Supreme Court quashes social security disability award due to failure to clarify expert medical opinion ambiguities.

Sygn. akt II UK 88/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 września 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Katarzyna Gonera

SSN Barbara Wagner

w sprawie z wniosku T. W.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddziałowi w W.

o rentę z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 28 września 2004 r.,

kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w W.

z dnia 4 grudnia 2003 r., sygn. akt III AUa …/02,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu w W. do ponownego rozpoznania pozostawiając

temu Sądowi orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Ubezpieczona T. W. odwołała się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych II Oddział w W. z dnia 10 września 2001 r. odmawiającej prawa do

renty ze względu na stwierdzenie, ze nie jest niezdolna do pracy. W odwołaniu

wnioskodawczyni powoływała się na to, że na skutek urazu doznanego w 1995 r.

choruje na padaczkę pourazową, a nadto od kilku las stan jej zdrowia ulega

pogorszeniu. W

odpowiedzi

na

odwołanie

pozwany Zakład

Ubezpieczeń

Społecznych wniósł o jego oddalenie powołując się na orzeczenie lekarza

orzecznika z dnia 4 września 2001 r., uznające wnioskodawczynię za zdolną do

pracy.

Wyrokiem z dnia 22 lipca 2002 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w W. oddalił odwołanie. Sąd ten przeprowadził dowód z opinii

biegłych ortopedy-reumatologa oraz neurologa, którzy uznali wnioskodawczynię za

zdolną do pracy. Wobec zastrzeżeń wnioskodawczyni do opinii biegłego neurologa

Sąd Okręgowy dopuścił dowód z opinii innego biegłego

– (neurologa-

neurochirurga), który również potwierdził zdolność do pracy wnioskodawczyni. Sąd

Okręgowy uznał opinie biegłych za przekonywujące i wydane zgodnie z art. 12 i art.

13 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z funduszu

Ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.).

W apelacji złożonej od powyższego wyroku ubezpieczona podniosła, iż biegli

bezzasadnie nie zauważyli u niej nieuleczalnej choroby, która powoduje utraty

przytomności i bóle głowy. Według ubezpieczonej stan jej organizmu czyni ją

niezdolną do pracy.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. wyrokiem z

dnia 4 grudnia 2003 r. oddalił apelację ubezpieczonej. Sąd Apelacyjny podzielił

ustalenia dokonane przez Sąd Okręgowy, a w szczególności ocenę opinii

powołanych w sprawie biegłych.

Kasację od powyższego wyroku złożył pełnomocnik ubezpieczonej, w jej

imieniu wniósł o uchylenie w całości tego wyroku oraz wyroku Sądu Okręgowego w

W. z dnia 22 lipca 2002 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu w W.. Kasacja oparta została na podstawie procesowej (art. 3931 pkt

1 k.p.c.); zawiera zarzuty naruszenia:

-

art. 224 § 1 k.p.c., przez zamknięcie rozprawy mimo tego, że sprawa nie została

dostatecznie wyjaśniona;

-

art. 233 § 1 w związku z art. 285 § 3 i art. 286 k.p.c. przez uznanie opinii

biegłych za jednoznaczne i wyczerpujące, pomimo tego, że opinie te zawierają

wiele sprzeczności, a jedna z nich dotyczy osoby badanej o nazwisku K.;

-

art. 5 w związku z art. 232 zd. 2 k.p.c. na skutek nieudzielenia ubezpieczonej,

występującej w sprawie bez pełnomocnika, wskazówek co do celowości

zgłoszenia wniosków dowodowych zmierzających do zakwestionowania opinii

biegłych lekarzy oraz nieprzeprowadzenia z urzędu dowodów umożliwiających

jednoznaczną ocenę zdolności ubezpieczonej do pracy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozstrzygające sprawę ustalenie, że ubezpieczona nie jest niezdolna do

pracy opiera się na opiniach biegłych lekarzy. Dowody te zostały przeprowadzone

przed Sądem pierwszej instancji. Każdy z 3 biegłych (specjalistów w zakresie

neurologii,

neurologii-neurochirurgii

oraz

ortopedii-reumatologii)

w

konkluzji

przedstawionych na piśmie opinii stwierdził, że ubezpieczona zachowuje zdolność

do pracy. Sąd drugiej instancji podzielił ocenę Sądu pierwszej instancji, że opinie

biegłych nie budzą zastrzeżeń.

Dotyczące tego dowodu, jako podstawy rozstrzygnięcia zarzuty kasacji

ubezpieczonej są częściowo uzasadnione.

Konkluzje opinii biegłych chociaż rzeczywiście są zgodne i jednoznaczne,

mogą budzić wątpliwości i dlatego nie stwarzają dostatecznej podstawy do

ustalenia, że ubezpieczona pomimo swych schorzeń i niesprawności zachowuje

zdolność do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku, zgodnej ze

swymi kwalifikacjami. Zakładając nawet, że opiniowana przez biegłych zdolność

ubezpieczonej do pracy uwzględnia pracę, którą ona wykonuje, problem powstaje

w następstwie analizy pisemnych opinii biegłych z zakresu neurologii – tej ich

części, która stanowi relację o schorzeniach ubezpieczonej. W tym zakresie biegły

relacjonuje (por. opinię z 7 maja 2002 r.) między innymi o tym, że T. W. w 1995 r.

doznała urazu głowy ze wstrząśnieniem mózgu, że dokonane wówczas badanie

EEG wykazało zapis nieprawidłowy o zmianach napadowych nad lewą półkulą

mózgu, że EEG wykonane w 2001 r. wykazuje zapis nieprawidłowy, że ogniskowe

zmiany patologiczne w lewej okolicy skroniowej przechodzą na półkulę prawą i

uogólniają się w sposób napadowy na całość zapisu oraz, że: „w porównaniu z

opisem badania z 1995 r. pogorszenie”. Ponadto w opinii tej zamieszczone są

informacje o leczeniu ubezpieczonej z powodu bólów i zawrotów głowy i o

napadach utraty przytomności. Na tym tle mogą nasuwać się wątpliwości co do

wniosków tej opinii zwłaszcza, że wiążą się one ze stwierdzeniem, iż: „trudno jest

jednoznacznie stwierdzić, czy badana ma w ogóle napady. Nie było obserwacji

szpitalnej. Karta leczenia ambulatoryjnego wykazuje raczej podawanie leków

profilaktycznie”. A zatem po opisie schorzeń i stanów ubezpieczonej, według niej

bardzo utrudniających wykonywanie pracy i po wyrażeniu niepewności biegłego w

tym zakresie następuje jednoznaczne stwierdzenie że „badana jest zdolna do

pracy”. Powstaje pytanie jakie są przesłanki tego stwierdzenia – czy nie zostały

pominięte

fakty,

które

„trudno

jednoznacznie

stwierdzić”.

Z

uzasadnienia

zaskarżonego wyroku, a także z uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji

wynika, że Sądy oparły się na konkluzji końcowej opinii biegłych bez próby

wyjaśnienia wątpliwości, które pisemne opinie biegłych z zakresu neurologii

wywołują. W szczególności nie wiadomo nawet tego, czy stwierdzenie lekarzy

neurologów o zdolności ubezpieczonej do pracy obejmuje np. te zaburzenia

przytomności, napady utraty przytomności i drgawki uogólnione, które podawała

wnioskodawczyni, czy raczej wynika z zakwestionowania tych faktów wobec braku

obserwacji szpitalnej i trudności jednoznacznego potwierdzenia.

Wobec tego, że jak to wynika z wyżej przedstawionej analizy pisemnej opinii

biegłego z zakresu neurologii, opinia ta nie pozwalała na wyrobienie sobie poglądu

co do zespołu jej przesłanek faktycznych i wobec zakwestionowania tej opinii przez

ubezpieczoną, potrzebne było uzyskanie w tym zakresie niezbędnych konkretyzacji

i wyjaśnień przez zastosowanie art. 286 k.p.c., czego sądy nie uczyniły. Skoro

podstawę rozstrzygnięcia sprawy stanowią w istocie rzeczy tylko konkluzje opinii

biegłych odnoszące się do zdolności ubezpieczonej do pracy, to niewyjaśnienie

przesłankowych podstaw tych konkluzji z naruszeniem art. 286 k.p.c., miało w

konsekwencji wpływ na niewłaściwe zastosowanie art. 233 § 1 k.p.c. Zauważyć

należy, że jeśliby opinia biegłych miała charakter warunkowy, to znaczy oparta

byłaby na założeniu, że nie zachodzą te procesy chorobowe podawane przez

wnioskodawczynię, które nie zostały jednoznacznie potwierdzone, to zasadniczym

problemem sprawy stawałoby się wyjaśnienie jej podstawy faktycznej.

Mniej przekonywujący jest zarzut kasacji, jakoby opinia biegłych z dnia 20

lutego 2002 r. nie dotyczyła ubezpieczonej T. W., gdyż mowa w niej jest o sprawie

T. K. Opinia ta została złożona do akt sprawy w toku postępowania

pierwszoinstancyjnego i ani w tym toku, ani w postępowaniu apelacyjnym nie była

kwestionowana pod takim kątem. Należy przyjąć, że kasacja w tym zakresie

zarzuca niezauważenie przez sądy nieścisłości (pomyłki) w tekście opinii, co nie

miało jednak wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł stosownie do art. 393 13 § 1

k.p.c.