II UK 463/03 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 463/03

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 września 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maria Tyszel (przewodniczący)

SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz

SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca)

Protokolant Anna Pęśko

w sprawie z wniosku M. D. i K. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K.

o objęcie pracowniczym ubezpieczeniem społecznym,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 24 września 2004 r.,

kasacji wnioskodawców

od wyroku Sądu Apelacyjnego w P.

z dnia 2 września 2003 r.,

oddala kasację.

Uzasadnienie

M.

D. i

K.

K. są

współwłaścicielami

spółki

z

ograniczoną

odpowiedzialnością "K." w K.

Uchwałą nr 2 z 20 kwietnia 1999 r. prokurentem spółki ustanowiono

główną księgową spółki I. R. Prokura ta nie została zgłoszona do rejestru

handlowego prowadzonego w Sądzie Rejonowym-Sądzie Gospodarczym w P. Sekcja Rejestrowa dział B.

W dniu 11 lutego 2000 r. prokurent zawarł umowy o pracę z M. D. na

stanowisku dyrektora od 11 lutego 2000 r. i odpowiednio z K. K. na stanowisku

wicedyrektora z wynagrodzeniem minimalnym 670,00 zł. W dniu 12 lutego2000

r. dokonano wnioskodawcom wypowiedzenia warunków płacy, a nową

wysokość wynagrodzenia określono na 3.000 zł

Uchwałą Zgromadzenia Wspólników z dnia 14 lutego 2000 r. I. R. została

ustanowiona pełnomocnikiem spółki do zawarcia umowy o pracę z M. D. i K. K.

Po czym wnioskodawczyni od 21 do 25 lutego 2000 r. przebywała na urlopie

bezpłatnym, a od 5 kwietnia 2000 r. stała się niezdolna do pracy. Niezdolność

ta trwała nieprzerwanie do 6 grudnia 2000 r. W dniu 29 maja 2000 r. wpłynął do

ZUS wniosek spółki o wypłatę zasiłku chorobowego dla wnioskodawczyni a

wniosek o wypłatę zasiłku chorobowego dla K. K. - w dniu 29 czerwca 2000 r.,

przy czym wnioskodawca w okresie od 14 lutego do 18 lutego 2000 r. i od 12

kwietnia do 15 maja 2000 r. przebywał na urlopie bezpłatnym, a od 20 marca

do 7 kwietnia 2000 r. i od 16 maja do 15 października 2000 r. był niezdolny do

pracy z powodu choroby.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. wyrokiem z

dnia 14 lutego 2002 r. oddalił odwołania M. D. i K. K. od decyzji z dnia 8

listopada 2000 r. i 7 grudnia 2000 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

odmawiających objęcia ubezpieczeniem społecznym pracowniczym.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, iż brak jest

warunków

do

objęcia

pracowniczym,

bowiem

wnioskodawców

umowa

o

pracę

społecznym

ubezpieczeniem

nie

zawarta

została

przez

pełnomocnika spółki, co stanowi naruszenie art. 203 k.h. i 198 k.h. Czynność

taka jest czynnością nieważną i pozorną w rozumieniu art. 58 § 1 k.c. w

związku z art. 300 k.p.

W apelacji wniesionej od powyższego wyroku pełnomocnik wniósł o

zmianę zaskarżonego wyroku w całości i przyjęcie, że wnioskodawcy podlegają

ubezpieczeniu społecznemu jako pracownicy od 11 lutego 2000 r. oraz

zasądzenia

procesowego

od

pozwanego

według

norm

organu

rentowego

przepisanych

kosztów

ewentualnie

zastępstwa

o

uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej

instancji

do

ponownego

rozpoznania,

przy

uwzględnieniu

kosztów

postępowania odwoławczego.

Zdaniem skarżących, przepis art. 203 k.h. nie wyklucza sytuacji, w której

pełnomocnicy są najpierw powołani nieformalnie przez wspólników, a później

czynność ta zostaje potwierdzona przez Zgromadzenie Wspólników już po

zawarciu umowy. Apelacja wyrażała także pogląd, że wprawdzie udzielenie

prokury podlega wpisowi do rejestru handlowego i wpis ten jest obowiązkowy,

ale ma znaczenie deklaratoryjne, a nie konstytutywne. Prokura bowiem trwa od

momentu jej udzielenia, a nie od chwili wpisu do rejestru. Stąd czynności

prokurenta są ważne bez względu na to, czy powołanie prokurenta zgłoszono

do rejestru handlowego.

Pełnomocnik wnioskodawców wywodził również, że czynności M. D. i K.

K., powierzone w ramach umowy o pracę, nie pokrywają się z czynnościami

zarządzającymi członków zarządu.

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z

dnia 2 września 2003 r., oddalił apelacje. Sąd Apelacyjny stwierdził, że przepis

art. 203 k.h. zawiera wyraźne określenie sposobu reprezentacji spółki przy

czynnościach prawnych między spółką a członkami zarządu. Ma on charakter

iuris cogentis i naruszenie go powoduje nieważność czynności prawnej,

stosownie do art. 58 § 1 k.c. Z art. 203 k.h. wynika bowiem, że w umowach

między spółką a członkami zarządu, a także w sprawach między nimi, spółkę

reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnicy powołani uchwałą wspólników.

Od tej zasady przepisy kodeksu handlowego nie przewidują żadnych wyjątków,

co oznacza, że moc obowiązująca (wiążąca)

art. 203 k.h. nie może być

wyłączona w drodze czynności stron.

W tym stanie, według Sądu Apelacyjnego, skarżących nie można uznać

za pracowników w rozumieniu art. 2 i art. 22 k.p., a w konsekwencji brak jest

podstaw

do

podlegania

wnioskodawców

pracowniczemu

ubezpieczeniu

społecznemu.

Powyższy wyrok został zaskarżony w całości kasacją złożoną przez

powodów. Zarzucono w niej naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez

błędną ich wykładnię i niewłaściwie zastosowanie art. 58 §1 k.c. w związku z

art. 300 k.p. oraz art. 198 i 203 k.h. przez przyjęcie , że zawarcie umowy o

pracę

z

nieujawnionym

pełnomocnikiem

w

rejestrze

Zgromadzenia

handlowym

Wspólników,

prokurentem

któremu

oraz

z

udzielono

pełnomocnictwa już po zawarciu umowy o pracę należy uznać za czynność

prawną nieważną i pozorną; naruszenie przepisów postępowania, mające

istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności naruszenie przepisu 382

k.p.c. w związku z art. 233 §1 k.p.c. poprzez przyjęcie za własne ustalenia Sądu

Okręgowego, że umowy o pracę z powodami nie zostały konwalidowane

potwierdzeniem ze strony pełnomocnika Spółki.

Skarżący wskazali, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

dotyczące ważności umów o pracę z członkami zarządu spółki z o.o.,

zawieranych przez pełnomocnika działającego przed powzięciem formalnej

uchwały przez Zgromadzenie Wspólników. oraz sposobu i formy potwierdzania

przez pełnomocnika czynności dokonanych przed powzięciem uchwały przez

Zgromadzenie Wspólników o powołaniu pełnomocnika.

Wskazując na przedstawione zarzuty, powodowie wnieśli o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy

do ponownego

rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu– przy uwzględnieniu kosztów postępowania

kasacyjnego według norm przepisanych jako części kosztów procesu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W rozpoznawanej sprawie jest sporne, czy umowa o pracę z członkami

zarządu spółki zawarta przez prokurenta spółki jest skuteczna w sytuacji, gdy

prokury nie zgłoszono do rejestru handlowego, a po zawarciu umowy o pracę

uchwałą zgromadzenia wspólników ustanowiono prokurenta pełnomocnikiem

spółki do zawarcia tej umowy.

Zgodnie z przepisem art. 203 k.h. w umowach pomiędzy spółką a

członkami zarządu, tudzież w sporach z nimi, reprezentuje spółkę rada

nadzorcza lub pełnomocnicy, powołani uchwałą spólników. W orzecznictwie

Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że umowa o pracę z członkiem zarządu

spółki, zawarta z naruszeniem tego przepisu jest umową nieważną z mocy art.

58 § 1 k.c. ( por. np. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 8 marca

1995 r., I PZP 7/95 – OSNAPiUS 1995 nr 18, poz. 227). Należy zatem wyjaśnić,

czy zawarcie umów o pracę z członkami dwuosobowego zarządu spółki przez

prokurenta, jest zgodne z przepisem art. 203 k.h.

W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że prokurent, który w dniu 11

lutego 2000 r. zawarł w imieniu spółki umowy o pracę z członkami

dwuosobowego zarządu spółki, został powołany uchwałą nr 2/99 z dnia 20

kwietnia 1999 r., przy czym, co jest szczególnie doniosłe dla rozstrzygnięcia

sprawy, uchwała ta została podjęta przez zarząd spółki, co wyklucza uznanie

tak ustanowionego prokurenta pełnomocnikiem w rozumieniu art. 203 k.h.,

którym może być wyłącznie pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia

wspólników. W związku z tym należy stwierdzić, że w tej sytuacji umowy o

pracę z członkami zarządu spółki zostały zawarte z naruszeniem przepisu art.

203 k.h. W tym stanie rzeczy ta okoliczność jest istotna dla rozstrzygnięcia

sprawy, a nie to, że powołanie prokurenta nie zostało zgłoszone do rejestru

handlowego, ani też to, że wpis prokury do rejestru ma jedynie charakter

deklaratoryjny, tym bardziej że nie ma dowodu na to, iż wpis taki został

dokonany.

Nie jest trafny pogląd wnoszącego kasację, że umowa o pracę z

członkiem zarządu może być konwalidowana poprzez późniejsze powołanie

prokurenta, który w imieniu spółki zawarł tę umowę o pracę, pełnomocnikiem

spółki do zawarcia z członkiem zarządu umowy o pracę. Istotnie, prokurent,

który w imieniu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

zawarł umowę o

pracę z członkami dwuosobowego zarządu, został - już po zawarciu tych umów

- powołany uchwałą nr 2/2000 zgromadzenia wspólników tej spółki z 14 lutego

2000 r.

pełnomocnikiem spółki do zawarcia umów o pracę z członkami

zarządu. Jednakże uchwała ta nie konwaliduje nieważnych umów o pracę

zawartych w dniu 11 lutego 2000 r. Po pierwsze jest wątpliwe, czy umowy o

pracę z członkami zarządu spółki bezwzględnie nieważne z powodu naruszenia

art. 203 k.h. mogą być w ogóle konwalidowane, po drugie – nawet gdyby

przyjąć taką możliwość, to konwalidacja takiej umowy musiałaby wynikać z

przepisów prawa, których kasacja nie wskazuje.

Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.