II UK 430/16 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 430/16 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 października 2017 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Krzysztof Rączka‎SSN Romualda Spyt w sprawie z wniosku J. S.‎przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z.‎o nauczycielskie świadczenie kompensacyjne,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 października 2017 r.,‎skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)‎z dnia 10 marca 2016 r., sygn. akt III AUa (…), oddala skargę kasacyjną i nie obciąża wnioskodawczyni kosztami postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 10 marca 2016 r., III AUa (…), Sąd Apelacyjny w (…) oddalił apelację ubezpieczonej J. S. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Z. z dnia 20 marca 2015 r., IV U (…), w sprawie przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Z. o nauczycielskie świadczenie kompensacyjne.W sprawie ustalono, że ubezpieczona, urodzona w dniu 20 marca 1959 r., złożyła w dniu 1 września 2014 r. wniosek o przyznanie nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. Organ rentowy decyzją z dnia 8 października 2014 r., odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do tego świadczenia, przyjmując, że nie wykazała co najmniej 20-letniego nauczycielskiego stażu zatrudnienia w jednostkach oświatowych wymienionych w ustawie.

W odwołaniu od decyzji ubezpieczona podniosła, że przy ustalaniu uprawnień do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego organ nietrafnie pominął okresy wykonywania przez nią pracy w charakterze nauczyciela religii w Parafii Rzymsko-Katolickiej (…) w Z. (od 1 września 1974 r. do 31 sierpnia 1984 r.) i Parafii Rzymsko-Katolickiej M. w Z. (od 1 września 1988 r. do 22 listopada 1990 r.). Sąd pierwszej instancji oddalił odwołanie, przy czym podstawą faktyczną tego rozstrzygnięcia było ustalenie, zgodnie z którym ubezpieczona pracowała na stanowisku katechetki w wymiarze 18/18 etatu od 1 września 1974 r. do 31 sierpnia 1984 r. w Parafii Rzymsko-Katolickiej (…) w Z., zaś od 1 września 1988 r. do 31 sierpnia 1990 r. i od 1 września 1990 r. do 22 listopada 1990 r. w Parafii Rzymsko-Katolickiej M. w Z.

Ubezpieczona nauczała religii w punktach katechetycznych zlokalizowanych w pomieszczeniach parafialnych. W okresach wykonywania tej pracy wnioskodawczyni nie została zgłoszona do ubezpieczenia społecznego. Na podstawie takich ustaleń faktycznych Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że w świetle obowiązujących regulacji normatywnych nie jest możliwe zaliczenie wyżej wymienionych okresów do nauczycielskiego stażu pracy, od którego zależy nabycie przez wnioskodawczynię uprawnień do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. Zdaniem Sądu Okręgowego, parafie, w których ubezpieczona świadczyła pracę katechetki, nie były placówkami oświatowymi w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych.

W konsekwencji wnioskodawczyni nie zdołała wykazać, że legitymuje się co najmniej 20-letnim stażem nauczycielskim w jednostkach wymienionych w ustawie, a ta okoliczność wyklucza nabycie przez nią prawa do świadczenia kompensacyjnego.Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu rozstrzygnięcia oddalającego apelację ubezpieczonej w całości podzielił ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji i uznał je za własne, jak również podtrzymał jego ocenę prawną. Według Sądu odwoławczego, sporne okresy nauczania religii przez wnioskodawczynię w salach katechetycznych nie podlegają zaliczeniu do nauczycielskiego stażu pracy w rozumieniu przepisów o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, albowiem parafie nie mieszczą się w zakresie przedmiotowym normy prawnej objętej treścią art. 4 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 2 pkt 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, dla nabycia prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego nie wystarcza fakt legitymowania się statusem nauczyciela, ale w tym zakresie konieczne jest wykonywanie pracy nauczycielskiej tylko w tych jednostkach oświatowych, które zostały wyraźnie wymienione w ustawie. W konsekwencji należało stwierdzić, że wnioskodawczyni nie spełniła wszystkich kumulatywnych warunków uprawniających ją do skutecznego ubiegania się o nauczycielskie świadczenie kompensacyjne.W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego ubezpieczona zarzuciła naruszenie:

1) art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych przez uznanie, że nie spełniła ona przewidzianych prawem warunków uprawniających ją do otrzymania świadczenia kompensacyjnego, mimo że osiągnęła odpowiedni wiek, posiada wymagany okres składowy i nieskładkowy oraz rozwiązała stosunek pracy;

2) art. 2 pkt 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych przez uznanie, że nauczanie religii w salach katechetycznych nie kwalifikuje się jako nauczanie w jednostkach wymienionych w tym przepisie. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości kwestionowanego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez „ustalenie, iż (…) spełniła przewidziane w myśl art. 4 ust. 1 i 2 ustawy (…) warunki do przyznania świadczenia kompensacyjnego”. Nadto wniosła o zasądzenie na jej rzecz od organu rentowego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu podstaw kasacyjnych skarżąca wyraziła stanowisko, że prawo do świadczenia kompensacyjnego przysługuje także osobom, które wykonywały pracę nauczyciela religii w punktach katechetycznych zlokalizowanych przy parafiach. Skoro więc ubezpieczona udokumentowała fakt świadczenia takiej pracy odpowiednimi świadectwami zatrudnienia, to wskazana okoliczność w sposób oczywisty uprawnia ją do skutecznego ubiegania się o nauczycielskie świadczenie kompensacyjne. Na poparcie swych twierdzeń skarżąca przywołała m.in. poglądy zaprezentowane w wyrokach:

Sądu Najwyższego z dnia 3 września 2000 r., II UKN 661/99 oraz Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 17 kwietnia 2013 r., lll AUa 1059/12. Według skarżącej, nie istnieją podstawy prawne, ani aksjologiczne dla odmiennego traktowania katechizacji (nauki religii) w zależności od statusu osoby nauczającej religii, względnie miejsca, w którym nauczanie się odbywało (szkoła, parafia). Obowiązujący przed 1 września 1990 r. nakaz (przymus) nauczania religii wyłącznie poza szkołami państwowymi, nie może stanowić decydującego kryterium, które by przemawiało za odmiennym traktowaniem stanów faktycznych istniejących przed 1 września 1990 r. oraz po tej dacie, albowiem rodzaj, sposób nauczania, cel i znaczenie nauki religii nigdy nie ulegały zmianie.W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie z braku uzasadnionych podstaw, a także o zasądzenie od ubezpieczonej kosztów zastępstwa procesowego.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz. U. Nr 97, poz. 800 ze zm. dalej także ustawa) nauczycielskie świadczenie kompensacyjne przysługuje nauczycielom, którzy spełnili łącznie następujące warunki:

1) osiągnęli wiek, o którym mowa w art. 4 ust. 3 ustawy;

2) mają okres składkowy i nieskładkowy w rozumieniu ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynoszący 30 lat, w tym 20 lat wykonywania pracy w jednostkach, o których mowa w art. 2 pkt 1 ustawy, w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć oraz 3) rozwiązali stosunek pracy. Z kolei w myśl art. 2 pkt 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych pod pojęciem „nauczyciel” należy rozumieć nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych zatrudnionych w:

1) publicznych i niepublicznych przedszkolach, 2) szkołach publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych oraz 3) publicznych i niepublicznych placówkach kształcenia ustawicznego i placówkach, o których mowa w art. 2 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2017 r., poz. 59). Dodatkowo należy wskazać, że stosownie do art. 3 ustawy prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego na warunkach i w wysokości określonych w ustawie przysługuje nauczycielom zatrudnionym w jednostkach, o których mowa w jej art. 2 pkt 1.

Zatem już z samej analizy językowej art. 3 ustawy wynika, że osobami uprawnionymi do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego nie mogą być nauczyciele zatrudnieni w innych jednostkach, niż te, które zostały wymienione w art. 2 pkt 1, choćby legitymowali się oni co najmniej 20-letnim stażem pracy pedagogicznej, wymaganym przez art. 4 ust. 3 pkt 2 in fine tej ustawy.W niniejszej sprawie kwestią sporną pozostaje wyłącznie klasyfikacja – na potrzeby ustalania uprawnień do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego – kilkunastoletniego okresu zatrudnienia ubezpieczonej w charakterze katechetki, nauczającej religii w punktach katechetycznych zlokalizowanych przy parafiach Kościoła Katolickiego.

Najkrócej mówiąc chodzi o to, czy miejsca, w których wnioskodawczyni nauczała religii w okresach od 1 września 1974 r. do 31 sierpnia 1984 r. i od 1 września 1988 r. do 22 listopada 1990 r., mogą zostać uznane za jednostki oświatowe wymienione w art. 2 pkt 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych.W dotychczasowej judykaturze poświęconej problematyce nabywania uprawnień do nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych konsekwentnie przyjmowano, że omawiane świadczenie jest tylko substytutem emerytury nauczycielskiej, przewidzianej w art. 88 ustawy z dnia 1 lutego 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst:

Dz. U. z 2017 r., poz. 1189 ze zm.), skoro uprawnienie do niego posiadają wyłącznie nauczyciele pozbawieni - wobec terminowego ograniczenia wynikającego z art. 88 ust. 2a pkt 1 in fine Karty Nauczyciela - prawnej możliwości nabycia prawa do emerytury nauczycielskiej. Z tej przyczyny przesłanki warunkujące nabycie prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego nie są tożsame z kryteriami uprawniającymi nauczyciela do ubiegania się o emeryturę z tytułu pracy w szczególnych warunkach (w oparciu o stosowne regulacje zawarte w ustawie o emeryturach i rentach z FUS), emeryturę nauczycielską (z art. 88 Karty Nauczyciela), albo emeryturę pomostową.

Trzeba bowiem zauważyć, że kryterium stażowe wynikające z art. 4 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy (30 lat okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 20 lat pracy nauczycielskiej) zostało normatywnie ujęte w sposób zbliżony do wyznaczonego w art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela, ale jest bardziej rygorystyczne od przesłanki stażowej uprawniającej do emerytury ustalanej według zasad określonych w art. 32, art. 46 w związku z art. 32 i art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz emerytury pomostowej. Nadto pozostałe warunki nabycia prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego są ukształtowane w sposób odmienny od przesłanek właściwych emeryturze nauczycielskiej.

Przede wszystkim, w odróżnieniu od emerytury z art. 88 Karty Nauczyciela, świadczenie kompensacyjne przysługuje - podobnie, jak emerytura z tytułu pracy w szczególnych warunkach (przyznawana na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS) oraz emerytura pomostowa - w razie osiągnięcia przez nauczyciela stosownego wieku. W odniesieniu do świadczenia kompensacyjnego odmiennie, niż w przypadku wcześniejszej emerytury (emerytury w obniżonym wieku) oraz emerytury pomostowej, ustawodawca unormował także warunek pozostawania nauczyciela w stosunku zatrudnienia.

O ile, bowiem, dla nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach (art. 32; art. 46 w związku z art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) nie jest wymagane rozwiązanie nauczycielskiego stosunku zatrudnienia, o tyle przedmiotowy warunek został wyraźnie postawiony w przypadku emerytury nauczycielskiej i emerytury pomostowej. W tej płaszczyźnie regulacja z art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy, ustanawiająca obowiązek rozwiązania przez nauczyciela stosunku pracy, jawi się jako bardziej rygorystyczna od wynikającej z art. 4 pkt 7 ustawy o emeryturach pomostowych (emerytura pomostowa należy się pracownikowi, „z którym nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy”, co oznacza, że przysługuje ona niezależnie od trybu rozwiązania stosunku pracy i strony, która go inicjuje) i jednocześnie - jako bardziej liberalna od przesłanki zawartej w art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela, która wymaga rozwiązania stosunku pracy „na wniosek nauczyciela”.Nadto, oczywista różnica w sposobie uregulowania przesłanek nabycia prawa do emerytury z art. 88 Karty Nauczyciela i nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego sprowadza się do zawężenia placówek oświatowych, w których osoba ubiegająca się o świadczenie kompensacyjne powinna wykonywać pracę nauczycielską.

Unormowanie zawarte w art. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach kompensacyjnych w sposób enumeratywny wyznacza krąg podmiotów uprawnionych do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego (ustala zakres podmiotowy), co oznacza a contrario, że brak zatrudnienia w tych placówkach bezpośrednio przed złożeniem wniosku o świadczenie, mimo legitymowania się przez wnioskodawcę kwalifikacjami nauczycielskimi, uniemożliwia zaliczenie takiej osoby do kręgu nauczycieli w rozumieniu przepisów o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych i w efekcie nie daje podstaw do skutecznego ubiegania się o świadczenie kompensacyjne (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2017 r., II UK 235/16, LEX nr 2306375).

Innymi słowy, dla uzyskania prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego - ze względu na istotne zawężenie podmiotowe przyjęte w art. 2 pkt 1 w związku z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy - nie wystarcza zatem legitymowanie się przez wnioskodawcę odpowiednio długim okresem pracy nauczycielskiej, albowiem ten warunek należy odnosić do wykonywania pracy tylko w określonych jednostkach organizacyjnych.Praca nauczycielska - poza niewielkimi wyjątkami - nie została przez ustawodawcę uznana za rodzaj pracy wykonywanej w warunkach szczególnych (w szczególnym charakterze) uprawniającej do emerytury pomostowej, a świadczenia kompensacyjne są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; tak więc również i z tych względów zachodzi konieczność dokonywania ścisłej (zawężającej) wykładni przepisów określających zasady nabywania uprawnień do nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2016 r., III UK 232/15, LEX nr 2151435).

W związku z powyższym w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że praca w charakterze instruktora praktycznej nauki zawodu nie podlega zaliczeniu do okresu wymaganego do nabycia nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, jeżeli wnioskodawca nie wykonywał jej jako nauczyciel zatrudniony w jednostkach, o których mowa w art. 2 pkt 1 ustawy (wyrok z dnia 3 lutego 2012 r., II UK 126/11, OSNP 2013 nr 1-2, poz. 15). W podobnym tonie wypowiedziano się w wyroku z dnia 6 kwietnia 2017 r., III UK 127/16 (LEX nr 2298291), formułując tezę, że poradnia psychologiczno-pedagogiczna nie należy do jednostek wymienionych w art. 2 pkt 1 ustawy, a więc nie jest podmiotem, w którym zatrudnienie uprawnia do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.Stanowisko, wedle którego dla uzyskania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego nie wystarcza posiadanie statusu nauczyciela, ale w tym celu niezbędne jest wykonywanie pracy w ściśle wyznaczonych przez ustawę placówkach oświatowych, jest prezentowane także w orzecznictwie sądów powszechnych (por. wyroki Sądów Apelacyjnych: w Białymstoku z dnia 13 sierpnia 2013 r., III AUa 152/13, LEX nr 1353591; w Lublinie z dnia 8 października 2015 r., III AUa 1048/14, LEX nr 1820510 i z dnia 27 stycznia 2016 r., III AUa 889/15, LEX nr 1992928 oraz we Wrocławiu z dnia 12 kwietnia 2016 r., III AUa 1841/15, LEX nr 2052584).Co więcej, należy zwrócić uwagę, że problematyka związana z zawężeniem podmiotowym, którego dotyczy art. 2 pkt 1 ustawy była przedmiotem analizy Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 4 czerwca 2013 r., SK 49/12 (OTK-A 2013 nr 5, poz.

56) uznał rozwiązanie normatywne przyjęte w tym przepisie za zgodne z art. 67 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 oraz z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Trybunał podkreślił, że nauczycielskie świadczenia kompensacyjne są finansowane z budżetu państwa, a obowiązująca w tej materii ustawa ma charakter wyjątkowy z punktu widzenia założeń reformy emerytalnej i ustawy pomostowej. Ustawa przewidująca możliwość ubiegania się o nauczycielskie świadczenia kompensacyjne jest przełamaniem pierwotnych założeń, na których była oparta reforma systemu emerytalnego.

Wprowadziła dodatkową grupę osób uprzywilejowanych, wyposażając ją w świadczenia, które nie są objęte powszechnym systemem ubezpieczenia społecznego. Ta okoliczność wiąże się z poważnymi konsekwencjami finansowymi, powodującymi znaczny wzrost wydatków budżetowych państwa. Stąd też ustawodawca, wskazując zakres podmiotowy ustawy mógł się kierować względami budżetowymi i dać pierwszeństwo zasadzie ochrony równowagi finansowej państwa. Z tej perspektywy regulacja zawarta w art. 2 pkt 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych jest zgodna z konstytucyjną zasadą ochrony praw nabytych.Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą skargę w pełni podziela stanowisko zaprezentowane w przywołanych orzeczeniach, wyrażając przekonanie, że ze względu na szczególny, wyjątkowy charakter nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych, przepisy ustalające reguły ich nabywania należy interpretować w sposób ścisły, co oznacza, że jedynie praca wykonywana w placówkach enumeratywnie wyliczonych w art. 2 pkt 1 ustawy umożliwia nauczycielowi – po spełnieniu dodatkowych warunków - skuteczne ubieganie się o przedmiotowe świadczenie.

Z tego powodu nie można zgodzić się z (odosobnionym) poglądem wyrażonym przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 17 kwietnia 2013 r., III AUa 1059/12, LEX nr 1314678), na który powołała się skarżąca. Wbrew wywodom, jakie zaprezentowano w uzasadnieniu tego orzeczenia istnieją podstawy normatywne dla rozróżnienia nauczania religii w zależności od miejsca, w którym jest ono dokonywane.Przede wszystkim trzeba podkreślić, że przepisy regulujące ustrój oświaty – zarówno obowiązujące aktualnie, jak i te, które obowiązywały w przeszłości (w szczególności w okresach, których dotyczy niniejszy spór) - nigdy nie kwalifikowały punktów katechetycznych zlokalizowanych przy parafiach Kościoła Katolickiego jako placówek oświatowych.

Niezależnie od powyższego warto też zauważyć, że wnioskowanie przyjęte w przedmiotowym wyroku, aprobowane przez skarżącą, nie jest także usprawiedliwione w świetle analizy rozwiązań normatywnych przyjętych w ustawie z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 1169 ze zm.). Według art. 2 tej ustawy Kościół Katolicki, działający w Rzeczypospolitej Polskiej, „rządzi się w swych sprawach własnym prawem, swobodnie wykonuje władzę duchowną i jurysdykcyjną oraz zarządza swoimi sprawami”.

Niewątpliwie do „spraw” w znaczeniu, jakiego ustawodawca użył przy konstrukcji tego przepisu, wypada zaliczyć nauczanie religii (katechezę). Potwierdzeniem przedmiotowej tezy jest choćby brzmienie art. 18 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym nauczanie religii, jako wewnętrzna sprawa Kościoła Katolickiego, jest organizowane przez parafie i domy zakonne pod zwierzchnictwem biskupa diecezjalnego. Z kolei w myśl art. 19 ustawy, nauczanie religii dzieci i młodzieży odbywa się w punktach katechetycznych organizowanych w kościołach, kaplicach i budynkach kościelnych, a także w innych pomieszczeniach udostępnionych na ten cel przez osobę uprawnioną do dysponowania pomieszczeniem (ust. 1), przy czym nauczanie religii uczniów szkół publicznych może [a więc wcale nie musi] odbywać się również w szkołach na zasadach określonych w odrębnej ustawie (ust. 2).

Kościelne osoby prawne mają prawo zakładać i prowadzić szkoły oraz inne placówki oświatowo-wychowawcze i opiekuńczo-wychowawcze na zasadach organizacyjnych i programowych określonych przez odpowiednie ustawy. Mają one charakter katolicki i podlegają władzy kościelnej (art. 20 ust. 1). Dla porządku wypada także dodać, że stosownie do art. 21 ust. 1 i 2 tej ustawy do nauczycieli i wychowawców zatrudnionych w szkołach i innych placówkach oświatowo-wychowawczych oraz placówkach opiekuńczo-wychowawczych prowadzonych przez kościelne osoby prawne, a także świeckich nauczycieli w niższych seminariach duchownych stosuje się prawa i obowiązki ustalone dla nauczycieli i wychowawców zatrudnionych w państwowych szkołach i placówkach oświatowo-wychowawczych oraz opiekuńczo-wychowawczych, z tym zastrzeżeniem, że minister właściwy do spraw oświaty i wychowania, na wniosek Sekretariatu Konferencji Episkopatu Polski, może określić, w drodze rozporządzenia, szczegółowy zakres uprawnień i obowiązków nauczycieli i wychowawców zatrudnionych w niepublicznych przedszkolach i niepublicznych placówkach działających na podstawie przepisów o systemie oświaty oraz w niepublicznych placówkach działających na podstawie przepisów o pomocy społecznej prowadzonych przez kościelne osoby prawne.

Kompleksowa (całościowa) analiza zapisów ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP również nie dostarcza jakichkolwiek argumentów natury normatywnej przemawiających za uznaniem punktów katechetycznych funkcjonujących przy parafiach Kościoła Katolickiego na terytorium RP za szkoły, bądź innego rodzaju placówki oświatowe.Zdaniem Sądu Najwyższego orzekającego w niniejszej sprawie nieuprawnione było również powołanie się w skardze kasacyjnej na pogląd tego Sądu wyrażony w wyroku z dnia 3 sierpnia 2000 r., II UKN 661/99 (OSNAPiUS 2002 nr 4, poz. 93), wedle którego „nauczanie religii w punktach katechetycznych prowadzonych przez osoby prawne Kościoła Katolickiego (parafie) przed wejściem w życie ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (…) było pracą nauczycielską w rozumieniu art. 1 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (…) oraz art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (…)”.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą skargę w pełni aprobuje stanowisko tam zaprezentowane, tyle że nie znajduje ono jakiegokolwiek przełożenia na okoliczności faktyczne ustalone w sprawie będącej przedmiotem aktualnej analizy. Pogląd jurydyczny, na który powołała się skarżąca, został bowiem wyrażony na kanwie sporu sądowego o prawo do emerytury (nauczycielskiej). Tymczasem sprawa obecnie rozpoznawana dotyczy nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, które - jak już wcześniej sygnalizowano - jest świadczeniem rodzajowo odrębnym od (wszystkich) emerytur, w tym również od emerytury nauczycielskiej przewidzianej w art. 88 Karty Nauczyciela.W świetle rozważań zaprezentowanych do tej pory uprawnione jest zatem przyjęcie tezy, że nauczanie religii w katechetycznych punktach parafialnych, podlegające kwalifikacji jako praca nauczycielska w rozumieniu art. 88 Karty Nauczyciela, nie jest pracą w jednostkach oświatowych, o których stanowi art. 2 pkt 1 ustawy, uprawniającą do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, wypada zatem w pełni zgodzić się ze stanowiskiem organu rentowego oraz Sądów meritii, wedle którego wnioskodawczyni w toku niniejszej sprawy nie zdołała wykazać, że spełniła wszystkie konieczne przesłanki warunkujące nabycie przez nią prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.

W świetle ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie i wiążących Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym (art. 39813 § 2 k.p.c.) w okresach, których dotyczy spór (od 1 września 1974 r. do 31 sierpnia 1984 r. oraz od 1 września 1988 r. do 22 listopada 1990 r.), ubezpieczona była zatrudniona w dwóch różnych parafiach Kościoła Katolickiego w charakterze katechetki, czyli bez wątpienia świadczyła pracę nauczycielską. Jednak parafie (osoby prawne Kościoła Katolickiego), które w spornym czasie zatrudniały ubezpieczoną przy wykonywaniu przedmiotowej pracy, nie były (i nie są) placówkami oświatowymi w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy.

Z tej przyczyny praca wnioskodawczyni w charakterze katechetki, wykonywana na rzecz tych parafii, nie może być uwzględniana - jako praca nauczycielska - przy ustalaniu uprawnień do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.W tej sytuacji wyrok Sądu Apelacyjnego w pełni odpowiadał prawu i dlatego skargę kasacyjną ubezpieczonej należało oddalić jako pozbawioną uzasadnionych podstaw (art. 39814 k.p.c.).Mając to wszystko na uwadze, Sąd Najwyższy wyrokował, jak w sentencji, a zważywszy na sytuację osobistą i majątkową ubezpieczonej, nie obciążył jej kosztami postępowania kasacyjnego, o czym postanowił na mocy art. 102 k.p.c. r.g.