II UK 412/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 412/12

POSTANOWIENIE

Dnia 16 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z wniosku I. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w E.

o stwierdzenie nieważności decyzji,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 16 kwietnia 2013 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 czerwca 2012 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 5 czerwca 2012 r. Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację wnioskodawczyni od wyroku Sądu

Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w E. z dnia 2 lutego 2012 r.

oddalającego odwołanie I. K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddziału w E. z dnia 19 maja 2011 r., którą organ rentowy odmówił wszczęcia

postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 19 grudnia

2008 r., obciążającej odwołującą się odpowiedzialnością za zaległości składkowe

Garbarskiej Spółdzielni Pracy E. w Z.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła odwołująca się,

zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi

drugiej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od organu

rentowego kosztów postępowania. Skarga kasacyjna została oparta na zarzucie

naruszenia przepisów prawa procesowego – art. 47714 § 2 k.p.c.

Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie

art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. z uwagi na występujące w sprawie zagadnienie prawne

wyrażające się pytaniem o to, „czy w sytuacji, gdy sąd powszechny nie dysponuje

w postępowaniu procesowym możliwością stwierdzenia nieważności decyzji

administracyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przenoszącej na członka

zarządu spółdzielni odpowiedzialność za zobowiązania tej spółdzielni, decyzja taka

może być unieważniona przez Prezesa tego Zakładu na podstawie art. 156 § 2

k.p.a., mimo wniesienia od takiej decyzji odwołania do sądu, które w toku instancji

zostało prawomocnie oddalone”. Zdaniem skarżącej w sprawie zachodzi też

potrzeba wykładni art. 47714 § 2 k.p.c. „przez ustalenie zakresu kognicji tego sądu,

a w szczególności, czy użyta w nim formuła orzekania co do istoty sprawy obejmuje

wyłącznie kwestie natury merytorycznej, czy też również możliwość stwierdzenia

nieważności decyzji administracyjnej, od której zostało wniesione odwołanie do

tego sądu”.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących

rozbieżności

w

orzecznictwie

sądów,

zachodzi

nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym

wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że

zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie i

zawierać argumenty na poparcie tego twierdzenia.

W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania został oparty na przesłankach wymienionych w art. 398 9 § 1 pkt 1 i 2

k.p.c., gdyż skarżąca wskazała na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego oraz na potrzebę wykładni przepisów prawa. Zgodnie z dotychczasowym

orzecznictwem Sądu Najwyższego, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z

uwagi na występujące w sprawie zagadnienie prawne wymaga sformułowania

takiego zagadnienia oraz przedstawienia argumentów prawnych, które wykażą

możliwość różnorodnej oceny zawartego w nim problemu. Natomiast powołanie się

na przesłankę wynikającą z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga od skarżącego

określenia, które przepisy wymagają wykładni Sądu Najwyższego, ze wskazaniem,

na czym polegają związane z tym poważne wątpliwości, lub z przedstawieniem

rozbieżności występujących w orzecznictwie sądów (por. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, Biuletyn SN z 2002, nr 7,

s. 10). Nie istnieje przy tym możliwość stwierdzenia, że w sprawie występuje

zagadnienie prawne lub zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawa, jeżeli Sąd

Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii prawnej prezentowanej przez skarżącego

i wyraził swój pogląd we wcześniejszej uchwale, a nie zachodzą żadne okoliczności

uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

16 stycznia 2003 r., I PK 230/02). Tego rodzaju sytuacja występuje zaś w sprawie

niniejszej.

W uzasadnieniu posiadającej moc zasady prawnej uchwały składu siedmiu

sędziów z dnia 23 marca 2011 r., I UZP 3/10 (OSNP 2011 nr 17-18, poz. 233) Sąd

Najwyższy stwierdził, że ustanowiony w art. 83 ust. 1-3 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych w związku z art. 180 i 181 k.p.a. oraz w związku z art.

476 § 2 k.p.c. sądowy tryb odwoławczy odnosi się - z wyjątkiem przewidzianym

wyłącznie w art. 83 ust. 4 ustawy systemowej - do wszystkich decyzji Zakładu

Ubezpieczeń

Społecznych

w

zakresie

indywidualnych

spraw.

Zasada

ustanowionego w tych przepisach trybu odwoławczego polega na tym, że od

decyzji Zakładu „przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i na

zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego” z

wyłączeniem

zarówno

administracyjnego

postępowania

w

jego

stadiach

instancyjnych, jak i weryfikacji decyzji wadliwych w specjalnych trybach. Wszystko

na etapie jednoinstancyjnego postępowania administracyjnego należy do Zakładu,

a jedynym środkiem odwoławczym jest „odwołanie do sądu”, które przenosi

rozpoznanie roszczeń (zobowiązań), co do których Zakład wydał decyzję, na drogę

postępowania przed sądem powszechnym. W rezultacie niezależnie od tego, czy

podstawę wydania decyzji w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych stanowi

art. 83a ust. 1, czy ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, czy też - w

braku

podstaw

do

ich

zastosowania

-

przepisy

Kodeksu

postępowania

administracyjnego, organem właściwym do jej wydania jest Zakład (jego właściwa

terenowa jednostka organizacyjna - art. 67 ust. 1 pkt 2 ustawy systemowej i art. 476

§ 4 pkt 1 k.p.c.), a organem odwoławczym - sąd powszechny. W każdym bowiem z

tych przypadków decyzja, jako niewymieniona w art. 83 ust. 4 ustawy systemowej,

jest indywidualną decyzją wskazaną w art. 83 ust. 1 tej ustawy, od której

przysługuje odwołanie do sądu, wszczynające postępowanie cywilne (art. 83 ust. 2

ustawy systemowej; por. także uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z

dnia 15 września 2011 r., II UZP 8/11, OSNP 2012 nr 19-20, poz. 252).

W powołanych wyżej uchwale z dnia 23 marca 2011 r., I UZP 3/10 oraz w

postanowieniu z dnia 15 września 2011 r., II UZP 8/11 Sąd Najwyższy wyjaśnił

także, że jeżeli prawo lub obowiązek stwierdzone było decyzją, to kwestia jej

unieważnienia odnosi się przede wszystkim do prawa lub obowiązku poprzednio

stwierdzonego, a więc przedmiotu, o którym mowa tak w art. 83 ust. 1 ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych, jak i w art. 476 § 2 k.p.c. Sąd rozpoznający

odwołanie na zasadach procesu cywilnego uzyskuje wyjaśnienie przewidzianych w

Kodeksie postępowania administracyjnego przesłanek „stwierdzenia nieważności

decyzji” określonych w art. 156 § 1. Jeżeli one zachodzą, np. decyzja została

wydana z rażącym naruszeniem prawa lub zawiera wadę powodującą jej

nieważność z mocy prawa, to znaczy, że stwierdzone tą decyzją prawo lub

zobowiązanie jest inne od stwierdzonego i dlatego to wadliwe stwierdzenie powinno

podlegać „unieważnieniu”. Z tego punktu widzenia zasada wyjaśnienia przez sąd

ubezpieczeń społecznych istoty sprawy dotyczącej prawa, zobowiązania albo

roszczenia strony znajduje właściwe zwieńczenie w kompetencji tego sądu do

rozstrzygnięcia o zasadności odwołania w formach określonych w art. 477 14 k.p.c. z

wyjątkiem wskazanym w jego § 4. Wyposażenie sądu ubezpieczeń społecznych w

kompetencję merytorycznego rozstrzygania spraw ubezpieczenia społecznego

dotyczy każdej sprawy, także sprawy wynikającej z odwołania od decyzji w

przedmiocie unieważnienia decyzji. Sąd Najwyższy stwierdził, że zasada

rozstrzygania przez sąd w postępowaniu cywilnym w sprawach z zakresu

ubezpieczeń społecznych o prawach lub obowiązkach stron na podstawie

przepisów prawa materialnego oznacza, iż indywidualna norma prawna zawarta w

orzeczeniu sądu ma charakter materialny, ustalający treść indywidualnego

stosunku prawnego ubezpieczenia społecznego. Sąd dokonuje merytorycznej, a

więc uwzględniającej przepisy prawa materialnego kontroli prawidłowości decyzji

organu rentowego, natomiast jej wady wynikające z naruszeń przepisów

postępowania przed tym organem, pozostają zasadniczo poza zakresem jego

rozpoznania. Zasadę tę potwierdza to, że sąd orzekający w sprawach z zakresu

ubezpieczeń społecznych może stosować jedynie przepisy Kodeksu postępowania

cywilnego, co oznacza również, że w sferze zarzutów proceduralnych skarga

kasacyjna może opierać się na podstawie naruszenia przepisów postępowania

cywilnego (art. 3983 § 1 w związku z art. 1 k.p.c.). Należy także uwzględnić, że

odwołanie od decyzji organu rentowego, aczkolwiek pełni rolę pozwu, nie podlega

rygorom

dla

niego

przewidzianym

(art.

47710

k.p.c.).

Wystarczy

samo

niezadowolenie z decyzji organu rentowego i wyrażenie woli co do odmiennego

rozstrzygnięcia, a rzeczą sądu jest wyjaśnienie, jakie żądanie wynikających z prawa

materialnego praw lub zobowiązań adresata decyzji organu rentowego zostało

zgłoszone w odwołaniu. Sąd nie może zatem, kierując się żądaniem wyrażonym

wprost przez odwołującego się jako uchylenie decyzji lub stwierdzenie jej

nieważności, poszukiwać rozstrzygnięcia w oparciu o przepisy postępowania

administracyjnego. Orzeczenie takie powinno wskazywać w swojej podstawie na

właściwe przepisy prawa materialnego i wyjaśniać merytoryczną przyczynę

rozstrzygnięcia w nawiązaniu do sformułowanych w nich warunków nabycia prawa

lub nałożenia obowiązku.

Sąd Najwyższy zajął już zatem stanowisko w przedmiocie problemów

prawnych sygnalizowanych przez skarżącą, wobec czego nie ma możliwości

uznania, że kwestie te aktualnie stanowią istotne zagadnienie prawne w rozumieniu

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., bądź że nadal istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa

w tym zakresie, skoro ujawnione na ich tle wątpliwości były już przedmiotem

rozważań Sądu Najwyższego, który rozstrzygnął je podjętą w powiększonym

składzie i mającą moc zasady prawnej uchwałą.

Skarżąca nie zdołała zatem wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania jej

skargi przez Sąd Najwyższy, wobec czego, na podstawie art. 398 9 k.p.c., należało

postanowić jak w sentencji.