Supreme Court allows work accident claim for self-employed advisor traveling to client's office.

Wyrok z dnia 8 czerwca 2010 r.

II UK 407/09

Wypadek osoby prowadzącej działalność polegającą na doradztwie w zakresie sprzętu komputerowego oraz baz danych, w czasie dojazdu do siedziby

kontrahenta w celu wykonania zawartej z nim umowy, jest wypadkiem przy wykonywaniu tej działalności pozarolniczej (art. 3 ust. 3 pkt 8 ustawy z dnia 30

października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy

i chorób zawodowych, jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322 ze zm.).

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Bogusław Cudowski, Jolanta Strusińska-Żukowska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 czerwca

2010 r. sprawy z wniosku Nicole T. reprezentowanej przez matkę Darię T.-R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w P. o rentę rodzinną wypadkową, na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 10 września 2009 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w

Poznaniu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 4 marca 2009 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Poznaniu oddalił odwołanie wnioskodawczyni małoletniej Nicole T.

reprezentowanej przez matkę Darię T.-R. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych- Oddziału w P. z dnia 6 czerwca 2008 r. odmawiającej przyznania prawa do

renty rodzinnej z tytułu wypadku przy pracy po zmarłym Filipie T., w oparciu o art. 3

ust. 3 pkt 8 oraz art. 6 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity

tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322 ze zm.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Filip T. (urodzony 30 sierpnia 1978 r.) od dnia 1 stycznia 2001 r. prowadził własną działalność gospodarczą „S.P.” na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Adresem głównego

zakładu było P., gmina C. Przedmiotem działalności gospodarczej była między innymi sprzedaż hurtowa komputerów, urządzeń peryferyjnych i oprogramowania, doradztwo w zakresie sprzętu komputerowego oraz działalność związana z bazami danych. W zakresie prowadzonej działalności Filip T. współpracował ze spółką: „K.” Sp.

z o.o. na podstawie umowy zawartej w dniu 1 lipca 2005 r. i jako dostawca zobowiązał się do świadczenia od dnia 1 lipca 2005 r. - usług w zakresie między innymi:

doradztwa i pośrednictwa w zakresie wprowadzania nowych modeli produktów do

oferty, pośrednictwa handlowego produktami z oferty, doradztwa i pośrednictwa w

zakresie rozwoju sprzedaży produktów oraz doradztwa w zakresie promocji produktów. W dniu 6 grudnia 2006 r., jadąc do siedziby „K.” Sp. z o.o., na spotkanie, na którym miał przedstawić wyniki analizy rynku internetowego za okres wrzesień - listopad

2006 r., uległ wypadkowi komunikacyjnemu, w wyniku którego poniósł śmierć. Decyzją z dnia 18 kwietnia 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał rentę rodzinną córce zmarłego Nicole T. Renta została przyznana na okres od dnia 1 lutego

2007 r. do dnia 31 lipca 2014 roku.

W ocenie Sądu Okręgowego wypadek jakiemu uległ ojciec wnioskodawczyni

w dniu 6 grudnia 2006 r. nie nastąpił podczas wykonywania zwykłych czynności

związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, uznając że jedynie wypadek

w czasie przeznaczonym na działalność gospodarczą i w miejscu jej świadczenia

pozostaje w związku z jej prowadzeniem i jako taki jest wypadkiem chronionym

ubezpieczeniem wypadkowym. W toku postępowania nie został wykazany związek

zdarzenia ze zwykłymi czynnościami związanymi z prowadzeniem działalności gospodarczej, a w szczególności nie zostało wykazane, że do wypadku doszło w czasie

przeznaczonym na działalność gospodarczą i w miejscu jej świadczenia. Zdaniem

Sądu nie można przyjąć z całą pewnością, że w dniu 6 grudnia 2006 r. jechał on do

siedziby spółki „K.” na spotkanie, na którym miał przedstawić wyniki analizy rynku

internetowego za okres wrzesień - listopad 2006 r. Informacje pisemne przekazywane przez spółkę „K.” w czasie postępowania wyjaśniającego przed organem rentowym nie były konsekwentne. W piśmie z dnia 7 września 2007 r. (a więc po 9 miesiącach od wypadku) spółka poinformowała, że Filip T. współpracował z firmą „K.”,

ale cel jego podróży w dniu 6 grudnia 2006 r. nie jest jej znany. Następnie pismem z

dnia 22 lutego 2008 r. spółka poinformowała organ rentowy, że zarząd nie miał wiedzy na temat tego, czy wizyty Filipa T. w spółce były umawiane czy też niezapowiedziane, ale każdorazowo uczestniczył on w porannych obradach dotyczących zakresu jego usług. Dopiero pismem z dnia 7 lipca 2008 r., a więc po upływie półtora roku

od zdarzenia, spółka „K.” potwierdziła fakt, że Filip T. w dniu 6 grudnia 2006 r. jechał

na spotkanie do siedziby spółki. Jednak wątpliwości co do wiarygodności oświadczenia spółki z dnia 7 lipca 2008 r. Sąd nie rozstrzygał, uznając że nie ma ona znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd pierwszej instancji wskazał w uzasadnieniu orzeczenia na niemożność kwalifikowania zdarzeń mających miejsce w drodze do lub z

miejsca prowadzenia działalności gospodarczej jako wypadków przy wykonywaniu

działalności gospodarczej w rozumieniu art. 3 ust. 3 pkt 8 ustawy wypadkowej, przywołując wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 4 marca 2008 r., III AUa 205/07

i podzielając zawarty w nim pogląd, iż zdarzenia takie można jedynie uznać za wypadki w drodze do lub z miejsca wykonywania działalności gospodarczej w rozumieniu art. 57b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.).

Zgodnie z art. 57b ust. 1 zdanie pierwsze ustawy - za wypadek w drodze do pracy

lub z pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną które nastąpiło w drodze do lub z miejsca wykonywania zatrudnienia lub innej działalności stanowiącej tytuł ubezpieczenia rentowego, jeżeli droga ta była najkrótsza i nie została

przerwana. Przepis art. 57b ust. 1 ustawy emerytalnej obejmuje zatem też zdarzenia,

które nastąpiły w drodze do lub z miejsca wykonywania innej niż zatrudnienie działalności stanowiącej tytuł ubezpieczenia, a więc także działalności gospodarczej.

Jednak ustalenie, czy zdarzenie z dnia 6 grudnia 2006 r. miało miejsce w drodze do

lub z miejsca wykonywania działalności w tym rozumieniu (a więc czy droga była

najkrótsza i nieprzerwana), w ocenie Sądu nie miało znaczenia, ponieważ ustalenie

powyższego byłoby podstawą do przyznania prawa do renty rodzinnej, a takie

świadczenie zostało małoletniej Nicole T. przyznane.

Apelację wnioskodawczyni od powyższego wyroku oddalił Sąd Apelacyjny w

Poznaniu wyrokiem z dnia 10 września 2009 r. [...], wskazując w uzasadnieniu, iż

przedmiotowe zdarzenie z dnia 6 grudnia 2006 r. nie było wypadkiem związanym z

wykonywaniem zwykłych czynności w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, a więc nie było wypadkiem przy pracy. W ocenie Sądu Apelacyjnego zebrany

materiał dowodowy pozwalał stwierdzić, że w dniu zdarzenia, wskutek którego Filip

T. zmarł, jechał on do siedziby spółki, na rzecz której świadczył usługi w ramach

prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Sąd Apelacyjny podkreślił jednak, że ustawa wypadkowa nie obejmuje swoim zakresem zdarzeń, jakim ulegają

osoby ubezpieczone w drodze do lub z miejsca wykonywania działalności stanowiącej tytuł ubezpieczenia, natomiast zgodnie z art. 57b ustawy o emeryturach i rentach

z FUS, za wypadek w drodze do lub z pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane

przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło w drodze do lub z miejsca wykonywania

działalności stanowiącej tytuł ubezpieczenia. Tym samym świadczeniem przysługującym małoletniej wnioskodawczyni, jest renta rodzinna przyznana jej decyzją organu

rentowego w oparciu o art.57b ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Powyższy wyrok zaskarżył w całości skargą kasacyjną pełnomocnik wnioskodawczyni i zarzucając naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 3

ust. 3 pkt 8 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, powodującą błędne zakwalifikowanie wypadku, któremu uległ Filip T., jako wypadku niebędącego wypadkiem przy

pracy (przy wykonywaniu działalności pozarolniczej) w rozumieniu tej ustawy, wniósł

o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości poprzez uwzględnienie odwołania i przyznanie wnioskodawczyni prawa do renty rodzinnej wypadkowej, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu, wraz z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Wstępnie należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 39813 § 1 i 2 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (jej podstaw) i jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli skarga nie zawiera zarzutu naruszenia przepisów postępowania (jak w rozpatrywanej skardze), bądź jeżeli taki zarzut

okaże się niezasadny. Ma to ten skutek, że nie jest wątpliwe, że do wypadku, który

spowodował śmierć Filipa T. doszło w czasie, gdy udawał się on do spółki „K.”, z

którą współpracował na podstawie umowy zawartej w dniu 1 lipca 2005 r., na spotkanie, na którym miał przedstawić wyniki analizy rynku internetowego za okres wrzesień - listopad 2006 r., przy czym spotkanie to wiązało się ściśle z prowadzoną przez

niego działalnością, polegającą na świadczeniu usług w zakresie - między innymi doradztwa i pośrednictwa w zakresie wprowadzania nowych modeli produktów do

oferty. Nie jest też sporne, że zdarzenie to miało charakter nagły i zostało wywołane

przyczyną zewnętrzną, natomiast oceny wymaga, czy nastąpiło ono w związku z wykonywaną działalnością, a więc czy została wykazana jedyna podstawa skargi (naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 3 ust. 3 pkt 8 ustawy wypadkowej).

W ocenie Sądu Najwyższego, podniesiony zarzut jest trafny. Zgodnie z art. 3

ust. 3 pkt 8 ustawy wypadkowej, „za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie

wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w

okresie ubezpieczenia wypadkowego z danego tytułu podczas wykonywania zwykłych czynności związanych z prowadzeniem działalności pozarolniczej w rozumieniu

przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych”. Dokonując interpretacji tego przepisu, należy mieć na uwadze - z jednej strony - rodzaj pozarolniczej działalności,

którą wykonywał ojciec wnioskodawczyni, a - z drugiej - fakt, że do zdarzenia doszło

w czasie, gdy udawał się do siedziby spółki, z którą współpracował. Prowadzenie

tego typu działalności, polegającej między innymi na doradztwie w zakresie sprzętu

komputerowego oraz baz danych, w swej istocie nie jest stacjonarne, w tym sensie,

że często, a nawet przede wszystkim, nie jest wykonywane w siedzibie przedsiębiorstwa, ale bezpośrednio u kontrahenta i w jego siedzibie zgodnie z zawartą umową.

Cechą charakterystyczną takiej działalności jest dojazd do miejsca wykonywania

czynności. Ochrona ubezpieczeniowa obejmuje więc także czynności faktyczne i

prawne związane z prowadzoną działalnością, wykonywane w czasie, w którym prowadzący taką działalność „przemieszcza się”, np. udając się do siedziby klienta.

Niewątpliwie droga, którą ojciec ubezpieczonej pokonywał w dniu zdarzenia, wiązała

się ściśle z umówionym spotkaniem, na którym miał przedstawić osobiście wyniki

analizy rynku internetowego i była ściśle związana z istotą prowadzonej przez niego

działalności gospodarczej. Powyższe pozwala na wyrażenie stanowiska, że wypadek

w czasie dojazdu do siedziby kontrahenta w celu wykonania zawartej z nim umowy

jest wykonywaniem zwykłych czynności związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą i ma cechy wypadku przy wykonywaniu tej działalności pozarolniczej.

Tym się kierując, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie

art. 39815 § 1 k.p.c. O kosztach orzeczono po myśli art. 108 § 2 k.p.c.