II UK 363/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 363/09

POSTANOWIENIE

Dnia 10 marca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Hajn

w sprawie z wniosku Z. L. S.A.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanych : Z. G. /.../ ,

o ubezpieczenie społeczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 marca 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 2 lipca 2009 r.,

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

2. zasądza od wnioskodawcy na rzecz organu rentowego 120

(sto dwadzieścia) zł

tytułem

zwrotu kosztów

zastępstwa

procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie Z. L.

S.A.

przeciwko

Zakładowi

Ubezpieczeń

Społecznych

przy

udziale

zainteresowanych: /..../ o ubezpieczenie społeczne, wyrokiem z 2 lipca 2009 r.

zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego z 17 września 2008 r. w pkt I i III w

ten sposób, że oddalił odwołanie.

W skardze kasacyjnej pełnomocnik wnioskodawcy wskazał, że w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, to jest zagadnienie kwalifikacji prawnej

kontraktu o profesjonalne uprawianie piłki nożnej z punktu widzenia art. 750 k.c. i

art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych, w zakresie, w jakim w ramach tego złożonego stosunku prawnego

klub sportowy zobowiązany jest jednostronnie do spełnienia na rzecz zawodników

profesjonalnych świadczeń pieniężnych na wypadek uzyskania przez zawodnika

lub

drużynę

piłkarską

określonego

wyniku

sportowego,

niezależnie

od

zobowiązania do wypłaty wynagrodzenia za usługę sportową świadczoną na rzecz

klubu przez zawodnika profesjonalnego.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, to jest

art. 750 k.c. w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c.; art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że zagadnienie wskazane we

wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania ma kluczowe znaczenie dla

rozstrzygnięcia sprawy w obszarze ustalenia, czy wliczeniu do podstawy wymiaru

składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne w ramach systemu ubezpieczeń

społecznych podlegają przychody uzyskiwane przez zawodników z tytułu nagród za

osiągnięcia sportowe oraz z tytułu premii meczowych i nagród regulaminowych

(oraz analogicznych świadczeń określanych niekiedy mianem „rat kontraktowych",

„kwot kontraktowych", etc). Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych składki naliczane są od

dochodów uzyskanych m.in. na podstawie umowy zlecenia lub umowy o

świadczenie usług, do której stosuje się przepisy k.c. o zleceniu. Dochody

uzyskane na podstawie stosunków prawnych, które nie zostały wymienione w

przepisach ustawy, nie podlegają zaliczeniu do podstawy wymiaru składek na

ubezpieczenia

społeczne

i

zdrowotne.

Charakter

relacji

związanej

z

reprezentowaniem barw klubu sportowego oparty jest na zobowiązaniu starannego

działania zawodnika, który świadczy usługę polegającą na udziale w rozgrywkach,

zajęciach treningowych, zgrupowaniach. Za swoje świadczenie zawodnik otrzymuje

wynagrodzenie. W ramach relacji prawnych pomiędzy klubem sportowym i

zawodnikiem profesjonalnym funkcjonuje ponadto szereg świadczeń ze strony

klubu sportowego, mających charakter premii i nagród, które związane są z

osiąganiem celów sportowych. Stosunek prawny polegający na zobowiązaniu klubu

sportowego do zapłaty na rzecz zawodnika nagrody za osiągnięcia sportowe,

premii meczowych czy udziału w nagrodzie regulaminowej, nie jest natomiast

przynależny do umowy o świadczenie usług, regulującej podstawowe relacje

pomiędzy klubem i profesjonalnym zawodnikiem. Mamy tu bowiem do czynienia z

jednostronnie zobowiązującą umową losową, na mocy której klub sportowy

zobowiązuje się zapłacić na rzecz zawodnika określoną kwotę pieniężną na

wypadek, gdyby drużyna klubowa z udziałem zawodnika odniosła sukces sportowy

Powyższy stosunek prawny zdaniem skarżącego nie jest elementem składowym

umowy zlecenia, zaś jego natura prawna, wynikająca ze specyfiki organizacji sportu

profesjonalnego wyraża się w jednostronnym zobowiązaniu klubu sportowego

względem zawodnika profesjonalnego, mającym postać nienazwanej umowy

losowej. Na podstawie tego zobowiązania zawodnik nie jest zobligowany do

osiągnięcia jakiegokolwiek rezultatu, ani w ogóle do jakiegokolwiek świadczenia, co

wynika z jednostronnie zobowiązującego charakteru umowy, jak też z losowej

natury tego zobowiązania. Zdaniem Autora skargi analiza stosunku prawnego

pomiędzy klubem sportowym i zawodnikiem profesjonalnym prowadzi do wniosku,

że jest to umowa nienazwana o charakterze mieszanym. Zawiera on elementy

umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu, ale jedynie w

tym zakresie, w jakim za wynagrodzeniem (stypendium) zawodnik zobowiązuje się

do reprezentowania barw klubowych, a więc do udziału w cyklu treningowym i

rozgrywkach z udziałem drużyny klubowej. Pozostałe elementy stosunku

zobowiązaniowego pomiędzy klubem i zawodnikiem, a przede wszystkim

świadczenia, jakie zawodnik może otrzymać od klubu, nie polegają na zapłacie

wynagrodzenia za świadczone usługi, a więc w ocenie skarżącego nie można w

tym zakresie odpowiednio stosować przepisów o zleceniu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, względnie

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeśli zachodzi nieważność

postępowania lub jeśli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Wniesiona w

sprawie skarga nie spełnia żadnej z tych przesłanek.

Jako przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano

występowanie powołanego wyżej istotnego zagadnienia prawnego. Zgodnie z

ustalonym poglądem Sądu Najwyższego, istotne zagadnienie prawne występuje,

gdy istniejące w rozpoznawanej sprawie zagadnienie prawne ma znaczenie dla

rozwoju prawa lub ma znaczenie precedensowe dla rozstrzygania innych

podobnych spraw. Celem przedsądu jest umożliwienie Sądowi Najwyższemu

selekcji spraw z punktu widzenia potrzeby angażowania najwyższego organu

sądowego w sprawy małej rangi i skupienie się na sprawach najpoważniejszych.

Tak określony cel skargi kasacyjnej wynika nie tylko ze szczególnej konstrukcji tego

środka odwoławczego, ale przede wszystkim z ustrojowej, konstytucyjnej funkcji

Sądu Najwyższego, którą stanowi sprawowanie nadzoru nad działalnością

wszystkich innych sądów, a także zapewnianie prawidłowości oraz jednolitości

wykładni prawa i praktyki sądowej.

Podkreślić należy, że twierdzenie o występowaniu istotnego zagadnienia

prawnego jest uzasadnione tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem prawny nie

został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne

poglądy

w

tym

zakresie,

wynikające

z

odmiennej

wykładni

przepisów

konstruujących to zagadnienie.

Analogiczne zagadnienie zostało już przedstawione do rozstrzygnięcia

Sądowi Najwyższemu między innymi w sprawach: z 24 lutego 2010 r. II UK 348/09;

z 10 marca 2010 r.: II UK 343/09, II UK 349/09, II UK 350/09, II UK 355/09, II UK

358/09, II UK 364/09, II UK 365/09; z 12 marca 2010 r.: I UK 366/09, II UK 367/09,

II UK 375/09, II UK 376/09II UK 393/09, II UK 400/09, II UK 405/09, II UK 1/10, II

UK 8/10, II PK 22/10; z 7 kwietnia 2010 r. II PK 19/10 (dotąd niepublikowane). We

wszystkich powołanych wyżej sprawach Sąd Najwyższy zadecydował o odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, co Sąd w niniejszym postępowaniu

podziela.

Odwołując się do argumentów przedstawionych w wymienionych sprawach,

należy podnieść, że kwestia kwalifikacji prawnej kontraktu o profesjonalne

uprawianie piłki nożnej z punktu widzenia art. 750 k.c. była już przedmiotem

wypowiedzi Sądu Najwyższego, który w wyroku z dnia 24 stycznia 2000 r., III CKN

531/98 (OSP 2000 nr 10, poz. 146) wyraził pogląd, że umowy o uprawianie sportu

za wynagrodzeniem są umowami o świadczenie usług natury faktycznej, do których

zastosowanie ma art. 750 k.c. (por. także wyrok z dnia 16 lutego 2006 r., IV CK

380/05

-

niepublikowany).

Wbrew

zaprezentowanemu

przez

skarżącego

stanowisku, dokonana przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 lutego 2006 r., IV

CK 380/05 (LEX nr 179977) analiza kwalifikacji prawnej umowy zawieranej przez

profesjonalnego sportowca z klubem sportowym nie odnosi się wyłącznie do

„standardowego, podstawowego świadczenia zawodnika profesjonalnego” (jakim

jest - zdaniem skarżącego - zobowiązanie starannego działania polegające

wyłącznie na udziale w rozgrywkach, zajęciach treningowych, zgrupowaniach,

utrzymywaniu pod kierunkiem trenera i sztabu medycznego należytej dyspozycji

sportowej, higienicznego trybu życia i postawy sportowej), za które otrzymuje on

stałe wynagrodzenie (stypendium sportowe), ale generalnie do umowy o

świadczenie usług sportowych. Dokonując oceny charakteru takiej umowy Sąd

Najwyższy stwierdził, że ma ona charakter umowy starannego działania, gdyż

zawodnik zobowiązuje się w jej ramach świadczyć usługi w taki sposób, aby

maksymalizować swoje wyniki sportowe, a przez to także swojego klubu

sportowego. Ta niekwestionowana przez skarżącego wykładnia musi wprost

prowadzić do wniosku, że dodatkowe wynagrodzenie przysługujące zawodnikom w

razie uzyskania określonego wyniku sportowego, które sam skarżący trafnie

określa jako „środek motywujący do osiągania sukcesów sportowych” nie wynika z

odrębnej „nienazwanej umowy losowej”, ale wprost z umowy o świadczenie usług

sportowych zobowiązującej zawodnika do reprezentowania barw klubowych, w tym

podejmowania działań mających na celu uzyskanie jak najlepszych wyników.

Świadczenie to jest bowiem składnikiem wynagrodzenia przysługującego w

przypadku realizacji przez zawodnika profesjonalnego jego podstawowych

zobowiązań (zadań) wynikających z umowy, przejawiającej się w uzyskaniu

odpowiedniego

poziomu

(formy)

oraz

wyniku

sportowego

w

wymiarze

indywidualnym i drużynowym. Podstawa wymiaru składki na powszechne

ubezpieczenia społeczne zawodowych sportowców powinna być więc ustalana

według realnych przychodów z zawodowego uprawiania sportu.

Należy także zauważyć, co podniesiono w postanowieniu Sądu Najwyższego

z dnia 24 lutego 2010 r., II UK 348/09 (niepublikowanym), że zarzut naruszenia art.

6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń s

społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w związku z

art. 750, 3531 i art. 65 k.c. jest oczywiście chybiony, ponieważ zawodowy kontrakt

na profesjonalne uprawianie piłki nożnej, któremu skarżący nie odmawia w

podstawowej części charakteru prawnego umowy zlecenia, nawet gdyby w

pozostałej części przyjąć zaproponowaną przez skarżącego formułę „nienazwanej

umowy losowej”, pozostaje nienazwaną umową o świadczenie konkretnych usług,

do której bez wątpienia stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.).

Należy wreszcie mieć na uwadze, że merytorycznie rozpoznawane skargi

kasacyjne organu rentowego w podobnych sprawach zostały uwzględnione na

korzyść tego organu (np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2009 r., II UK

189/09, z dnia 28 stycznia 2010 r., II UK 198/09 i z tej samej daty II UK 199/09

(dotychczas niepublikowane).

Z tych względów na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.