II UK 74/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 74/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 grudnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca)

SSN Andrzej Wasilewski

Protokolant Ewa Wolna

w sprawie z wniosku A. M.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddziałowi w W.

o podleganie ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 3 grudnia 2004 r.,

kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w W.

z dnia 19 grudnia 2003 r.,

oddala kasację.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2003 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W. oddalił apelację A.M. od wyroku Sądu

Okręgowego-Sądu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia 29 lipca 2002 r.,

którym Sąd Okręgowy oddalił odwołanie A.M. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych II Oddziału w W. z dnia 20 sierpnia 2001 r. o odmowie uznania, że

Andrzej Morka podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia od 16

lutego 2001 r. w firmie „B.” P.R. w W.

Stwierdzając bezzasadność zarzutów apelacji kwestionującej ustalenia

faktyczne Sądu pierwszej instancji Sąd Apelacyjny w pełni te ustalenia podzielił.

Przyjęte – za Sądem pierwszej instancji – ustalenia faktyczne i ich prawna

ocena stanowią podstawy wyroku Sądu Apelacyjnego, od którego A. M. wniósł

kasację., Na podstawy te składają się następujące ustalenia:

W dniu 16 lutego 2001 r. A.M. zobowiązał się wobec P. R. do

przygotowania dokumentacji dotyczącej projektu przejęcia wydawnictwa V. lub

M., za określonym wynagrodzeniem. Strony umowy w dokumencie z 16 lutego

2001 r. określiły ją jako umowę o pracę na 3-miesięczny okres próbny na

stanowisku pracownika biurowego z ustaleniem – w aneksie – że po okresie

próbnym umowa ulega przekształceniu w umowę o pracę na czas nieokreślony.

Pomimo nadania umowie z 16 lutego 2001 r. charakteru pracowniczego –

wbrew takim zapisom umowy – Sądy obu instancji ustaliły, że pomiędzy A.M. a

P. R. właścicielem firmy „B.” nie doszło do nawiązania stosunku pracy i

zatrudnienia w rozumieniu art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Powyższe, decydujące

dla rozstrzygnięcia spornej kwestii sprawy, ustalenie wynika z analizy

ustalonych faktów dotyczących rzeczywistego zamiaru stron umowy, jej

przedmiotu i sposobu w jakim umówione zobowiązanie miało być wykonywane

Sądy, jak to wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, ustaliły po pierwsze,

że strony umowy „nie przejawiły zgodnej woli nawiązania stosunku pracy, a

umowę zawarły w celu obejścia prawa i dla pozoru, co czyni ją nieważną

zgodnie z art. 58 i 83 k.c.”. Po drugie umowa była – ze względu na jej przedmiot

– umową rezultatu (o dzieło), a nie starannego działania charakteryzującego

zatrudnienie pracownicze. Po trzecie, A.M. nie musiał świadczyć umówionej

pracy codziennie, nie miał obowiązku wykonywania jej w jakimś określonym

miejscu i czasie, nie był przy jej wykonywaniu zależny od rzekomego

pracodawcy. Związane z tym jest także to, że nie ustalono żadnego zakresu

czynności i że w ogóle nie było takiego stanowiska pracowniczego, o jakim jest

mowa w umowie. Po czwarte, rzekomy pracodawca po zawarciu umowy nie

wykonywał czynności, do których pracodawcy są zobowiązani w odniesieniu do

zgłoszenia

zatrudnienia

w

systemie

ubezpieczenia

społecznego,

gdyż

zgłoszenia takiego dokonał dopiero 11 maja 2001 r., to jest już po wypadku

jakiemu uległ A.M., i dopiero po upływie niemal 3 miesięcy od zawarcia umowy.

Po piąte, materiał dowodowy analizowany od strony dokumentacji nie wskazuje

aby istotnie zainteresowani uważali, ze łączy ich stosunek pracy. Świadczy o

tym np. brak świadectwa lekarskiego dopuszczającego skarżącego do pracy na

stanowisku pracownika biurowego...”.

Ustalenie, że A.M. nie pozostawał w stosunku pracy stanowiło w

konsekwencji przesłankę uznania, że organ rentowy, w swej decyzji z 20

sierpnia 2001 r. prawidłowo zastosował przepisy art. 68 pkt 1a, art. 13 pkt 1 i

art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych (Dz. U. Nr 137., poz. 887 ze zm.).

W kasacji od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego A.M. wniósł o jego

uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego w

W. z dnia 29 lipca 2002 r. i orzeczenie co do istoty sprawy, a ewentualnie o

uchylenie powyższych wyroków i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Wnioskodawca zarzucił naruszenie

przepisów prawa materialnego:

-

art. 22 § 1 k.p. przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że umowa o pracę z

dnia 16 lutego 2002 r. wraz z aneksem nie spełnia wymogów umowy o

pracę;

-

art. 58 § 2 przez błędną jego wykładnie i uznanie przez Sąd, że umowa o

pracę została zawarta dla pozoru albo w celu obejścia prawa.

W uzasadnieniu kasacji podniesiono, że ustalone w wyroku fakty braku

podporządkowania A.M. poleceniom jego „pracodawcy” i wykonywania pracy

bez określenia czasu i miejsca nie powinny być interpretowane jako brak

kierownictwa w rozumieniu art. 22 § 1 k.p., skoro wynikają one jedynie z

błędnego przekonania pracodawcy „tym bardziej, że pracodawca kontaktował

się

z

pracownikiem”.

Ponadto

brak

dokumentacji

ubezpieczeniowej

sporządzonej na czas nie jest podstawą do stwierdzenia braku zawarcia umowy

o pracę, a stanowi o zaniedbaniach pracodawcy w stosunku do pracownika.

Fakt owych zaniedbań, zdaniem skarżącego, nie powinien być przyjmowany

jako kryterium do oceny charakteru umowy o pracę w świetle uregulowań

zawartych w art. 22 § 1 k.p. Także przyjęcie obejścia prawa, czy zawarcia

umowy dla pozoru jest niezasadne, gdyż to umowa o pracę, a nie umowa o

dzieło stwarzała dla pracodawcy dodatkowe obciążenia finansowe i uciążliwość.

Zdaniem skarżącego o charakterze prawnym zawartej umowy decyduje fakt

zawarcia takiej umowy przez strony świadomie i dobrowolnie jako umowy o

pracę.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rzeczą Sądu Apelacyjnego było, na podstawie zebranego w sprawie

materiału (art. 382 k.p.c.), rozstrzygnięcie spornej kwestii sprawy – czy A.M.

pozostawał w zatrudnieniu (stosunku pracy) na podstawie zawartej z P. R.

umowy w dniu 16 lutego 2001 r. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiły

wyżej przedstawione, a dokonane stosownie do wyników postępowania

dowodowego, także przy wykorzystaniu domniemania faktycznego (art. 233 § 1

i art. 231 k.p.c.), szczegółowe ustalenia faktyczne. Ustalone w ten sposób

zostało, że strony umowy z 16 lutego 2001 r. dla pozoru określiły jej

postanowienia według wyrażeń właściwych dla stosunku pracy, Nie miały

jednak zamiaru zawrzeć umowy o pracę, lecz umowę o dzieło. Ustalenia te

odnosiły się do zamiaru stron umowy (por. art. 65 § 2 k.c.). W dalszych

ustaleniach, spójnie z tymi, które odnosiły się do zamiaru umawiających się

podmiotów, ustalony został przedmiot umowy jako zamówienie opracowania

określonego projektu i sposób jego wykonania w miejscu i czasie zależnym

tylko od wykonawcy bez kierownictwa zamawiającego.

Z powyższych ustaleń faktycznych jednoznacznie i bez żadnych

wątpliwości wynika kwalifikacja prawna umowy z dnia 16 lutego 2001 r. jako

zobowiązania cywilnoprawnego nie będącego natomiast zatrudnieniem na

podstawie stosunku pracy. W szczególności nie mogło wchodzić w rachubę

zastosowanie art. 22 § 1 Kodeksu pracy, stanowiącego, że przez nawiązanie

stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego

rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem.

Na tle ustalonych faktów, z których jednoznacznie wynika, że A.M. nie

pozostawał w stosunku pracy podstawa rozpoznanej kasacji A.M. jest

bezzasadna. Podstawa ta odnosi się wyłącznie do wskazanych przepisów

prawa materialnego (por. art. 3931 pkt 1 k.p.c.) co oznacza, że kasacja nie

zawierając zarzutów naruszenia przepisów postępowania (por. art. 393 1 pkt 2

k.p.c.) w ogóle nie dotyczy podstawy faktycznej zaskarżonego wyroku. Sąd

Najwyższy rozpoznając sprawę w granicach „materialnoprawnej" podstawy

kasacji nie mógł badać prawidłowości podstawy faktycznej zaskarżonego

wyroku, bowiem wszystkie ustalenia faktyczne wyroku pozostawały poza

zakresem kasacji i zostały wiążąco ustalone (art. 39311 § 1 i § 2 k.p.c.).

Zupełnie nieodpowiednie do podstawy, którą kasacja zawiera są jej

zarzuty, które nie dotyczą wykładni wskazanych przepisów prawa materialnego,

lecz ograniczają się do powoływania się na fakty sprzeczne z podstawą

faktyczną zaskarżonego wyroku. Skarżący w niedopuszczalny sposób, bez

zarzucenia naruszenia przepisów postępowania (np. powołanych wyżej art.

231, art. 233 § 1 i art. 382 k.p.c.), przedstawiał fakty sprzeczne z tymi, które

ustalił Sąd i z takich niedopuszczalnych twierdzeń co do stanu faktycznego

wyprowadził wnioski w zakresie subsumcji art. 22 § 1 k.p. i art. 58 § 2 k.c. W

konsekwencji konstrukcyjnie wadliwego przedstawienia podstawy kasacji

skarżący przedstawił w konkluzji twierdzenia, które chociaż same w sobie nie

budzą zastrzeżeń, to przecież są zupełnie oderwane od niezakwestionowanej

skutecznie podstawy zaskarżonego wyroku. Wystarczy odnieść to do

twierdzenia skarżącego, że o charakterze prawnym umowy decyduje to, jak jej

strony ją ukształtowały według swego zamiaru i ze świadomym celem zawarcia

umowy o pracę. Oczywiście tak – tylko że w rozpatrywanej sprawie zostało

ustalone, że strony umowy miały zamiar umówić się o dzieło i stosownie do

tego określiły zobowiązanie, a tylko dla pozoru nazwały to cywilnoprawne

zobowiązanie umową o pracę.

Z powyższych przyczyn skoro podstawa kasacji jest bezzasadna, Sąd

Najwyższy orzekł w myśl art. 39312 k.p.c.