II UK 93/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 93/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 listopada 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z wniosku A/ W.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 13 listopada 2008 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 4 grudnia 2007 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wnioskodawczyni A/ W. w okresie od dnia 5 października 1992 r. do dnia 31

października

2005

r.

prowadziła

pozarolniczą

działalność

gospodarczą

opodatkowaną podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych

w zakresie handlu detalicznego i usług pod nazwą PPHU „O".

W trakcie

prowadzenia tej działalności wnioskodawczyni zgłaszała w Urzędzie Skarbowym i

w ZUS zawieszenie jej wykonywania w okresach: od 29.08.2001 r. do 26.09.2001

r., od 09.12.2001 r. do 06.01.2002 r., od 08.06.2002 r. do 06.07.2002 r., od

10.07.2002 r. do 23.07.2002 r., od 20.01.2003 r. do 17.02.2003 r., od19.02.2003 r.

do 19.03.2003 r., od 21.03.2003 r. do 31.03.2003 r., od 26.04.2004 r. do

24.05.2004 r., od 26.05.2004 r. do 23.06.2004 r., od 25.06.2004 r. do 23.07.2004 r.,

od 25.07.2004 r. do 12.08.2004 r., od 29.04.2005 r. do 27.05.2005 r., od

30.05.2005 r. do 27.06.2005 r., od 30.06.2005 r. do 20.07.2005 r.

Decyzją z dnia 8 listopada 2005 r. organ rentowy z tytułu prowadzenia

pozarolniczej

działalności

gospodarczej,

objął

A/

W. -

ubezpieczeniem

emerytalnym, rentowym i wypadkowym w okresach zawieszenia działalności

gospodarczej.

Wyrokiem z dnia 12 grudnia 2006 r. Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych oddalił odwołanie wnioskodawczyni A/ W. od wyżej wskazanej decyzji.

Sąd Okręgowy oddalając odwołanie jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podał

przepis art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 13 pkt 4 i art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998, nr 137, poz.

887 ze zm.)

Na skutek apelacji wnioskodawczyni Sąd Apelacyjny po rozpoznaniu

niniejszej sprawy doszedł do wniosku, że apelacja wnioskodawczyni jest

bezzasadna stwierdzając, że w niniejszej sprawie było bezsporne, że organ

rentowy nie kwestionował, iż w okresach, gdy wnioskodawczyni zgłaszała

zawieszenie działalności gospodarczej, działalność taka nie była przez nią

rzeczywiście prowadzona. Sporna pomiędzy stronami pozostawała natomiast

kwestia, czy fakt nie wyrejestrowania wnioskodawczyni z ewidencji działalności

gospodarczej

może

przesądzać

o

obowiązku

podlegania

ubezpieczeniu

społecznemu. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy, osoby prowadzące pozarolniczą

działalność gospodarczą podlegają obowiązkowi ubezpieczenia emerytalnego i

rentowego, zaś z mocy art. 12 powołanej ustawy - także ubezpieczenia

wypadkowego. Przymusem ubezpieczenia objęte są osoby, które - stosownie do

art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy - prowadzą działalność na podstawie przepisów o

działalności gospodarczej. Obowiązek ubezpieczenia trwa zgodnie z art. 13 pkt 4

ustawy od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania

wykonywania tej działalności. Obowiązek ubezpieczenia, jak wyżej wskazano powstaje z chwilą rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej, podlegającej

obowiązkowemu zgłoszeniu organowi ewidencyjnemu, a zatem od chwili dokonania

zgłoszenia,

a

ustaje

z

dniem

zaprzestania

prowadzenia

działalności,

potwierdzonym przez jej wyrejestrowanie z ewidencji. Reasumując powyższe Sąd

stwierdził, że wykreślenie wpisu pozarolniczej działalności gospodarczej z ewidencji

lub odnotowanie przerwy w jej prowadzeniu powoduje zawsze - na stałe lub

okresowo - ustanie obowiązku ubezpieczenia. W niniejszej sprawie było poza

sporem, że wnioskodawczyni w okresach zawieszania działalności gospodarczej

nie wyrejestrowywała się z ewidencji działalności gospodarczej, co skutkowało

konieczność oddalenia w niniejszej sprawie odwołania ubezpieczonej.

Na powyższe rozstrzygniecie wnioskodawczyni wniosła skargę kasacyjną

zarzucając powyższemu orzeczeniu naruszenie: art. 7 konstytucji RP oraz art. 6

k.p.a. i 9 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, a w konsekwencji pominięcie prawnej

oceny faktu pouczenia strony przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych o sposobie

zachowania się w sytuacji czasowego wstrzymywania się od wykonywania

działalności zarobkowej, oraz jego wpływu na zaistniałą sytuację faktyczną,

albowiem

uzyskane

przez

powódkę

pouczenie

od

Zakładu

Ubezpieczeń

Społecznych o potrzebie zgłoszenia wykreślenia z ubezpieczeń społecznych

również w razie czasowego zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej

ukształtowało jej postępowanie, wpływając na sferę materialnych uprawnień

powódki; art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1998 r.

Nr 137 poz. 887 ze zm.) w związku z art. 2 ustawy o swobodzie działalności

gospodarczej (Dz.U. z 2004 r. Nr 173 poz. 1807 ze zm.) oraz art. 2 ustawy prawo

działalności gospodarczej (Dz.U. z 1999 r. Nr 101 poz. 1178 ze zm.) poprzez ich

niewłaściwe

zastosowanie

polegające

na

przyjęciu,

iż

okres

podlegania

obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w stosunku do osób określonych w

art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jako prowadzące

pozarolniczą działalność gospodarczą wyznacza moment wpisu i wykreślenia z

ewidencji działalności gospodarczej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się nieuzasadniona i podlega oddaleniu. W

sprawie będącej przedmiotem rozpoznania – wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej

– nie doszło do naruszenia prawa w związku z niewłaściwym zastosowaniem art.

13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, skoro przepis ten nie budzi

wątpliwości, że osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą podlegają

obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu od dnia rozpoczęcia wykonywania

takiej działalności i ubezpieczenie to trwa do dnia zaprzestania jej wykonywania.

Nie kwestionując poglądu wyrażonego w orzecznictwie sądowym, że obowiązek

ubezpieczenia osoby prowadzącej pozarolniczą działalność – w tym działalność

gospodarczą - wynika z faktycznego prowadzenia tej działalności, a zatem o

zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, powodującej wyłączenie z

tego ubezpieczenia, decyduje faktyczne zaprzestanie tej działalności, przy czym

kwestie

związane

z

formalnym

zarejestrowaniem,

wyrejestrowaniem,

czy

zgłaszaniem przerw w tej działalności mają ewentualnie znaczenie w sferze

dowodowej, i nie przesądzają one same w sobie o podleganiu obowiązkowi

ubezpieczenia społecznego - stwierdzić należy, iż faktyczne zaprzestanie

wykonywania działalności gospodarczej może skutkować uchyleniem obowiązku

ubezpieczenia społecznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2005

r., I UK 105/04, OSNP 2005/13/198 oraz wyrok z dnia 14 września 2007r. , III UK

35/07, niepublikowany, a także wyrok z dnia 12 listopada 2007r., I UK 147/07,

niepublikowany). Niemniej jednak oceniając niniejszą sprawę należy podzielić

stanowisko Sądu drugiej instancji – że poczynione ustalenia nie dają podstaw do

twierdzenia, iż wnioskodawczyni zaprzestała prowadzenia takiej działalności w

okresach przez siebie wskazanych. W istocie więc, mimo podniesionego w skardze

kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego, skarga ta kwestionuje

wyłącznie ustalenia faktyczne Sądu drugiej instancji, sprowadzające się do

przesądzenia, że wnioskodawczyni pomimo choroby nie zaprzestała prowadzenia

działalności gospodarczej. W spornym okresie od 2001r. do 2005r., tak jak zostało

to ustalone w protokołach rozprawy w oparciu o zeznania świadków jak i

oświadczenia

samej wnioskodawczyni,

prowadzona

przez nią

działalności

gospodarcza – początkowo, w zakresie handlu obwoźnego oraz następnie, usług w

postaci sprzątania - nie miała wyłącznie charakteru osobistego. Wnioskodawczyni

podczas jej prowadzenia korzystała z pomocy dzieci, jak również zatrudniała

pracownika do sprzątania podczas jej choroby. Tym samym w ocenie Sądów

orzekających

w

niniejszej

sprawie

osobiste

niewykonywanie

przez

wnioskodawczynię czynności z zakresu prowadzonej działalności gospodarczej w

czasie choroby, nie oznaczało automatycznie zaprzestania prowadzenia takiej

działalności. Okoliczność, że prowadzone przez ubezpieczoną usługi nie musiały

być wykonywane przez nią osobiście i fakt, że niejednokrotnie w spornym okresie

były świadczone przez inne osoby - powodowało, że w niniejszym stanie

faktycznym, stan niezdolności wnioskodawczyni do pracy nie był równoznaczny z

niewykonywanie przez nią działalności gospodarczej. Biorąc pod uwagę powyższe

okoliczności oraz mając na względzie fakt, że uzasadnienie podstaw skargi nie

zwiera zarzutu naruszenia przepisów procedury cywilnej stwierdzić należy, że skład

orzekający Sądu Najwyższego jest związany stanem faktycznym niniejszej sprawy,

będącym podstawą wydania zaskarżonego wyroku. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego nie jest kwestionowany pogląd, iż w przypadku, gdy skarga kasacyjna

nie zawiera zarzutu naruszenia przepisów postępowania, bądź gdy zarzut taki

okaże się nieuzasadniony, Sąd Najwyższy jest związany stanem faktycznym

sprawy stanowiącym podstawę wydania zaskarżonego wyroku (art. 398 13 § 2

k.p.c.). Stanowisko takie zawierają między innymi wyroki z dnia 6 listopada 1996 r.,

II UKN 6/96 oraz II UKN 9/96 (OSNAPiUS 1997/11/199 i 201) a także z dnia 12

października 1999 r., II UKN 140/99 (OSNAPiUS 2001/1/28 – notka i orzecznictwo

tam wskazane). W tym miejscu wskazać należy, że z treści art. 1 k.p.c. wynika

jasno, iż przedmiotem sądowego postępowania cywilnego mogą być jedynie

sprawy cywilne. Za takie uznaje się sprawy wynikające ze stosunków z zakresu

prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również sprawy

z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz inne, do których przepisy kodeksu

cywilnego stosuje się z mocy ustaw szczególnych. Tym samym zarzut skargi

kasacyjnej

dotyczący

naruszenia

art.

i

kodeksu

postępowania

administracyjnego przez Sąd Apelacyjny przy wydawaniu zaskarżonego wyroku

jest

całkowicie

chybiony,

albowiem

przepisy

kodeksu

postępowania

administracyjnego nie miały w ogóle zastosowania w sprawie której wyrok ten

dotyczy.

Z tych wszystkich względów należało oddalić skargę i orzec jak w sentencji,

po myśli art. 39814 k.p.c.