II UK 82/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 82/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Romualda Spyt (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

SSA Maciej Piankowski

w sprawie z wniosku J. Ś.

przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego

o wysokość świadczenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 18 stycznia 2012 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 13 października 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Decyzja z dnia 21 maja 2009 r. organ rentowy odmówił ubezpieczonej

podjęcia wypłaty emerytury rolniczej w pełnej wysokości, ponieważ wydzierżawiła

ona swoje gospodarstwo rolne synowi. W ocenie organu rentowego art. 28 ust. 4

pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, wyklucza możliwość

wydzierżawienia gospodarstwa, na warunkach w nim określonych, zstępnemu ze

skutkiem zaistnienia domniemania zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej.

Przekazanie władztwa nad gospodarstwem rolnym dzieciom, aby mogło być

uznane za podstawę wypłaty pełnego świadczenia, winno nastąpić na mocy umów

przekazania własności a nie posiadania. Właśnie dla uniknięcia fikcyjnych umów

dzierżawy między rodzicami a dziećmi dla udowodnienia spełnienia warunków z

art. 28 ust. 4 ustawy, ustawodawca uznał, że nie spełnia tych warunków osoba,

która wydzierżawia gospodarstwo zstępnemu.

Wnioskodawczym w odwołaniu od decyzji wniosła o wypłatę świadczenia w

pełnej wysokości, także za okres trzech lat od daty wniesienia odwołania i

podniosła, że faktycznie nie prowadzi działalności rolniczej na swych gruntach,

prowadzi ją jej syn W. Ś., ona sama i jej małżonek nie czerpią z tego tytułu

dochodów.

Wyrokiem z dnia 6 stycznia 2010 r. Sąd Okręgowy - Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych zmienił decyzję organu rentowego i zobowiązał organ rentowy do

wypłaty świadczenia należnego wnioskodawczyni w pełnej wysokości od dnia 1

maja 2009 r. Wydając powyższe rozstrzygnięcie Sąd powołał przepisy art. 28 ust. 3

oraz art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu

społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.).

Wyrokiem z dnia 13 października 2010 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację organu rentowego przyjmując za własne

rozważania sądu pierwszej instancji i uznając, że jedyną okolicznością jaką

powinna w tej sprawie wykazać ubezpieczona jest faktyczne zaprzestanie

prowadzenia gospodarstwa rolnego a więc czerpania bieżących dochodów z tego

gospodarstwa. Sąd ten wskazał także, że z prawnego punktu widzenia nic nie stoi

na przeszkodzie w wydzierżawieniu gospodarstwa rolnego osobie bliskiej, tyle

tylko,

że

skutkiem takiej czynności nie

będzie

stworzenie

domniemania

zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej przez świadczeniobiorcę Z takiego

domniemania nie może skorzystać wnioskodawczyni, co przenosi na organ rentowy

ciężar dowiedzenia tej okoliczności, a okoliczność ta została przez organ rentowy

przyznana. Sąd nie podzielił stanowiska organu rentowego zgodnie z którym,

faktyczne zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej przez ubezpieczoną, nie

skutkuje w tej sprawie uznaniem, że spełnia ona przesłanki określone w przepisie

art. 28 ust. 3 i art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Na wskazane wyżej orzeczenie Sądu Apelacyjnego organ rentowy wniósł

skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości na podstawie naruszenia prawa

materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie oraz błędną wykładnię art. 28 ust.

3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U.

z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.) oraz przepisu art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o

ubezpieczeniu społecznym rolników, czego skutkiem jest wadliwe uznanie, iż

ubezpieczona zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej i jest uprawniona do

emerytury rolniczej w pełnej wysokości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Wskazać należy, że

art. 28 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jedynie uzupełnia treść

art. 28 ust. 1 tej ustawy, poprzez wskazanie niektórych sytuacji faktycznych, na

podstawie

których

definiuje

pojęcie

nieprowadzenia

działalności

rolniczej.

Wskazany katalog nie pochłania wszystkich wypadków, w których ustawodawca

uznaje, że działalność rolnicza nie jest prowadzona. Innymi słowy ustawodawca

dopuszcza - poza tym uznaniem - inne jeszcze wypadki nieprowadzenia takiej

działalności i uwzględnia je przy zawieszaniu prawa do świadczeń. Zatem przyjąć

należy, że w innym wypadku niż zapisany w art. 28 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu

społecznym rolników właściciel lub posiadacz gospodarstwa rolnego może, dla

uniknięcia zawieszenia wypłaty świadczeń, wykazywać, że gospodarstwa nie

prowadzi, czyli że po jego stronie nie dochodzi do realizacji przesłanki opisanej w

art. 28 ust. 1 tej ustawy. Przepis art. 28 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym

rolników ma specyficzną konstrukcję, polegającą na postawieniu tezy ogólnej w

formie negacji (nie prowadzi gospodarstwa rolnego) z jednoczesnym jej

zaprzeczeniem w punktach 1-7. Zgodnie z logiką, wprowadzone w tych punktach

wyjątki powinny odpowiadać tezie pozytywnej, tymczasem ich charakter jest różny;

niektóre stanowią potwierdzenie tezy wyjściowej, inne jej przeczą. Swoista i

nietypowa konstrukcja art. 28 ust. 4 pkt 1-7 ustawy o ubezpieczeniu społecznym

rolników doprowadziła Sąd Najwyższy do sformułowania wniosku, że ustawodawca

przewidziane w nim przypadki prowadzenia gospodarstwa rolnego zmarginalizował

z punktu widzenia zawieszalności wypłaty świadczeń i uznał, że mimo własności

lub posiadania gruntów, działalność rolnicza nie jest prowadzona (por. uchwałę z

dnia 6 maja 2004 r., II UZP 5/04,OSNP 2004 nr 22 poz. 389; wyrok z dnia 7 lutego

2002 r., II UKN 49/01, OSNP 2003 nr 22, poz. 552). Zastosowana w tym wypadku

technika legislacyjna sugeruje przyjęcie, że wyliczenie zawarte w punktach 1-7

służy

wyłącznie

ułatwieniom

dowodowym.

Rolnicy

będący

właścicielami

gospodarstw wymienionych w art. 28 ust. 4 pkt 1-7 ustawy o ubezpieczeniu

społecznym rolników nie muszą wykazywać, że nie prowadzą w nich działalności

rolniczej; ten fakt uznaje sam ustawodawca.

Prowadzi to do wniosku, że własność lub posiadanie gospodarstwa rolnego,

które obecnie pozostają poza sferą stosunku ubezpieczenia społecznego rolników i

są prawnie obojętne przy objęciu ubezpieczeniem, nie mogą mieć także wpływu na

wysokość pobieranych świadczeń. Uzyskanie możliwości pobierania pełnego

świadczenia może zależeć tylko (i zależy) od zaprzestania działalności rolniczej,

zatem właściciele gruntów innych niż wymienione w art. 28 pkt 1-7 ustawy o

ubezpieczeniu społecznym rolników mogą dowodzić, że nie są już rolnikami, gdyż

nie prowadzą na nich działalności rolniczej.

Mając na uwadze, że w niniejszej sprawie nie jest sporną kwestią

okoliczność prowadzenia działalności rolniczej przez ubezpieczonych małżonków,

którą organ rentowy przyznaje, Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną na

podstawie art. 39814 k.p.c.