II UK 84/17 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 84/17 POSTANOWIENIE Dnia 11 stycznia 2018 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Krzysztof Staryk w sprawie z wniosku T. R.‎przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.‎o ustalenie właściwego ustawodawstwa,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 11 stycznia 2018 r.,‎skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]‎z dnia 8 września 2016 r., sygn. akt III AUa […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 8 września 2016 r., sygn. akt III AUa […], Sąd Apelacyjny w […] - w sprawie z wniosku T. R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w O. o ustalenie właściwego ustawodawstwa - oddalił apelację wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O. z 2 lutego 2016 r., sygn. akt V U […], oddalającego odwołanie wnioskodawcy od decyzji organu rentowego z 14 września 2015 r., nr […], w której potwierdzono, że ustawodawstwem właściwym dla wnioskodawcy w zakresie ubezpieczeń społecznych jest ustawodawstwo polskie w związku z zatrudnieniem w przedsiębiorstwie mającym siedzibę na terenie Słowacji, firmie M. s.r.o. […] w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 30 listopada 2013 r.Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego wnioskodawca zaskarżył skargą kasacyjną.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona oraz, że zachodzi nieważność postępowania.W ocenie autorki skargi „nieprawidłowa była ocena Sądu II instancji, iż przeprowadzone przez polskie organy rentowe postępowanie było realizacją zapisów przepisów o koordynacji systemu zabezpieczenia społecznego w zakresie współpracy. Sąd II instancji uznał, iż organ rentowy prawidłowo ustalił, iż właściwym dla wnioskodawcy ustawodawstwem jest ustawodawstwo polskie, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowody potwierdził, iż organ rentowy nie przeprowadził w sposób dostateczny postępowania wyjaśniającego z instytucją słowacką, w zakresie który pozwoliłby ustalić istotne dla sprawy okoliczności tj. brak marginalnego charakteru pracy wnioskodawcy.

Sąd II instancji w istocie oparł się wyłącznie na tym, że organ słowacki nie wniósł żadnych zastrzeżeń, nie bacząc na to, że tryb postępowania organu polskiego był niezgodny z art. 16 rozporządzenia wykonawczego…”. Brak przeprowadzenia prawidłowej procedury przez organ rentowy określonej w art 13 ust. 3 rozporządzenia podstawowego w związku z art. 16 ust. 2 i ust. 4 rozporządzenia wykonawczego w zakresie ustalenia przez organ tymczasowego ustawodawstwa polskiego zamiast słowackiego, spowodował, że Sąd Apelacyjny błędnie wywnioskował, że organ rentowy wykonał prawidłowo wszystkie czynności celem ustalenia właściwego ustawodawstwa.W ocenie autorki skargi w postępowaniu sądowym pominięto udział słowackiego pracodawcy jako zainteresowanego, a Sąd drugiej instancji nie dostrzegł, że w ten sposób doszło do nieważności postępowania sądowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wnioskodawcy nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że zachodzi nieważność postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.) oraz że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.).

Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał istnienie przesłanek przyjęcia skargi do rozpoznania określonych w art. 3989 § 1 pkt 3 i 4 k.p.c.W ocenie Sądu Najwyższego nie ma w sprawie nieważności postępowania, mogącej wynikać z pozbawienia możliwości obrony swoich praw przez pracodawcę słowackiego, którą skarga utożsamia z bezpodstawnym - w jej ocenie - niewezwaniem tego pracodawcy jako zainteresowanego w sprawie (art. 379 pkt 5 k.p.c.). W wyroku z dnia 25 listopada 2016 r., I UK 370/15, LEX nr 2166375, Sąd Najwyższy stwierdził, że w sprawie o ustalenie właściwego ustawodawstwa, wynikającej z aspektu marginalnego charakteru pracy za granicą, Sąd nie jest zobligowany do zawiadamiania na podstawie art. 47711 § 2 k.p.c. jako zainteresowanego zagranicznego pracodawcy.

Wynik toczącej się sprawy, nie dotyka bowiem bezpośrednio praw i obowiązków zagranicznego pracodawcy. Ocena, czy praca wykonywana w jednym z państw unijnych miała charakter marginalny należy do kompetencji dwu (lub więcej) właściwych instytucji ubezpieczeniowych, które powinny dojść do konsensusu w takiej sprawie, także osiągniętego w drodze koncyliacji. Dopiero prawomocna decyzja instytucji ubezpieczeniowej określa państwo wypłaty świadczeń z zabezpieczenia społecznego oraz może (ale nie musi) wpływać na kwestię opłacanych składek na ubezpieczenie społeczne.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą skargę podziela przedstawiony wyżej pogląd przyjmując go za własny.Wykazanie podnoszonej w skardze oczywistej zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) - jako przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania - wymagałoby przedstawienia tego, w czym wyraża się „oczywista zasadność” skargi oraz argumentacji wykazującej, że rzeczywiście skarga jest oczywiście uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531, z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX nr 421035, z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289, z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205, z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK 352/07, LEX nr 465859 i z dnia 5 września 2008 r., I CZ 64/08).

Podczas, gdy dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania - z uwagi na jej oczywistą zasadność w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. - niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły, czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274, z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616, z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/ 07, LEX nr 453107, z dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr 490364, z dnia 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134).

W judykaturze podkreśla się, że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 nr 13, poz. 230, z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743, z dnia 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, LEX nr 469185 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2013 r., III SK 11/13, LEX nr 1380967).Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełnia powyższych wymogów; nie wykazuje, aby w sprawie występował stan „oczywistej zasadności” skargi kasacyjnej w rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.Autorka rozpatrywanej skargi, w próbie wykazania oczywistej zasadności jej skargi kasacyjnej, skupia się na twierdzeniach, że polski organ rentowy nie przeprowadził w sposób dostateczny postępowania wyjaśniającego ze słowacką instytucją ubezpieczeniową.

Takie twierdzenia nie uwzględniają w swojej ocenie stanowiska zaskarżonego wyroku w zakresie oceny przedstawianej kwestii. Tymczasem Sąd Apelacyjny w […] w uzasadnieniu swojego wyroku szczegółowo przedstawił, że organ rentowy po analizie załączonych do wniosku o ustalenie właściwego ustawodawstwa dokumentów powziął wątpliwość co do realności zawartego ze słowackim przedsiębiorstwem stosunku pracy. W związku z tym została wszczęta procedura określona w art. 16 ust. 4 rozporządzenia wykonawczego nr 987/2009 mającą na celu ustalenie właściwego ustawodawstwa.

W piśmie z dnia 8 czerwca 2015 r. organ słowacki poinformował Zakład Ubezpieczeń Społecznych, że w przypadku wnioskodawcy jako pracownika firmy M. s.r.o. dochodziło co prawda do rzeczywistego wykonywania sprawy zarobkowej na terenie Republiki Słowackiej, to jednak praca ta miała charakter marginalny, albowiem była wykonywana w zakresie 10 godzin miesięcznie w zamian za wynagrodzenia w wysokości 40 Euro. Organ rentowy opierając się na powyższej informacji tymczasowo ustalił, że właściwym ustawodawstwem dla wnioskodawcy od 1 stycznia 2013 r. jest ustawodawstwo polskie.

Następnie zgodnie z procedurą art. 16 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia nr 883/2004 poinformował słowacką instytucję ubezpieczeniową, że dla T. R. od 1 stycznia 2013 r. ustalił polskie ustawodawstwo. Pismo to zostało doręczone słowackiej instytucji w dniu 9 lipca 2015 r. i tym samym od tego dnia rozpoczął bieg termin dwumiesięczny (art. 16 ust. 3 rozporządzenia) na złożenie sprzeciwu w powyższym zakresie. Słowacka instytucja ubezpieczeniowa w tym terminie nie złożyła zastrzeżeń w powyższym zakresie i tym samym określenie ustawodawstwa przez organ rentowy stało się ostateczne.

Oznacza to, że organ rentowy wyczerpał tryb konieczny przewidziany w art. 16 ust. 2 i 3 rozporządzenia Nr 987/2009, a tym samym uznał stan kolizji ustawodawstw Polski i Słowacji. W tej sytuacji w braku sporu pomiędzy instytucjami co do podlegania wnioskodawcy polskiemu ustawodawstwu, nie było podstaw do uwzględnienia odwołania (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2016 r., III UK 61/15). Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. aw