Supreme Court quashes appeal ruling allowing pension, citing new evidence of continuous disability at decision date.

Sygn. akt II UK 88/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 listopada 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z wniosku A.K. następcy prawnej zmarłego Z. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o rentę z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 listopada 2009 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 18 września 2008 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 18 września 2008 r., Sąd Apelacyjny oddalił apelację

wnioskodawcy Z. K., zastąpionego przez żonę A. K. od wyroku Sądu

Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O. z dnia 20 marca

2008 r. w sprawie przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o rentę z

tytułu niezdolności do pracy, podzielając ustalenia faktyczne oraz ich prawną

ocenę dokonaną przez Sąd pierwszej instancji, według której wnioskodawca nie

spełnił przesłanek określonych w art. 12 i 13 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst;

Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, ze zm.), bowiem schorzenia na które cierpiał nie

czyniły go całkowicie niezdolnym do pracy. W ocenie Sądu, wbrew twierdzeniom

apelacji, biegli lekarze internista-kardiolog, neurolog oraz okulista, którzy wydawali

w sprawie opinię dla potrzeb postępowania przed Sądem pierwszej instancji,

dokonali kompleksowej oceny stanu zdrowia oraz wpływu schorzeń wnioskodawcy

na jego ogólny stan zdrowia, a także możliwości podjęcia pracy zgodnie z

poziomem posiadanych przez niego kwalifikacji.

Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco; wnioskodawca,

urodzony w dniu 13 marca 1962 r., z wykształceniem średnim w zawodzie technika

budowlanego, pracował jako murarz, strażak oraz kierowca. Na podstawie opinii

lekarskiej z dnia 28 sierpnia 2006 r. przyznano mu prawo do renty z tytułu całkowitej

niezdolności do pracy od dnia 5 czerwca 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2007 r. z

uwagi na enukleację gałki ocznej prawej w związku z czerniakiem gałki ocznej oraz

„niepewne rokowania wynikające z rozpoznania współistniejącego schorzenia

układu sercowo – naczyniowego”. Decyzją z dnia 19 października 2007 r. organ

rentowy odmówił wnioskodawcy przyznania dalszego prawa do renty z tytułu

niezdolności do pracy z uwagi na orzeczenie komisji lekarskiej, która orzekła, iż

wobec braku wznowienia nowotworu, ustała konieczność leczenia onkologicznego,

widzenie oka lewego jest prawidłowe,

wnioskodawca

i na tej podstawie orzeczono, że

jest zdolny do pracy zgodnie

z poziomem kwalifikacji z

przeciwwskazaniem pracy na wysokości oraz prac wymagających widzenia

obuocznego. Dodać należy, że u wnioskodawcy rozpoznano nadto stabilną chorobę

niedokrwienną serca, stan po przebytym zawale mięśnia sercowego ściany dolnobocznej w 2003 r., bez objawów niewydolności krążenia, stan po angioplastyce

gałęzi okalającej z implantacją stentu, nadciśnienie tętnicze 1° wg PTNT. W ocenie

biegłych wnioskodawca mógł podjąć pracę w swoim zawodzie lub w ramach

posiadanych kwalifikacji. W toku postępowania apelacyjnego wnioskodawca zmarł

w dniu 18 sierpnia 2008 r.

Powyższy wyrok zaskarżył w całości skargą kasacyjną pełnomocnik

wnioskodawczyni A. K., która z mocy art. 136 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998

r. o emeryturach i rentach z FUS zgłosiła swój udział w postępowaniu w sprawie z

wniosku zmarłego męża, i zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 12 w

związku z art. 13 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, oraz naruszenie prawa procesowego – art.

328 § 2 w związku z art. 382, art. 316 § 1 w związku z art. 233 § 1, art. 47714 § 4 i

art. 47714a k.p.c., wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania wraz z orzeczeniem o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył co następuje;

W skardze kasacyjnej wskazano na naruszenie art. 328 § 2 w związku z art.

382, art. 316 § 1 w związku z art. 233 § 1, art. 47714 § 4 i art. 47714a k.p.c.

Powołane w zarzutach skargi – naruszenie art. 328 § 2 k.p.c., określającego

wymogi, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie wyroku, nie jest zasadne.

Wskazane w skardze kasacyjnej pomyłki zawarte w uzasadnieniu wyroku, w tym

niewłaściwe określanie strony wnoszącej apelację nie wyczerpuje znamion

naruszenia tego przepisu, które - co warto przypomnieć - może stanowić

usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej tylko wtedy, gdy uzasadnienie

zaskarżonego wyroku nie zawiera wszystkich koniecznych elementów bądź

zawiera tak oczywiste braki, że uniemożliwiają one kontrolę kasacyjną, zaś to czy w

istocie sprawa została wadliwie, czy prawidłowo rozstrzygnięta nie zależy od tego,

jak zostało napisane uzasadnienie, co zresztą znajduje potwierdzenie w art. 39814

k.p.c., w myśl którego Sąd Najwyższy oddala skargę kasacyjną także wtedy, gdy

mimo błędnego uzasadnienia orzeczenie odpowiada prawu (por. wyroki SN z dnia

17 marca 2006 r., I CSK 63/05 - LEX nr 179971 oraz 27 marca 2008 r., II CSK

315/07 - LEX nr 390105).

W skardze pełnomocnik żony wnioskodawcy zarzucił także naruszenie art.

§ 4 i art. 477 14a k.p.c., „wyrażające się w orzeczeniu przez Sąd Apelacyjny co

do istoty sprawy z pominięciem nowych okoliczności dotyczących niezdolności do

pracy i nie uchyleniu przez Sąd decyzji organu rentowego oraz nie przekazaniu

sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu, pomimo złożenia przez

wnioskodawcę wniosku procesowego i przedłożenia zaświadczeń i wyników badań

wskazujących na istotne i obiektywne zmiany stanu zdrowia wnioskodawcy

istniejące już w chwili ustalania przez organ rentowy prawa do świadczenia,

poprzez pominięcie i brak ustosunkowania się do wniosku w uzasadnieniu

zaskarżonego orzeczenia”. Oceniając zarzut naruszenia art. 477 14 § 4 k.p.c. i

stwierdzając jego niezasadność, należy wskazać, że zgodnie z tym przepisem, w

sprawie o świadczenie z ubezpieczeń społecznych, do którego prawo jest

uzależnione

od

stwierdzenia

niezdolności

do

pracy

lub

niezdolności

do

samodzielnej egzystencji, a podstawę do wydania decyzji stanowi orzeczenie

lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub orzeczenie komisji

lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i odwołanie od decyzji opiera się

wyłącznie na zarzutach dotyczących tego orzeczenia, sąd nie orzeka co do istoty

sprawy na podstawie nowych okoliczności dotyczących stwierdzenia niezdolności

do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji, które powstały po dniu

złożenia odwołania od tej decyzji. W tym przypadku sąd uchyla decyzję, przekazuje

sprawę do rozpoznania organowi rentowemu i umarza postępowanie. Wobec treści

tego przepisu odnosi się on do postępowania przed sądem pierwszej instancji (tylko

ten sąd oddala odwołanie), a tym samym nie może być naruszany przez sąd

drugiej instancji, który go nie stosuje. Sąd odwoławczy może skontrolować

prawidłowość prowadzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, w tym

również niezastosowanie przez ten sąd art. 477 14 § 4 k.p.c. Sam jednak tego

przepisu stosować nie może - nie może go zatem naruszyć przez jego

niezastosowanie, (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2007 r., I UK

316/06, OSNP 2008 nr 13-14, poz.19). Wykładnię tę dodatkowo wspiera

porównanie treści normatywnej art. 47714 k.p.c. i art. 47714a k.p.c. Pierwszy z tych

przepisów dotyczy postępowania przed sądem pierwszej instancji, drugi jednoznacznie sądu drugiej instancji. Pozwala to na stwierdzenie, że art. 47714

k.p.c. normuje wyczerpująco katalog rozstrzygnięć sądu rozpoznającego w

pierwszej instancji odwołania od decyzji organów rentowych w sprawach z zakresu

ubezpieczeń społecznych.

Sposobu orzekania przez sąd drugiej instancji dotyczy natomiast art. 47714a

k.p.c. który stanowi że Sąd drugiej instancji, uchylając wyrok zaskarżony apelacją i

poprzedzającą go decyzję, może przekazać sprawę do ponownego rozpoznania

bezpośrednio organowi rentowemu. Nie może natomiast za ten organ orzec o

uprawnieniach rentowych ubezpieczonego.

W ocenie Sądu Najwyższego nie można w związku z tym odmówić

słuszności zarzutowi naruszenia art. 316 k.p.c. oraz art. 477 14a k.p.c.

Co prawda jak świadczy wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2005

r., I UK 152/04 (OSNP nr 17/2005, poz. 273), z art. 316 § 1 k.p.c. nie wynika

obowiązek przeprowadzenia dowodów w celu ustalenia niezdolności do pracy,

która miała powstać po wydaniu zaskarżonej odwołaniem decyzji odmawiającej

prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z tym, że zasadą jest, że

sąd ocenia legalność decyzji organu rentowego według stanu rzeczy istniejącego w

chwili jej wydania, to jednak nie jest wyłączone przyznanie ubezpieczonemu

świadczenia, jeżeli warunki je uzasadniające zostały spełnione po wydaniu

zaskarżonej decyzji. Trafnie więc skarga kasacyjna zarzuca, że Sąd Apelacyjny

naruszył ten ostatni przepis, ponieważ nie uwzględnił nowych okoliczności

dotyczących

stanu

zdrowia

wnioskodawcy,

które

ujawniły

się

w

czasie

postępowania apelacyjnego. W sprawie jest niesporne, że wraz z pismem

procesowym z dnia 17 września 2008 r. pełnomocnik żony wnioskodawcy, działając

w jej imieniu, wobec zgonu wnioskodawcy Z. K. w dniu 18 sierpnia 2008 r., powołał

się na ustalone przyczyny zgonu wnioskodawcy oraz na stan jego zdrowia na

przestrzeni ostatnich miesięcy przed śmiercią, wynikający z przedłożonych

zaświadczeń lekarskich, co stanowiło o nowych okolicznościach dotyczących

niezdolności do pracy po dniu złożenia odwołania od decyzji organu rentowego.

Jest niewątpliwe, a całkowicie pominięte przez Sąd Apelacyjny, że bezpośrednią

przyczyną śmierci męża wnioskodawczyni (liczącego w chwili śmierci 46 lat) była

ostra niewydolność krążeniowa, zaś tzw. przyczyną wyjściową, czerniak gałki

ocznej, a więc schorzenia, które w latach 2006 - 2007, czyniły męża

wnioskodawczyni całkowicie niezdolnym do pracy. Według ustaleń stanu

faktycznego stan jego zdrowia miał ulec poprawie w październiku 2007 r. w stopniu

uniemożliwiającym uznanie go za całkowicie niezdolnego do pracy, gdy tymczasem

po upływie dziesięciu miesięcy wnioskodawca zmarł. Przytoczona sekwencja

wydarzeń, uzasadnia podniesiony w skardze zarzut błędu w ustaleniach

faktycznych i naruszenia art. 47714a k.p.c., bowiem już w dacie wydawania przez

organ rentowy decyzji, obiektywnie rzecz biorąc mogły istnieć (a być może istniały)

przesłanki dające podstawę do uznania, że mąż wnioskodawczyni był nadal

całkowicie niezdolny do pracy. W tym kontekście stwierdzenie przez Sąd

Apelacyjnego już po śmierci męża wnioskodawczyni, że „wnioskodawca jest zdolny

do pracy” bowiem rozpoznane „schorzenia wnioskodawcy nie czynią go niezdolnym

do pracy”, musi budzić uzasadnione wątpliwości.

W tym miejscu warto zwrócić uwagę na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12

stycznia 2005 r., I UK 93/04, (OSNP nr 16/2005, poz. 254), w myśl którego w

sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych dotyczącej prawa do renty z tytułu

niezdolności do pracy oceny wymaga stan zdrowia ubezpieczonego z daty wydania

decyzji, ale nie jest wyłączone wskazanie przesłanek nabycia świadczenia w

oparciu o dowody uzyskane później, jeżeli potwierdzają one istnienie nieprzerwanej

niezdolności do pracy obejmującej datę wydania decyzji. Oznacza to, że czym

innym są nowe okoliczności dotyczące niezdolności do pracy, a czym innym nowe

dowody, które służą do udokumentowania stanu zdrowia ubezpieczonego. Mogą

one być skutecznie powoływane gdy sprawa toczy się w sądzie, przy założeniu, iż

służą one wykazaniu jaki był stan zdrowia ubezpieczonego (czy był on niezdolny do

pracy) w chwili wydawania decyzji rentowej. Myśl taką wyraża także wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 16 maja 2008 r., I UK 385/07, (niepublikowany), w którego

tezie stwierdzono, że w sprawie o świadczenie z ubezpieczenia społecznego, do

którego

prawo

uzależnione

jest

od

stwierdzenia

niezdolności

do

pracy,

ubezpieczony może w postępowaniu apelacyjnym zgłaszać nowe fakty i dowody na

warunkach określonych w art. 381 k.p.c., ale muszą one dotyczyć okoliczności

istniejących w dacie wydania decyzji przez organ rentowy (argument z art. 47714 §

4 k.p.c.).

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na mocy

art. 39815 k.p.c.