II UK 365/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 365/08

POSTANOWIENIE

Dnia 4 marca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z wniosku J. R.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych w O.

o umorzenie zaległości z funduszu alimentacyjnego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 marca 2009 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 24 kwietnia 2008 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2008 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację J. R. od

wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31

maja 2007 r., którym oddalono odwołanie wnioskodawcy od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 grudnia 2006 r. odmawiającej mu umorzenia

należności likwidowanego funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 11.957,56 zł.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wnioskodawca zarzucił

naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 68 ust. 1 w związku z art. 63

ust. 3 i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr

228, poz. 2255 ze zm.), poprzez niewłaściwą interpretację i zastosowanie,

wyrażające się w niezasadnym uznaniu, że umorzenie należności z funduszu

świadczeń alimentacyjnych może mieć miejsce w sytuacji, gdy zachodzą

szczególne przypadki związane z sytuacją zdrowotną i jednocześnie sytuacją

rodzinną osoby, przeciwko której prowadzona jest egzekucja alimentów, podczas

gdy w rzeczywistości ustawa uzależnia umorzenie zaległości od spełnienia jednej z

wymienionych wyżej przesłanek, zaś do umorzenia nie jest niezbędne uznanie, że

sytuacja zdrowotna zobowiązanego jest szczególna.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego

rozpoznania.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadniony został: 1)

występowaniem w sprawie istotnych zagadnień prawnych, którymi są po pierwsze,

kwestia związana z możliwością umorzenia zaległości wobec funduszu świadczeń

alimentacyjnych w sytuacji, gdy zobowiązany do zapłaty świadczeń na rzecz

funduszu spełnia jedną z przesłanek wymienionych w art. 68 ust. 1 ustawy o

świadczeniach rodzinnych oraz po drugie, „wskazanie, jakie to szczególne

przypadki związane z sytuacją zdrowotną lub sytuacją rodzinną osoby, przeciwko

której prowadzona jest egzekucja alimentów uzasadniają umorzenie zaległości”; 2)

potrzebą wykładni art. 68 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy jako budzącego poważne

wątpliwości

oraz

wywołującego

rozbieżności

w

orzecznictwie

sądów

powszechnych; 3) oczywistą zasadnością skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Przepis art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c. wymaga, aby wniosek o przyjęcie skargi

kasacyjnej i jego uzasadnienie stanowił odrębny element pisma niezależny od

przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Uzasadnienie wniosku

powinno natomiast nawiązywać do przesłanek przyjęcia skargi do rozpoznania

określonych w art. 3989 § 1 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli: 1) w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, 2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, 3)

zachodzi nieważność postępowania lub 4) skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. Spełnienie wymagania z art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c. powinno zatem

przybrać formę wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym skarżący wskaże,

jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie uzasadni, dlaczego

odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek.

Zagadnienie prawne jest to zagadnienie, które wiąże się z określonym

przepisem prawa materialnego lub procesowego lub uregulowaniem prawnym,

których wyjaśnienie ma nie tylko znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej

sprawy, ale także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Wskazanie

zagadnienia prawnego uzasadniającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej

powinno zatem nastąpić przez określenie przepisów prawa, w związku z którymi

zostało sformułowane i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych

ocen. Dopiero bowiem wówczas Sąd Najwyższy ma podstawę do oceny, czy

przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem „prawnym” oraz czy

jest to zagadnienie „istotne” (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja

2001 r., II CZ 35/01, OSNC z 2002 nr 1, poz. 11, z dnia 13 sierpnia 2002 r., I PKN

649/01, OSNP z 2004 nr 9, poz. 158 oraz z dnia 14 lutego 2003 r., I PK 306/02,

Wokanda z 2004 7-8, poz. 51). Inaczej rzecz ujmując, uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinno zawierać wykazanie, że w

sprawie rzeczywiście istnieje istotne zagadnienie prawne. Niewystarczające jest

więc samo sformułowanie zagadnienia prawnego, bez przedstawienia jurydycznej

argumentacji służącej wykazaniu, że zagadnienie to rzeczywiście występuje i

wymaga wyjaśnienia przez Sąd Najwyższy (por. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 16 kwietnia 2008 r., I CZ 11/08, Lex nr 393 883).

Odnosząc powyższe do niniejszej skargi kasacyjnej należy uznać, że

sformułowany w niej wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania ze względu na

występujące w sprawie istotne zagadnienia prawne nie spełnia powyższych

wymogów, albowiem uzasadnienie tego wniosku nie zawiera jakiegokolwiek

wywodu prawnego, ograniczając się do sformułowania kwestii, które – w cenie

skarżącego – wymagają wyjaśnienia. Oznacza to, że skarżący nie podjął nawet

próby wykazania, że sformułowane przez niego wątpliwości stanowią istotne

zagadnienia prawne wymagające zaangażowania Sądu Najwyższego. Zresztą

wskazane przez skarżącego kwestie zostały już wyjaśnione w niepublikowanych

dotychczas wyrokach z dnia 6 marca 2007 r., I UK 289/06 oraz z dnia 6 sierpnia

2008 r., II UK 359/07. W pierwszym w nich Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że do

skorzystania

z

instytucji

umorzenia

należności

zlikwidowanego

funduszu

alimentacyjnego (art. 68 ustawy o świadczeniach rodzinnych) wystarczające jest

istnienie po stronie dłużnika alimentacyjnego choćby jednej z przesłanek umorzenia

– albo szczególnej sytuacji zdrowotnej, albo szczególnej sytuacji rodzinnej osoby,

przeciwko której prowadzona jest egzekucja alimentów. W drugim natomiast

stwierdzono, że „szczególnie uzasadnione przypadki” związane z sytuacją

zdrowotną lub rodzinną zobowiązanego (art. 68 ust. 1 ustawy o świadczeniach

rodzinnych) to sytuacje nadzwyczajne (wyjątkowe), powstałe bądź to w wyniku

wypadku losowego, a w każdym razie istniejące niezależnie od zobowiązanego, w

następstwie których jego sytuacja ulegnie takiemu pogorszeniu, że nie jest on w

stanie na bieżąco spłacać swoich należności, a nadto nie ma perspektywy poprawy

i zmiany tej sytuacji.

Z kolei odwołanie się do przesłanki istnienia potrzeby wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo że

budzi poważne wątpliwości (ze wskazaniem, na czym te poważne wątpliwości

polegają), nie doczekał się wykładni, bądź niejednolita jego wykładnia wywołuje

rozbieżności w orzecznictwie sądów, które należy przytoczyć (por. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002 nr 12,

poz. 151 i z dnia 15 października 2002 r., II CZ 102/02, niepublikowane). Odnosząc

powyższe do zawartego w niniejszej skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do

rozpoznania należy uznać, że skarżący nie podjął jakiejkolwiek próby wykazania

istnienia potrzeby wykładni art. 68 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż

nie wiadomo czy odwołuje się do okoliczności, że przepis ten nie został dotychczas

przez Sąd Najwyższy zinterpretowany, czy też jego wykładnia jest niejednolita, co

wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych. Zresztą tej ostatniej

okoliczności skarżący w ogóle nie wykazuje poprzez przytoczenie orzeczeń

wskazujących na występowanie takich rozbieżności.

Należy również zauważyć, że zarówno przytoczone przez skarżącego

kwestie stanowiące – w jego ocenie – istotne zagadnienia prawne związane z

normą art. 68 ust. 1 ustawy o świadczeniach zdrowotnych jak i jego wątpliwości

związane z wykładnią tego przepisu nie mają znaczenia dla oceny zasadności

zarzutu naruszenia prawa materialnego we wskazanym przez skarżącego zakresie,

gdyż pozostają one w oderwaniu od dokonanej przez Sąd drugiej instancji oceny, iż

po stronie wnioskodawcy nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych we

wskazanym uregulowaniu.

Odwołanie się do przesłanki oczywistej zasadności skargi kasacyjnej

oznacza konieczność nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna

jest

oczywiście

uzasadniona,

ale

również

wykazania,

że

przesłanka

ta

rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym – w jego

ocenie – wyraża się „oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty

wykazujące, że rzeczywiście skarga jest oczywiście uzasadniona. Sam zarzut

naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi

bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06,

niepublikowane i orzeczenia tam powołane). Przesłanka ta występuje wtedy, gdy

bez pogłębionej analizy prawnej („na pierwszy rzut oka”) można stwierdzić

zasadność przytoczonych podstaw kasacyjnych. Tymczasem skarżący w ogóle nie

podjął próby wykazania, że naruszenie przez Sąd drugiej instancji przepisów

prawa materialnego jest widoczne prima facie i w oczywisty sposób prowadzi do

skutecznego

zakwestionowania

trafności

rozstrzygnięcia.

Zresztą

było

to

niemożliwe o tyle, że jednocześnie skarżący wskazał na potrzebę wykładni

przytoczonego w ramach kasacyjnej podstawy naruszenia prawa materialnego art.

68 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarga kasacyjna nie może być

uznana za oczywiście uzasadnioną, jeżeli o występowaniu tej przesłanki

„przedsądu” miałoby świadczyć naruszenie przepisów prawa materialnego, których

wykładnia, w ocenie skarżącego, nasuwa tak duże wątpliwości, iż konieczne jest

dokonanie ich interpretacji przez Sąd Najwyższy (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 18 stycznia 2008 r., II PK 275/07, Lex nr 442717).

Z tych względów na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.