II UK 359/08 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 6 maja 2009 r.

II UK 359/08

Czynności formalnoprawne podejmowane w okresie niezdolności do

pracy przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą w związku z posiadanym przez nią statusem pracodawcy nie są pracą zarobkową powodującą

utratę prawa do zasiłku chorobowego (art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca

1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 267 ze zm.).

Przewodniczący SSN Herbert Szurgacz, Sędziowie SN: Bogusław Cudowski,

Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 maja

2009 r. sprawy z wniosku Ewy Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń SpołecznychOddziałowi w P. o zasiłek chorobowy, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego

od wyroku Sądu Okręgowego w Płocku z dnia 20 czerwca 2008 r. [...]

1) o d d a l i ł skargę kasacyjną;

2) oddalił wniosek ubezpieczonej o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Płocku wyrokiem z

dnia 20 czerwca 2008 r. oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Płocku od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Płocku z dnia 26 marca 2008 r., którym ustalono, że ubezpieczona Ewa Z.

nie utraciła prawa do zasiłku chorobowego za okresy wymienione w sentencji orzeczenia.

Sąd drugiej instancji przyjął za własne poczynione przez Sąd Rejonowy ustalenia, zgodnie z którymi Ewa Z. prowadzi działalność gospodarczą (sklep spożywczo

- przemysłowy), zatrudniając sześć osób. Z tytułu prowadzonej działalności wniosko-

dawczyni podlega dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu. Ewa Z. przebywała na

zwolnieniach lekarskich w okresach: od 14 do 28 grudnia 2004 r., od 10 do 31 stycznia 2005 r., od 1 do 8 kwietnia 2005 r., od 31 maja 2005 r. do 31 sierpnia 2005 r., od

27 września 2005 r. do 10 października 2005 r., od 28 listopada 2005 r. do 27 grudnia 2005 r., od 7 marca 2006 r. do 2 kwietnia 2006 r., od 11 do 30 kwietnia 2006 r.,

od 5 do 9 czerwca 2006 r., od 21 czerwca 2006 r. do 24 października 2006 r., od 26

października 2006 r. do 3 listopada 2006 r., od 22 grudnia do 31 grudnia 2006 r. oraz

od 23 stycznia 2007 r. do 29 kwietnia 2007 r., za które pobrała zasiłek chorobowy

łącznie w kwocie 13.499 zł. W dniach od 14 do 20 czerwca 2005 r., 28 listopada

2005 r., 9 sierpnia 2006 r. oraz od 20 do 21 września 2006 r. ubezpieczona przebywała w szpitalu. W trakcie korzystania przez Ewę Z. ze zwolnień lekarskich sklep był

czynny, obsługiwali go zatrudnieni w nim pracownicy. Po zaopatrzenie do sklepu kilkakrotnie w tygodniu jeździł mąż ubezpieczonej (który również przywoził faktury do

domu), jej siostra, brat albo ojciec. Dokumentację podatkową oraz kadrowo - płacową sporządzało Biuro Rachunkowe, dokumenty te odbierał mąż wnioskodawczyni,

dostarczając je do podpisu Ewie Z., która dokonywała tej czynności w domu. Ubezpieczona nie ustanowiła pełnomocnika do reprezentowania jej w ramach prowadzonej działalności. W dniach 26 września 2007 r. i 1 października 2007 r. organ rentowy

przeprowadził kontrolę mającą na celu sprawdzenie prawidłowości i rzetelności obliczania i opłacania składek oraz zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego oraz ustalenia uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia, w wyniku której pozbawił wnioskodawczynię prawa do zasiłku chorobowego za okresy

wymienione w wydanej decyzji.

Sąd odwoławczy za prawidłową uznał także ocenę prawną ustalonego w

sprawie stanu faktycznego, wskazując w szczególności, że zgodnie z art. 17 ustawy

z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej

niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy niezgodnie z jego celem traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Według Sądu drugiej instancji, Sąd Rejonowy prawidłowo przyjął, że wnioskodawczyni nie wykonywała w trakcie zwolnień lekarskich pracy zarobkowej, bo nie

nadzorowała zatrudnionych pracowników, nie obsługiwała klientów, nie dokonywała

zaopatrzenia sklepu, a zatem nie zajmowała się takimi czynnościami, które towarzyszą rodzajowi prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Samo podpisywanie

dokumentów finansowych sporządzonych przez inną osobę nie może być zaś traktowane jako wykonywanie dotychczasowej pracy w ramach prowadzenia działalności

gospodarczej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie miał zatem żadnych podstaw do

pozbawienia odwołującej się prawa do zasiłku chorobowego, jak trafnie stwierdził

Sąd pierwszej instancji, uwzględniając odwołanie Ewy Z. od zaskarżonej decyzji.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wywiódł organ rentowy, który

skarżąc go w całości zarzucił naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa polegające na

uznaniu, że wykonywanie w czasie orzeczonej niezdolności do pracy wszelkich

czynności związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej nie stanowi wykonywania pracy zarobkowej i nie powoduje utraty prawa do zasiłku chorobowego.

Opierając skargę na takiej podstawie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych

wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego poprzez orzeczenie o utracie przez Ewę Z. prawa do zasiłku chorobowego

oraz o zwrocie zasiłku wypłaconego w wymienionych w skardze okresach i o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, między innymi, że w czasie zwolnień lekarskich wnioskodawczyni nie tylko podpisywała dokumenty, ale również podejmowała decyzje w sprawach pracowniczych i gospodarczych swojej firmy, zarządzała

nią i czerpała z tego tytułu korzyści finansowe. Biorąc pod uwagę ilość i różnorodność podpisywanych dokumentów, nie można uznać, że działalność ubezpieczonej

w okresach orzeczonej niezdolności do pracy była sporadyczna i nie stanowiła pracy

zarobkowej. Firma ubezpieczonej funkcjonowała normalnie, co świadczy o tym, że

Ewa Z. wykonywała pracę zarobkową i wykorzystywała zwolnienia lekarskie w sposób niezgodny z celem tych zwolnień, naruszając przepis art. 17 ust. 1 ustawy o

świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 398

§1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę ka-

sacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw, będąc - zgodnie z § 2

tego artykułu - związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Przypomnieć zatem należy, iż według stanu faktycznego ustalonego przez Sąd Okręgowy, Ewa Z. w okresach orzeczonej niezdolności do pracy wykazywała aktywność jedynie w zakresie podpisywania niezbędnej dokumentacji kadrowej, płacowej i finansowej, nie wykonując żadnych innych czynności związanych z

prowadzeniem działalności gospodarczej. Na podstawie poczynionych przez Sąd

odwoławczy ustaleń nie można też przyjąć, iż obowiązki wnioskodawczyni sprowadzały się wyłącznie do podpisywania takiej dokumentacji również wtedy, gdy nie korzystała ze zwolnień lekarskich. Przeciwnie, z uzasadnienia zaskarżonego wyroku

należy wyprowadzić wniosek, iż ubezpieczona, prowadząc działalność gospodarczą,

wykonywała szereg innych czynności, polegających czy to na nadzorowaniu pracowników, czy zaopatrywaniu sklepu w towar, bądź odbieraniu sporządzonej przez Biuro

Rachunkowe dokumentacji, których to działań zaprzestawała w okresie choroby. Nie

ma zatem przesłanek do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy z

dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego

w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r., Nr 31, poz. 267 ze

zm.) przez jego niewłaściwe zastosowanie, co miałoby polegać na uznaniu, iż „wykonywanie w czasie orzeczonej niezdolności do pracy wszelkich czynności związanych

z prowadzeniem działalności gospodarczej nie stanowi wykonywania pracy zarobkowej” w rozumieniu tego przepisu.

Skarżący, stawiając taki zarzut, pominął także, iż ubezpieczona prowadząca

pozarolniczą działalność gospodarczą była równocześnie pracodawcą, bo zatrudniała pracowników. Oceniając, czy w stosunku do korzystającej ze zwolnienia lekarskiego osoby prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą, zatrudniającej

pracowników, istnieją przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o

świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa należy uwzględniać zaś nie tylko fakt dalszego prowadzenia tej działalności, lecz również charakter wykonywanych czynności. Wykonywanie „pracy zarobkowej" w rozumieniu tego przepisu jako przesłanka utraty prawa do zasiłku chorobowego nie jest tożsame z formalno-prawnym prowadzeniem jednoosobowej działalności

gospodarczej, jeśli osoba ją prowadząca jest równocześnie pracodawcą. Przy stosowaniu art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. należy zatem odróżnić „pracę

zarobkową", wykonywaną w ramach działalności gospodarczej przez osobę jednoosobowo prowadzącą tę działalność, od czynności formalno-prawnych, do jakich jest

zobowiązana jako pracodawca. Trudno bowiem zgodzić się ze stanowiskiem, jakie

zdaje się wynikać z uzasadnienia skargi kasacyjnej, że w okresie korzystania ze

zwolnienia lekarskiego, dokonanie wszelkich czynności, jakich wymaga prowadzenie

działalności gospodarczej, powoduje utratę prawa do zasiłku chorobowego. Zaprzestanie prowadzenia działalności w razie zachorowania pracodawcy oznaczałoby konieczność likwidacji zakładu pracy, zwalniania pracowników z pierwszym dniem jego

choroby i obowiązek wypłacenia im należności za okres wypowiedzenia, a po odzyskaniu zdolności do pracy, ponowne poszukiwanie i zatrudnianie odpowiednich pracowników. Nic nie wskazuje na to, by takie konsekwencje były intencją ustawodawcy.

Uznać zatem należy, jak trafnie przyjął Sąd odwoławczy, że wykonywanie przez

osobę prowadzącą działalność gospodarczą w okresie orzeczonej niezdolności do

pracy czynności formalno-prawnych związanych z posiadanym przez nią statusem

pracodawcy (podpisywanie dokumentów) nie może być traktowane jako prowadzenie

działalności gospodarczej powodujące utratę prawa do zasiłku chorobowego po

myśli art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Skarga kasacyjna organu rentowego nie ma

więc usprawiedliwionych podstaw, w związku z czym na podstawie art. 398 14 k.p.c.

orzeczono jak w pkt 1 wyroku.

Odnosząc się natomiast do zawartego w odpowiedzi na skargę kasacyjną

wniosku ubezpieczonej o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, wskazać

należy, iż zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, sformułowanym w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 27 października 1998 r., III CKN 805/98

(OSNC 1999 nr 4, poz. 79), za złożenie odpowiedzi na skargę kasacyjną adwokatowi

lub radcy prawnemu przysługuje wynagrodzenie jak za sporządzenie i wniesienie

skargi. Strona przeciwna może wnieść do sądu drugiej instancji odpowiedź na skargę

kasacyjną w terminie dwutygodniowym od doręczenia jej skargi (art. 398 7 § 1 zdanie

pierwsze k.p.c.). Nie stanowi odpowiedzi na skargę tak nazwane pismo procesowe,

wniesione po upływie ustawowego terminu do dokonania tej czynności (por. wyroki

Sądu Najwyższego z dnia: 16 maja 2002 r., IV CKN 1071/00, OSNC 2003 nr 9, poz.

120, 14 marca 2003 r., V CKN 1733/00, LEX nr 80249, czy 7 maja 2003 r., IV CKN

113/01, LEX nr 141392). W konsekwencji, nie wywołuje ono skutków w zakresie zawartego w nim wniosku o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym, obejmujących sporządzenie i wniesienie odpowiedzi na skargę

kasacyjną (art. 167 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c.). Ze wska-

zanych przyczyn nie może być uwzględniony wniosek ubezpieczonej o zasądzenie

kosztów postępowania kasacyjnego, zawarty w piśmie określonym jako odpowiedź

na skargę kasacyjną, które złożone zostało po upływie terminu do podjęcia tej czynności, bo dnia 6 października 2008 r. (data stempla pocztowego), podczas gdy

skargę kasacyjną organu rentowego doręczono wnioskodawczyni w dniu 15 września 2008 r.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w punkcie 2 wyroku.