II UK 326/07 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 2 lipca 2008 r.

II UK 326/07

Renta z tytułu niezdolności do pracy, o której mowa w art. 29 ust. 2 pkt 2

in fine ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze

zm.) powinna wynikać z pracowniczego ubezpieczenia społecznego.

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 lipca

2008 r. sprawy z wniosku Ryszarda R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w S. o emeryturę, na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawcy od

wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 3 kwietnia 2007 r. [...]

1. o d d a l i ł skargę kasacyjną,

2. przyznał radcy prawnej Elżbiecie G. [...] od Skarbu Państwa kwotę 120 zł

(sto dwadzieścia) powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2007 r. [...] Sąd Apelacyjny w Szczecinie

zmienił, na skutek apelacji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w S., wyrok Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Szczecinie z dnia 17 listopada 2006 r. i oddalił odwołanie wnioskodawcy Ryszarda R. od decyzji ZUS z dnia 30 sierpnia 2005 r. w sprawie z jego wniosku o

emeryturę. Sąd Apelacyjny, podzielając ustalenia faktyczne poczynione przez

Sąd pierwszej instancji, nie zaaprobował jednak ich oceny prawnej i uznał, że

wnioskodawca nie spełnił przesłanek określonych w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), a tym samym nie nabył prawa

do dochodzonego świadczenia, gdyż jego ostatnim ubezpieczeniem nie było

ubezpieczenie pracownicze.

Według ustaleń faktycznych, wnioskodawca (urodzony 7 kwietnia 1945 r.)

ukończył 60 lat, wykazał łącznie 33 lata i 6 miesięcy okresów składkowych i nieskładkowych z czego 13 lat, 7 miesięcy i 24 dni z tytułu ubezpieczenia pracowniczego.

Decyzją z dnia 27 lutego 1996 r. ZUS Oddział w S. przyznał ubezpieczonemu od

dnia 5 lutego 1996 r. (dzień zaprzestania pobierania zasiłku chorobowego) - rentę

inwalidzką drugiej grupy (a później rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy).

Bezpośrednio przed przyznaniem renty wnioskodawca był ubezpieczony z tytułu

prowadzonej działalności gospodarczej. Następnie w okresie od dnia 1 lutego 2004 r.

do dnia 30 czerwca 2006 r. pobierał rentę z tytułu okresowej całkowitej niezdolności

do pracy. W dniu 29 czerwca 2005 r. złożył wniosek o przyznanie mu emerytury, a

decyzją z dnia 30 sierpnia 2005 r. organ rentowy odmówił wnioskodawcy prawa do

tego świadczenia.

Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną pełnomocnik wnioskodawcy i zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez

przyjęcie że „renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy o jakiej mowa w art. 29

ust. 2 pkt 2 tej ustawy, musi być pochodną pracowniczego stosunku ubezpieczenia”,

oraz przepisów postępowania - art. 233 § 1 k.p.c., poprzez pominiecie dowodu „z

zaświadczenia z urzędu pracy wskazującego, iż powód w okresie przed uzyskaniem

prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy zarejestrowany był jako osoba bezrobotna”, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest uzasadniona. Na wstępie trzeba zauważyć, że art.

29 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych już w tekście pierwotnym dotyczył tylko ubezpieczonych będących pracownikami (podlegających pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu). Na gruncie tego przepisu Sąd

Najwyższy wyraził pogląd, że prawa do emerytury na jego podstawie nie może nabyć

osoba objęta ubezpieczeniem niepracowniczym (por. wyrok z dnia 7 grudnia 2001 r.,

II UKN 846/00, OSNP 2003 nr 18, poz. 445). Z kolei w wyroku z dnia 12 lutego 2004

r., II UK 239/03 (OSNP 2004 nr 20, poz. 356), Sąd Najwyższy stwierdził, że prawo do

wcześniejszej emerytury mogą nabyć osoby będące pracownikami „w dacie, z jaką

mogą przejść na emeryturę”, a w wyroku z dnia 24 września 2004 r., II UK 471/03

(OSNP 2005 nr 6, poz. 88) - także osoby, które w dniu rozwiązania stosunku pracy

posiadały wymagany staż emerytalny oraz ustalone prawo do renty i w czasie pobierania tej renty osiągnęły wiek emerytalny uprawniający do wcześniejszej emerytury.

Ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 121, poz.

1264) został zmieniony art. 29 ustawy (art. 1 pkt 14). Według tego przepisu w wersji

obowiązującej od 1 lipca 2004 r., wcześniejsza emerytura przysługuje ubezpieczonym, którzy ostatnio, przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę, byli pracownikami

oraz w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub

ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym pozostawali w stosunku pracy co najmniej przez 6 miesięcy, chyba że w dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę są uprawnieni do renty z tytułu niezdolności do pracy. Warunków tych nie muszą spełniać

osoby, które przez cały wymagany okres podlegały ubezpieczeniu z tytułu pozostawania w stosunku pracy. Stąd prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie art.

29 ustawy przysługuje wyłącznie ubezpieczonemu z tytułu zatrudnienia (pozostawania w stosunku pracy). Nie przysługuje zatem ubezpieczonym z innych tytułów. W

przypadku wnioskodawcy ziściły się warunki zawarte w art. 29 ust. 1, był on bowiem

na dzień wydania decyzji ponad 60-letnim całkowicie niezdolnym do pracy mężczyzną legitymującym się stażem ubezpieczeniowym przekraczającym 25 lat okresów

składkowych i nieskładkowych, jednakże błędnie Sąd pierwszej instancji przyjął, iż

spełnił on również przesłanki wymienione w ust. 2, co przesądziło o podjęciu wadliwego rozstrzygnięcia. Fakt, że w dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę wnioskodawca był uprawniony do renty z tytułu niezdolności do pracy, nie oznacza spełnienia

przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia, skoro renta taka - równoważąca

pozostawanie w stosunku pracy - winna wynikać z pracowniczego ubezpieczenia

społecznego.

Jest niewątpliwe, że warunki wyrażone w art. 29 ust. 1 i 2 ustawy emerytalno rentowej muszą został spełnione łącznie, aby istniały podstawy do przyznania ubezpieczonemu prawa do wcześniejszej emerytury. Jedyny wyjątek wprowadza ust. 3

tego artykułu, który wyłącza wymóg spełnienia przesłanek z ust. 2, ale tylko w stosunku do ubezpieczonych, którzy przez cały wymagany okres, o którym mowa w art.

29 ust. 1 pkt 1 i 2 podlegali ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pozostawania w stosunku pracy. W przedmiotowej sprawie to wyłączenie jednakże nie znajduje zastosowania, ponieważ wnioskodawca w

swym stażu ubezpieczeniowym legitymuje się jedynie okresem 13 lat, 7 miesięcy i 24

dni ubezpieczenia pracowniczego. Przedstawioną wykładnię art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, podzielaną przez skład

rozpoznający niniejszą sprawę, przedstawił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 8

lutego 2006 r., III UZP 3/05 (OSNP 2007 nr 5-6, poz. 84). Opiera się ona na założeniu, iż emerytura przyznawana w oparciu o art. 29 ustawy o emeryturach i rentach

ma charakter uprawnienia pochodnego od pracowniczego ubezpieczenia społecznego. W ten sposób ustawodawca ograniczył krąg osób mogących skorzystać z tej,

stanowiącej wyjątek regulacji, przy czym tak przeprowadzone rozróżnienie uprawnień ubezpieczonych nie narusza konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości

(por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 września 2000 r. - K 1/00, OTK

2000 nr 6, poz. 185). W rozpatrywanej sprawie wnioskodawca żadnego z warunków

dodatkowych wskazanych art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie spełnił jak trafnie przyjął Sąd Apelacyjny - co wyklucza przyznanie mu prawa do wcześniejszej emerytury.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. orzekł jak w

sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie § 11 ust. 2 w związku z §12 ust. 4 pkt

2 i § 15 rozrządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat

za czynności radców prawnych (...), Dz.U. Nr 163, poz.1349 ze zm.