II UK 65/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 65/07

POSTANOWIENIE

Dnia 14 listopada 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

SSN Herbert Szurgacz

w sprawie z wniosku L. O.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K.

o wyrażenie zgody na opłacenie składek po terminie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 listopada 2007 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Apelacyjnego

z dnia 25 września 2006 r.,

uchyla

zaskarżone

postanowienie,

poprzedzające

go

postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w K. z dnia 1 czerwca 2006, sygn. akt […] roku i

przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K. do ponownego rozpoznania i

orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 25 września 2006 r., Sąd Apelacyjny oddalił

zażalenie wnioskodawcy L. O. od postanowienia Sądu Okręgowego-Sądu Pracy

i Ubezpieczeń Społecznych w K. w sprawie przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych Oddziałowi w K. o wyrażenie zgody na opłacenie składek po

terminie, podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji, według którego

kwestia wyrażenia zgody na opłacenie składek na dobrowolne ubezpieczenie

społeczne po terminie nie podlega kontroli sądowej, gdyż nie mieści się w

zakresie spraw, w których zgodnie z art. 83 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity:

Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych

obowiązany jest wydać decyzję, od której przysługują środki odwoławcze do

sądu.

Według ustaleń faktycznych, organ rentowy (decyzją z dnia 4 października 2005

r.) nie wyraził zgody na opłacenie przez wnioskodawcę po terminie składek na dobrowolne

ubezpieczenie chorobowe za miesiące od września 2001 r. do listopada 2002 r., luty,

marzec, maj, czerwiec 2003 r., od sierpnia do października 2003 r. oraz od listopada

2004 r. do lipca 2005 r. Odrzucając odwołanie wnioskodawcy Sąd uznał, że w

sprawie zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej, powołując się na wyrok Sądu

Apelacyjnego w Łodzi z dnia 3 listopada 2000 r. III AUa 774/2000 (OSA 2001 nr 2, poz.

5), w którym przyjęto, że stanowisko ZUS wyrażone w przedmiocie przywrócenia

terminu do opłacenia składek na dobrowolne ubezpieczenie, zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt

2 zdanie drugie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych, nie podlega kontroli sądowej.

Postanowienie Sądu Apelacyjnego zaskarżył w całości skargą kasacyjną

pełnomocnik wnioskodawcy i zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 14

ust. 2 pkt. 2 zdanie 2 w związku z art. 83 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998

r. o systemie ubezpieczeń społecznych, wniósł o jego uchylenie w całości jak i

poprzedzającego go postanowienia Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania, wraz z orzeczeniem o kosztach.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona. Sądy obu instancji dokonały błędnej

wykładni art. 14 ust. 2 pkt. 2 zdanie 2 w związku z art. 83 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Problematyka wykładni art.

14 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, była już przedmiotem rozważań Sądu

Najwyższego. W uchwale z dnia 8 stycznia 2007 r., I UZP 6/06 (OSNP 2007 nr 13-14,

poz. 197) wskazano że „sąd, rozpoznający odwołanie od decyzji organu rentowego

odmawiającej wypłaty zasiłku chorobowego, bada zachowanie terminu do

opłacenia składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe oraz zasadność

odmowy wyrażenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zgody na opłacenie

składki po terminie”. Przepis art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych w brzmieniu obowiązującym do 1999 r. stanowił, że w uzasadnionych

przypadkach na wniosek zainteresowanego, ZUS może przywrócić termin do

opłacenia składek na dobrowolne ubezpieczenie. Zwrot „Zakład może przywrócić

termin" sugerował pozostawienie omawianej kwestii do swobodnego uznania

organu rentowego. Nowe brzmienie art. 14 ust. 2 pkt 2 zdanie drugie nadane przez

art. 1 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 23 grudnia 1999 r. (Dz.U. Nr 110, poz. 1256)

zmieniającej ustawę z mocą obowiązującą od 1 stycznia 2000 r., („Zakład może

wyrazić zgodę na opłacenie składki po terminie") podkreśla „swobodny charakter

działań ZUS w tym zakresie", co wszakże nie uzasadnia wyłączenia tej kwestii

spod kontroli sądowej. Wyrażenie przez ZUS zgody, bądź jej odmowa, na

opłacenie składek na dobrowolne ubezpieczenie społeczne po terminie nie wymaga

wydania przez Zakład odrębnej decyzji, aczkolwiek jej nie wyłącza. Ustawa

systemowa przewidziała wydawanie decyzji w zakresie indywidualnych spraw

dotyczących w szczególności ustalania wymiaru składek, a także umarzania

należności z tytułu składek, przy czym wyliczenie w niej zawarte nie ma charakteru

wyczerpującego (świadczy o tym sformułowanie „w szczególności”), jak również w

innych konkretnie wymienionych sprawach, określonych w przepisach ustawy (art.

24 ust. 1). Z art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (w

brzmieniu nadanym przez art. 1 ustawy nowelizującej z dnia 23 grudnia 1999 r.)

wynika, że ubezpieczenie chorobowe ustaje od pierwszego dnia miesiąca

kalendarzowego, za który nie opłacono w terminie składki należnej na to

ubezpieczenie. ZUS na wniosek ubezpieczonego może wyrazić zgodę na opłacenie

składki po terminie. W brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją przepis ten

stanowił, że na wniosek zainteresowanego ZUS może przywrócić termin do

opłacenia składki. Dokonana zmiana treści przepisu art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych nie ma, w ocenie Sądu Najwyższego,

merytorycznego znaczenia. Zarówno przed nowelizacją jak i obecnie możliwe jest

nieuwzględnienie przekroczenia terminu do opłacenia składki i uznanie, że mimo

przekroczenia nie ustało ubezpieczenie. Z tego punktu widzenia, nie ma istotnego

znaczenia, określenie tej możliwości jako przywrócenia terminu czy też jako zgody

na opłacenie składki po terminie. Organ rentowy został wyposażony w kompetencję

wyrażenia zgody na opłacenie składki po terminie, czyli uznania, że mimo

nieopłacenia składki w terminie ubezpieczenie nie ustało. W ustawie nie zostały

określone przesłanki „wyrażenia zgody" na opłacenie składki po terminie, co jednak

nie

oznacza

przyznania

Zakładowi

Ubezpieczeń

Społecznych

niczym

nieskrępowanego uznania w uwzględnieniu lub nieuwzględnieniu wniosku o

wyrażenie zgody. Przyznana kompetencja winna być wykonywana według

sprawdzalnych, sprawiedliwych kryteriów. Zakład Ubezpieczeń Społecznych

wyposażony w uprawnienie wyrażania zgody na opłacenie składki po terminie

winien ujawnić jakimi przesłankami kierował się odmawiając jej, a jego decyzja

podlega merytorycznej ocenie sądu. Podobny pogląd został wyrażony w wyroku

Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2001 r., II UKN 577/00, (OSNP 2003 nr

15.poz. 361). Wskazano w nim, że „decyzja organu rentowego o odmowie

przywrócenia terminu do opłacenia składek na dobrowolne ubezpieczenie

społeczne (obecnie niewyrażenie zgody na opłacenie składki po terminie) podlega

zaskarżeniu do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych”. W uzasadnieniu tego

wyroku stwierdzono, że brak podstaw do wyłączania z dopuszczalności

zaskarżenia m.in. decyzji Zakładu dotyczących przywrócenia terminu do opłacenia

składek

na

dobrowolne

ubezpieczenie

społeczne

(w

brzmieniu

ustawy

obowiązującym w 1999 r.), czy też obecnie wyrażenia zgody na opłacenie składki

po terminie, są to bowiem sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 476 § 2

pkt 1 i 3 k.p.c.) i jako takie mają charakter sprawy cywilnej w rozumieniu art. 1 k.p.c.

Podzielając przedstawione stanowiska, Sąd Najwyższy na podstawie art.

39815 k.p.c. postanowił jak w sentencji.