II UK 43/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 43/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 października 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący)

SSN Andrzej Kijowski

SSN Herbert Szurgacz (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku E. K., E. K., R. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w P.

o rentę rodzinną w związku z chorobą zawodową,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 28 października 2004 r.,

kasacji wnioskodawcy Rafała Kocielnika od wyroku Sądu Apelacyjnego w W.

z dnia 11 września 2003 r., sygn. akt III AUa …/02,

oddala kasację.

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 23 listopada 1998 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w P. odmówił E. K. prawa do renty rodzinnej z tytułu choroby zawodowej

dla jej syna R.po ojcu D. K. zmarłym w dniu 31 sierpnia 1998 r.

W odwołaniu od tej decyzji E. K. wniosła o jej uchylenie.

Wyrokiem z dnia 29 października 1999 r.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W. oddalił odwołanie E. K. Sąd Okręgowy, opierając

się na dowodach z opinii biegłych sądowych specjalistów: internisty-kardiologa i

specjalisty chorób zakaźnych oraz protokole sekcji zwłok D. K. ustalił, że zgon D. K.

nie był następstwem choroby zawodowej wirusowego zapalenia wątroby, lecz

następstwem ostrego zatrucia alkoholem. Dokonując oceny dowodu z opinii

biegłych sądowych Sąd Okręgowy powołał się na bezstronny i wiarygodny

charakter tych opinii oraz zgodność opinii z protokołem sekcji zwłok. W tej sytuacji

nie ma podstaw do przyznania prawa do renty rodzinnej. w oparciu o art. 26 ust. 1

ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. (Dz. U. z 1983 r. Nr 30 poz. 144 ze zm.).

W apelacji od tego wyroku E. K. wniosła o jego zmianę i stwierdzenie prawa

do renty dla syna zarzucając wyrokowi błąd w ustaleniach faktycznych. Zdaniem

skarżącej przebyte wirusowe zapalenie wątroby stanowiło równoległą z zatruciem

alkoholowym przyczynę zgonu. Należało więc przyjąć, że zgon

spowodowany

został chorobą zawodową.

Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. wyrokiem z

dnia 13 grudnia 2000 r. zaskarżony wyrok uchylił, zniósł postępowanie przed

Sądem Okręgowym począwszy od dnia 11 sierpnia 1999 r. i sprawę przekazał

Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny

podniósł, że rozstrzygnięcie w sprawie dotyczącej renty rodzinnej dla R. K. dotyczy

także rozstrzygnięcia dla M. K., drugiego dziecka D. K., którego matką jest E. K.,

ponieważ wszystkim uprawnionym przysługuje jedna renta rodzinna, która w

przypadku różnych osób uprawnionych podlega podziałowi na równe części. Zatem

E. K. jest osobą bezpośrednio zainteresowaną w sprawie w rozumieniu art. 477 14 §

2 k.p.c. i winna być z urzędu wezwana do udziału w sprawie. Dlatego też

postępowanie przed Sądem Okręgowym dotknięte jest nieważnością.

Sąd Okręgowy rozpoznając sprawę nie uwzględnił faktu, iż w aktach

rentowych znajduje się również odwołanie E.K. od decyzji odmawiającej jej renty

rodzinnej w związku z chorobą zawodową, nie wezwał E. K. do udziału w sprawie,

nie powiadamiając jej o terminie rozprawy i nie doręczając odpisów opinii biegłych.

Tym samym zainteresowana, której w sprawie ubezpieczeniowej przysługują

wszystkie prawa strony, nie brała udziału w postępowaniu przed Sądem

Okręgowym i została pozbawiona możności obrony swych praw.

. Rozpoznając ponownie sprawę Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych zarządzeniem z dnia 12 listopada 2001 r., a wezwał E. K. do udziału

w sprawie jako zainteresowaną,

Sąd Okręgowy ustalił, że D.K. od dnia 18 października 1993 r. pobierał rentę

inwalidzką III grupy w związku z chorobą zawodową - wirusowym zapaleniem

wątroby typu A. Zakażenie HAV nastąpiło w 1992 r. W dniu 30 sierpnia 1998 r. D.K.

został znaleziony martwy w mieszkaniu przez byłą żonę E. K. Zwłoki poddano

oględzinom i sekcji. W opinii zawartej w protokole sekcyjnym jako przyczynę

śmierci przyjęto ostrą niewydolność krążeniowo-oddechową w przebiegu ostrego

zatrucia alkoholem. Badaniem metodą enzymatyczną oznaczono we krwi i moczu

po 4,7‰ alkoholu, zaś metodą chromatografii gazowej - we krwi i moczu po 4,7‰

alkoholu etylowego oraz śladowe ilości alkoholu metylowego. Stwierdzono nadto

zaawansowaną marskość drobnoguzkową wątroby.

Decyzjami z dnia 21 października 1998 r. Oddział Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych w P. stwierdził prawo do renty rodzinnej po D.K. na jego dzieci - . 3

października1984 r. ze związku z E. K. z. d. J. oraz M. urodzonej 15 marca 1993 r.

ze związku z E.K. z d. W. Decyzjami z dnia 23 listopada 1998 r. Oddział Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych w P. stwierdził nadto brak uprawnień do renty rodzinnej

dla każdego z tych dzieci z tytułu choroby zawodowej. Organ rentowy oparł się na

orzeczeniu Lekarza Orzecznika z dnia 13 listopada 1998 r. stwierdzającym, że

przyczyną zgonu D.K. nie była choroba zawodowa - wirusowe zapalenie wątroby

lecz niewydolność krążeniowo-oddechowa w przebiegu ostrego zatrucia alkoholem.

Od decyzji odmawiających prawa do renty rodzinnej z tytułu choroby zawodowej

odwołanie w dniu 20 listopada złożyła E. K. i w dniu 18 grudnia E. K.

Wydanie wyroku poprzedziło postępowanie dowodowe, w którym Sąd

dopuścił dowód z opinii trzech biegłych sądowych gastrologa, internisty - kardiologa

i specjalisty chorób zakaźnych i wewnętrznych, którzy zgodnie stwierdzili, że zgon

D.K. nie był skutkiem, ani też nie pozostawał w związku przyczynowym z chorobą

zawodową jaką było wirusowe zapalenie wątroby typu A (HAV), lecz następstwem

ostrego zatrucia alkoholem. D.K. spożył śmiertelną dawkę alkoholu etylowego i

dawkę alkoholu metylowego. Stwierdzone w protokole sekcji zwłok rozpoznanie

marskości wątroby spowodowane było toksycznym uszkodzeniem wątroby w

następstwie nadużywania alkoholu. Zapalenie wątroby typu A jest bowiem infekcją

przenoszoną drogą pokarmową i w odróżnieniu od HBV i HCV nie powoduje

trwałych następstw typu przewlekłe zapalenie wątroby z przechodzeniem w

marskość wątroby.

Wyrokiem z dnia 8 stycznia 2000 r. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie E. K. i

E.K. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy powołał art. 26 ustawy

z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób

zawodowych (Dz. U. z 1983 r. Nr 30 poz. 144 ze zm.).

Apelację od tego wyroku złożyła E. K. Kwestionując ustalenia zawarte w

opiniach biegłych zarzuciła wyrokowi błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za

podstawę tego wyroku, polegający na uznaniu braku związku przyczynowego

między chorobą zawodową D.K. w postaci przewlekłego zapalenia wątroby, a jego

zgonem. Wniosła o jego zmianę i przyjęcie, że choroba zawodowa D.K. była

równoległą obok przyczyny bezpośredniej - zatrzymania krążenia i oddechu na

skutek intoksykacji alkoholem - przyczyną jego zgonu, a tym samym o

uwzględnienie odwołania.

Wyrokiem z dnia 11 września 2003 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W. oddalił apelację.

Stosownie do treści art. 26 ust. 1 powołanej ustawy o świadczeniach z tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych członkom rodziny pracownika, który

zmarł wskutek wypadku przy pracy, lub choroby zawodowej, przysługuje renta

rodzinna. Renta ta przysługuje również w razie śmierci wskutek wypadku przy

pracy lub choroby zawodowej rencisty pobierającego rentę inwalidzką na podstawie

tej ustawy. Z przepisu tego wynika więc wprost, że prawo do renty rodzinnej, tzw.

„wypadkowej", przysługuje tylko wówczas, gdy istnieje związek przyczynowy

pomiędzy zgonem a wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową. Wbrew

twierdzeniom apelującej, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie dawał

Sądowi I instancji żadnych przesłanek dla ustalenia, iż choćby jedną z przyczyn

zgonu D.K. było schorzenie pozostające w związku ze stwierdzoną u niego chorobą

zawodową.

Niezależnie bowiem od etiologii rozpoznanej u niego marskości wątroby, ani

dowody w postaci opinii biegłych lekarzy sądowych, ani w postaci protokołu sekcji

zwłok nie pozwalają zasadnie przyjąć, iż przyczyną zgonu D.K., choćby jedną z

wielu, była niewydolność wątroby. Sekcja zwłok, choć przeprowadzona przede

wszystkim w celu stwierdzenia, czy zgon nastąpił z przyczyn naturalnych, miała na

celu również wskazanie medycznej przyczyny śmierci. Wniosek zaprezentowany

przez biegłego lekarza specjalistę medycyny sądowej i patomorfologa w opinii

sporządzonej

po

przeprowadzeniu

sekcji

zwłok

nie

pozostawia

żadnych

wątpliwości, iż przyczyną zgonu D.K. była ostra niewydolność krążeniowooddechowa w przebiegu ostrego zatrucia alkoholem. Z opinii tej nie da się

wyprowadzić wniosku, iż

współprzyczyną zgonu była niewydolność wątroby

spowodowana jej marskością. Żaden z biegłych lekarzy sądowych, z których opinii

Sąd dopuścił dowód, również nie dopatrzył się przyczyny zgonu D.K. w

niewydolności wątroby, a biegła specjalista chorób zakaźnych i wewnętrznych

wręcz wskazała, że zmiany patomorfologiczne wątroby nie były na takim etapie,

ażeby mogły doprowadzić do zgonu.

Wbrew twierdzeniom apelującej, również biegły lekarz gastroenterolog nie

stwierdził, żeby przyczyną zgonu D.K. było toksyczne uszkodzenie wątroby. Biegły

wyraził jedynie pogląd, że stwierdzane w przeszłości cechy uszkodzenia wątroby,

stanowiące uzasadnienie dla uznania inwalidztwa w związku z chorobą zawodową,

spowodowane były w rzeczywistości uszkodzeniem wątroby w następstwie

nadużywania alkoholu i wskazał, że o nadużywaniu alkoholu świadczy m.in.

przyczyna zgonu, tj. spożycie dawki śmiertelnej alkoholu etylowego oraz spożycie

alkoholu metylowego .

Apelująca

nie

przedstawiła

żadnych

dowodów,

które

można

by

przeciwstawić dowodom zgromadzonym w sprawie, a zatem jej twierdzenie już o

istnieniu związku przyczynowego pomiędzy marskością wątroby a zgonem należy

uznać za dowolne.

Sąd podkreślił, że w toku postępowania przed Sądem Okręgowym skarżąca

nie twierdziła stanowczo, iż przyczyną zgonu D.K. był stan chorobowy wątroby,

podnosząc, że zmarły miał wątrobę w takim stanie, który nie rokował ozdrowienia, a

zgon z tego powodu był tylko z kwestią czasu oraz że patologiczny stan wątroby

nie rokował powrotu do zdrowia, a tym samym uprawniałby D.K. w dalszym ciągu

do

otrzymywania renty w związku z chorobą zawodową. Okoliczność, czy

marskość wątroby doprowadziłaby w przyszłości do zgonu D.K. pozostaje zaś bez

żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy w której ustaleniu

podlega wyłącznie okoliczność , czy przyczyną śmierci D.K. w sierpniu 1998 r. było

schorzenie będące następstwem choroby zawodowej.

Skoro zaś z oceny dowodów zgromadzonych w tej sprawie nie wynika,

ażeby choroba wątroby była choć jedną z przyczyn zgonu, to rozważania o

związku, bądź braku związku marskości wątroby z chorobą zawodową, stanowiące

trzon uzasadnienia apelacji, nie mogą mieć żadnego wpływu na ocenę

prawidłowości zaskarżonego wyroku, bowiem są pozbawione znaczenia dla

rozstrzygnięcia.

Z tej samej przyczyny nie można uwzględnić zastrzeżeń apelującej

dotyczących pominięcia przez Sąd Okręgowy rozważań w kierunku możliwości

uznania zgonu za związany z chorobą zawodową, jeżeli śmierć wywołały

równoległe dwie przyczyny, z których jedna miała związek z chorobą zawodową.

Taka sytuacja faktyczna w niniejszej sprawie bowiem nie zaistniała. Zgon

D.K. spowodowała ostra niewydolność krążeniowo-oddechowa w przebiegu

ostrego zatrucia alkoholem i nie ma żadnych przesłanek do przyjęcia, iż wystąpiły

jakiekolwiek inne współprzyczyny śmierci, w tym związane ze schorzeniem

wątroby.

Kasacja wnioskodawczyni została oparta na zarzucie naruszenia przepisów

postępowania: art. 233 § 1 w związku z art. 286, art. 391 w związku z art. 378 § 1 i

w związku z art. 381, art. 382 w związku z art. 217n§ 2 oraz art. 278 § 1 w związku

z art. 224 § 1 k.p.c. Zdaniem skarżącego, wbrew art. 233 § 1 k.p.c. Sąd Apelacyjny

pominął wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego wykonującego sekcję

zwłok. Sąd powinien był wymieniony wniosek uwzględnić ponieważ nie zachodziła

sytuacja określona art. 381 k.p.c. Tym samym Sąd naruszył przepis art. 382 k.p.c.

Sądy pierwszej i drugiej instancji pominęły zgłoszony przez powoda środek

dowodowy w postaci konieczności zasięgnięcia opinii biegłego dokonującego sekcji

zwłok przyjmując, że sporne okoliczności zostały już dostatecznie wyjaśnione, co

stanowi naruszenie art. 217 § 2 k.p.c. Zdaniem skarżącego naruszenie przepisów

postępowania spowodowało, że nie było możliwe wykazanie Sądowi, iż w sprawie

zachodziła analogiczna sytuacja do tej, która była przedmiotem wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 28 października 1978 r., (III UKN 27/78) i sformułowanej tam

tezy, że jeśli zgon nastąpił wskutek różnych chorób, z których przynajmniej jedna

była chorobą zawodową – rodzinie przysługuje renta rodzinna z ustawy

wypadkowej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istotnie, w powołanym w kasacji wyroku z dnia 28 października 1978 r. (III

URN 27/78, OSNC 1979/4/81) Sąd Najwyższy stwierdził, że jeżeli zgon pracownika

nastąpił wskutek różnych chorób, z których przynajmniej jedna była chorobą

zawodową, to członkom jego rodziny przysługuje renta rodzinna na podstawie

ustawy wypadkowej z 1975 r.

Stanowisko wyrażone w wymienionym wyroku należy uważać za aktualne w

dalszym ciągu w zakresie spraw, do których znajduje zastosowanie ustawa

wypadkowa i Sąd Najwyższy w składzie orzekającym stanowisko to podziela.

Trzeba jednak zwrócić uwagę, że w myśl tego stanowiska różne choroby, z których

przynajmniej jedna była chorobą zawodową, muszą stanowić, każda z osobna,

równowartą przyczynę zgonu pracownika. W rozpoznawanej sprawie tymczasem

biegli zgodnie wykluczyli by zgon męża wnioskodawczyni nastąpił wskutek różnych

chorób, z których przynajmniej jedna była chorobą zawodową. W myśl opinii

biegłych przyczyną zgonu była ostra niewydolność krążeniowo-oddechowa w

przebiegu. ostrego zatrucia alkoholem. Biegli stwierdzali współistnienie choroby w

postaci zmian marskich wątroby jako następstwo choroby zawodowej, zgodnie

natomiast wykluczyli mechanizm śmierci w następstwie ostrej niewydolności

wątroby.

Nie jest uzasadniony zarzut kasacji naruszenia art. 233 k.p.c. Sądy obu

instancji wyprowadziły prawidłowe wnioski z opinii biegłych. Trafnie również uznały,

że dopuszczenie kolejnego wnioskowanego przez wnioskodawczynię dowodu z

ustnej opinii innego biegłego niż dokonujący sekcji zwłok w okolicznościach sprawy,

nie jest celowe. Zgodnie z art. 217 § 2 k.p.c. sąd pominie środki dowodowe jeżeli

okoliczności sporne zostały już dostatecznie wyjaśnione. Oceniając trafność

stanowiska Sądu Apelacyjnego w tej mierze należy stwierdzić, że powołany przepis

nie nawiązuje do ilościowego np. porównania opinii przemawiających za brakiem

związku przyczynowego między schorzeniem i zgonem a opiniami przyjmującymi

istnienie takiego związku, lecz do oceny wartości merytorycznej różnych dowodów

w świetle reguł określonych art. 233 k.p.c. Z tego punktu widzenia zarzut kasacji

naruszenia art. 233 k.p.c. jest bezzasadny ponieważ uargumentowane opinie

biegłych jednoznacznie wykluczają chorobę w postaci marskości wątroby jako

przyczynę zgonu. Pozostałe zarzuty kasacji naruszenia przepisów postępowania

bądź to stanowią powołanie się skarżącej na ogólne zasady postępowania

(naruszenie art. 391 w związku z art. 378 k.p.c.) bądź też wskazują na utrwalone w

judykaturze zasady oceny postępowania dowodowego dokonywane przez sądy

drugiej instancji które, zdaniem Sądu Najwyższego, w rozpoznawanej sprawie nie

zostały naruszone.

Z przytoczonych motywów, skoro kasacja nie zawiera usprawiedliwionych

podstaw na podstawie art. 39312 k.p.c. w związku z art. 385 k.p.c. należało orzec

jak w sentencji.