPC).

Przewodniczący: SSN Maria Tyszel (sprawozdawca), Sędziowie SN: Teresa

Romer, Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 10 września 1999 r. sprawy z wniosku

Barbary S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w L. o rentę

inwalidzką z tytułu choroby zawodowej, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 4 grudnia 1998 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 14 sierpnia 1997 r.

[...] i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie wyrokiem

z dnia 4 czerwca 1998 r. [...] oddalił odwołanie Barbary S., której Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w L. decyzją z dnia 14 sierpnia 1997 r. odmówił przyznania prawa do renty z tytułu choroby zawodowej, ponieważ w wyniku badania lekarskiego nie stwierdzono jej niezdolności do wykonywania dotychczasowej pracy. Na

podstawie opinii biegłego sądowego, lekarza specjalisty chirurga-ortopedy, Sąd

ustalił, że aktualne nasilenie schorzeń istniejących u wnioskodawczyni nie powoduje,

ani trwałej, ani okresowej niezdolności do pracy maszynistki, a ponadto: „(...) schorzenia te z dużą dozą prawdopodobieństwa nie są następstwem wykonywanego zawodu...” W konsekwencji Sąd przyjął, że w świetle art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12

czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) brak podstaw prawnych

do uwzględnienia odwołania.

Wyrokiem z dnia 4 grudnia 1998 r. [...] Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie oddalił apelację wnioskodawczyni, uznając za prawidłowe zarówno ustalenia faktyczne, jak i rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji.

W kasacji, wniesionej na podstawie art. 3931 pkt 2 KPC, zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenia art. 382, 224 § 2, 316 § 2 i § 1 KPC, które miały istotny

wpływ na wynik sprawy. Wniosek kasacyjny zmierzał do jego uchylenia i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

Rozpoznając kasację Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Zgodnie z art. 39311 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Stosownie do

art. 224 § 1 KPC zamknięcie rozprawy następuje wówczas, gdy sąd uzna sprawę za

dostatecznie wyjaśnioną, natomiast w myśl § 2 tego przepisu rozprawę można zamknąć również wówczas, gdy ma być przeprowadzony jeszcze dowód przez sędziego

wyznaczonego lub przez sąd wezwany albo, gdy ma być przeprowadzony dowód z

akt lub wyjaśnień organów państwowych, a rozprawę co do tych dowodów sąd uzna

za zbyteczną. Zgodnie z ustanowioną w art. 9 KPC zasadą jawności w postępowaniu

cywilnym, skonkretyzowaną w art. 148 § 1 oraz 210 § 2 KPC postępowanie dowodowe przeprowadza się na rozprawie. Uchylenie zasady jawności może nastąpić jedynie na mocy przepisu szczególnego; takim jest przytoczony wyżej art. 224 § 2 KPC,

który nie podlega wykładni rozszerzającej. Słusznie podniesiono w kasacji, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 224 § 2 KPC i 316 § 2 KPC, bowiem Sąd pierwszej instancji, w okresie pomiędzy zamknięciem rozprawy a ogłoszeniem wyroku w terminie odroczonym, przeprowadził dowód z uzupełniającej opinii

biegłego. Zarzut ten znajduje potwierdzenie w aktach sprawy, w protokole rozprawy

ostatniej przed ogłoszeniem wyroku oraz w dopisku na opinii biegłego. Przeprowadzenie dowodu z dodatkowej opinii biegłego nie mieści się w granicach przytoczonego wyżej art. 224 § 2 KPC, a jeżeli po zamknięciu rozprawy ujawniła się potrzeba

przeprowadzenia jakiekolwiek dowodu nie wymienionego w tym przepisie, to - zgodnie z art. 316 § 2 KPC - rozprawa powinna być otwarta na nowo. Przeprowadzenie

po zamknięciu rozprawy dowodu nie objętego dyspozycją art. 224 § 2 KPC jest niedopuszczalne bez otwarcia - stosownie do art. 316 § 2 KPC - rozprawy na nowo i

stanowi nie tylko naruszenie tych przepisów, lecz powoduje nieważność postępowania w rozumieniu art. 379 pkt 5 KPC, bowiem poprzez bezpodstawne odstąpienie

od zasady jawności rozpoznawania spraw zagwarantowanej art. 9 KPC, pozbawia

strony możności obrony swych praw.

Chociaż w rozpoznawanej sprawie nieważnością dotknięte jest postępowanie

przed Sądem pierwszej instancji i tego postępowania, w swej istocie, dotyczą zarzuty

sformułowane w kasacji mimo, że zaskarżeniu kasacyjnemu podlega orzeczenie

sądu drugiej instancji, to należy uznać, że zaskarżony wyrok, wydany z pominięciem

obowiązku nałożonego na sąd rozpoznający apelację przez art. 378 § 2 KPC, również dotknięty jest nieważnością. Zdaniem składu rozpoznającego sprawę, przepis

art. 39311 KPC upoważnia Sąd Najwyższy do wzięcia z urzędu pod rozwagę nieważności postępowania niezależnie od tego, które stadium postępowania zostało nią

dotknięte. Trudno bowiem zaakceptować pogląd, że skoro zaskarżeniu kasacyjnemu

podlega określone w art. 392 KPC orzeczenie sądu drugiej instancji, to stwierdzając

– z urzędu i poza granicami kasacji – nieważność postępowania Sąd Najwyższy nie

jest uprawniony do jej uwzględnienia tylko dlatego, że doszło do nieważności w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, a w kasacji nie zarzucono naruszenia zaskarżonym orzeczeniem art. 378 § 2 KPC. Orzeczenie sądu drugiej instancji, w takiej sytuacji, nie konwaliduje dotkniętego nieważnością postępowania przed sądem pierwszej

instancji. Za takim rozumieniem kognicji Sądu Najwyższego w zakresie stwierdzonej

nieważności postępowania przemawia zarówno wykładnia gramatyczna art. 393 11

KPC, w którym wyjątku od zasady związania Sądu Najwyższego granicami kasacji,

nie ograniczono do postępowania drugoinstancyjnego, jak i wykładnia celowościowa,

że takie uprawnienie Sądu Najwyższego służy zapobieganiu uzyskiwania przez orzeczenia sądowe wydane z naruszeniem prawa powodującym nieważność postępowania, przymiotu powagi rzeczy osądzonej.

Stwierdzenie z urzędu nieważności postępowania uzasadnia uwzględnienie

kasacji na podstawie art. 39313 § 1 KPC bez potrzeby badania istnienia bądź braku

związku przyczynowego między zdarzeniem powodującym nieważność, a wynikiem

sprawy, zwalnia też Sąd Najwyższy od rozważania zasadności wskazanych podstaw

i zarzutów kasacyjnych.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie powołanych wyżej

przepisów orzekł jak w sentencji wyroku.