II UK 87/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 87/09

POSTANOWIENIE

Dnia 5 listopada 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z wniosku D. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o rentę rodzinną,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 listopada 2009 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 31 grudnia 2007 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je

postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Ś. z dnia 14 września 2007 r., i sprawę przekazuje

Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w Ś. do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 31 grudnia 2007 r., Sąd Apelacyjny oddalił, jako

nieuzasadnione, zażalenie wnioskodawczyni D. K. od postanowienia Sądu

Okręgowego w Ś. z dnia 14 września 2007 r., odrzucającego jej odwołanie od

decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 kwietnia 2007 r. w sprawie

o rentę rodzinną z ubezpieczenia wypadkowego po zmarłym mężu W. K.

W ocenie Sądu, wniosek o rentę rodzinną w związku z chorobą zawodową

był już przedmiotem rozpoznania Sądu Okręgowego w postępowaniu zakończonym

prawomocnym wyrokiem z dnia 4 grudnia 2006 r., a wnioskodawczyni składając

kolejny wniosek powołała się na dowody, które w ramach oceny dokumentacji

lekarskiej zmarłego były już przedmiotem oceny Sądu. Sprawa korzysta zatem z

powagi rzeczy osądzonej, co uzasadnia odrzucenie odwołania. Sąd uznał także za

nieuzasadniony zarzut wnioskodawczyni, iż przeszkodą do odrzucenia odwołania z

uwagi na powagę rzeczy osądzonej jest okoliczność wznowienia postępowania

przez organ rentowy na podstawie art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst; Dz.U.

z 2004 r. Nr 39, poz. 353, ze zm.).

Powyższe postanowienie zaskarżył w całości skargą kasacyjną pełnomocnik

wnioskodawczyni i zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 114 ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, oraz naruszenie prawa

procesowego – art. 328 § 2, art. 4778, art. 47711 § 1, oraz art. 47714 k.p.c., wniósł o

jego uchylenie jak i uchylenie poprzedzającego go postanowienia Sądu

Okręgowego z dnia 14 września 2007 r. i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona. Postępowanie, w którym zapadło

zaskarżone skargą kasacyjną postanowienie zostało wszczęte w rezultacie

odwołania wnioskodawczyni od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia

16 kwietnia 2007 r., ponownie odmawiającej prawa do renty rodzinnej, po tzw.

wznowieniu postępowania w trybie art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U.

z 2009 r. Nr 153, poz. 1227). Decyzje organu rentowego, inaczej niż wyroki sądów,

nie korzystają z powagi rzeczy osądzonej. Odmiennie też ukształtowana została ich

prawomocność i wzruszalność. Do wznowienia postępowania w sprawach

świadczeń emerytalno-rentowych stosuje się art. 114 powołanej wyżej ustawy,

zgodnie z którym prawo do świadczeń lub ich wysokość ulega ponownemu

ustaleniu

na

wniosek

osoby

zainteresowanej

lub

z

urzędu,

jeżeli

po

uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono

okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do

świadczeń lub na ich wysokość. Od takiej decyzji organu rentowego służy

ponownie odwołanie do sądu. Dlatego prawomocny wyrok wydany w sprawie

odmowy przyznania renty rodzinnej w związku z chorobą zawodową nie zamyka

drogi do ponownego złożenia wniosku o to świadczenie. Zgodnie z postanowieniem

Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2004 r., II UK 404/03, (OSNP 2005 nr 4, poz.

58), prawomocność wyroku wydanego w sprawie o rentę z tytułu niezdolności do

pracy w związku z wypadkiem przy pracy nie stanowi przeszkody w ponownym

rozpoznaniu sprawy o to świadczenie, jeżeli na podstawie art. 114 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

organ rentowy wydał decyzję, od której ubezpieczony odwołał się do sądu.

W sprawie jest niewątpliwe, że w dniu 5 marca 2007 r. wnioskodawczyni

złożyła wniosek o ponowne ustalenie prawa do renty rodzinnej z tytułu śmierci

męża na skutek choroby zawodowej, który organ rentowy rozpoznał merytorycznie,

bowiem po dokonaniu analizy nowych dowodów w sprawie komisja lekarska ZUS

orzeczeniem z dnia 6 kwietnia 2007 r. ustaliła brak związku przyczynowego między

zgonem męża wnioskodawczyni a jego chorobą zawodową. Następnie organ

rentowy decyzją z dnia 22 maja 2006 r. odmówił przyznania prawa do

dochodzonego świadczenia.

W ocenie Sądu Najwyższego, w sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych zarzut powagi rzeczy osądzonej prawomocnym wyrokiem sądowym

nie zawsze wyklucza dopuszczalność ponownego rozpoznania sprawy o takie

same świadczenia z ubezpieczenia społecznego (emeryturę lub rentę) pomiędzy

tymi samymi stronami. W rozpoznawanej sprawie należy przyjąć, że organ rentowy

uznał zasadność ponownego prowadzenia postępowania rentowego w trybie art.

114 ustawy o emeryturach i rentach, który przewiduje przypadki, w których możliwe

jest ponowne ustalanie prawa do świadczeń emerytalno-rentowych na wniosek

osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji lub

orzeczenia organu odwoławczego zostaną przedłożone nowe dowody lub

ujawnione nowe okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji, które mają wpływ

na prawo do świadczeń. Ta norma prawna dopuszcza więc - na wniosek osoby

zainteresowanej lub z urzędu - ponowne rozpoznanie przez organ rentowy także

sprawy, w której o prawie do świadczeń orzeczono prawomocnym wyrokiem

sądowym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 1993 r., II URN 64/92,

OSNAPiUS 1994 Nr 2, poz. 46). W wyroku z dnia 13 maja 2004 r., III UK 16/04

(niepublikowany), sformułowano tezę, że ujawnienie okoliczności, które istniały

przed wydaniem decyzji przyznającej świadczenia emerytalne, uprawnia do

wszczęcia postępowania o ponowne ustalenie prawa do świadczenia na podstawie

art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, jeżeli okoliczności te mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich

wysokość. Nie muszą to być okoliczności, na które osoba ubiegająca się o

świadczenie nie mogła powołać się w poprzednim postępowaniu. Mogą to być

także okoliczności, które powinny być znane organowi rentowemu przy dołożeniu

minimum staranności, jednak na skutek błędu lub przeoczenia nie zostały

uwzględnione w poprzednim postępowaniu. W uzasadnieniu tego twierdzenia

wskazano m.in., że decyzja w sprawie świadczeń nie ma charakteru ostatecznego,

gdyż w przeciwnym wypadku zainteresowany nie mógłby ubiegać się o

świadczenia, których uprzednio mu odmówiono, jeżeli w wyniku błędu, zaniedbania

lub nieznajomości przepisów nie powołał się na okoliczności uprawniające go do

świadczenia.

Oznacza to w konsekwencji, że wskazanie przez Sądy naruszenie powagi

rzeczy osądzonej prawomocnym wyrokiem jest bezpodstawne w okolicznościach

sprawy, uzasadniających - w ocenie organu rentowego - ponowne ustalenie prawa

do tych świadczeń w trybie art. 114 ustawy o emeryturach i rentach.

Skoro w rozpoznawanej sprawie organ rentowy podjął postępowanie w

sprawie ponownego ustalenia prawa do renty i wydał nową decyzję rozstrzygającą

o prawie wnioskodawczyni do renty rodzinnej, to przysługiwało od niej odwołanie do

sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (por. również wyrok z dnia 13 stycznia 2003

r., II UKN 578/01 - nie publikowany).

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39815 § 1

k.p.c. w związku z art. 361 k.p.c., orzekł jak w sentencji.