II UK 326/03 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 326/03

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 kwietnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Andrzej Kijowski

Protokolant Małgorzata Beczek

w sprawie z wniosku D. D.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł.

o rentę z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 27 kwietnia 2004 r.,

kasacji wnioskodawczyni

od wyroku Sądu Apelacyjnego w Ł.

z dnia 28 maja 2003 r., sygn. akt III AUa …/02,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 21 września 1999 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych

odmówił wnioskodawczyni D. D. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy

wobec ustalenia (na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika), że zachowała ona

zdolność do pracy. Po rozpoznaniu odwołania wnioskodawczyni od powyższej

decyzji, wyrokiem z dnia 18 grudnia 2001r., VIII U …/99, Sąd Okręgowy – Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał

prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy poczynając od dnia 1

sierpnia 1999 r. na stałe. Zdaniem Sądu postępowanie dowodowe, w tym opinie

biegłych lekarzy; kardiologa, internisty, oraz uzupełniająca opinia Instytutu

Medycyny Wewnętrznej Akademii Medycznej w Ł., wykazało że wnioskodawczyni

jest częściowo na stale niezdolna do pracy. Na skutek apelacji organu rentowego,

Sąd Apelacyjny

wyrokiem z dnia 28 maja 2003 r.,

zmienił zaskarżony wyrok o

tyle, że prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy przyznał do dnia

31 lipca 2001r. W pozostałej części apelację organu rentowego oddalił. Sąd

Apelacyjny uznał w szczególności za prawidłowe ustalenia Sądu pierwszej instancji

co do częściowej niezdolności do pracy wnioskodawczyni, wskazując jednocześnie

wadliwość ustalenia, że niezdolność do pracy ma charakter trwały. Sąd uznał, że

spełniony został warunek wynikający z art. 13 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach

z FUS (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) co do rokowań odzyskania zdolności do

pracy, oraz wskazał na możliwość przeorganizowania wykonywanej przez

wnioskodawczynię pracy tak by nie wymagała ona dużego wysiłku fizycznego.

Ustalenia

powyższe

zostały

poczynione

po

uzupełnieniu

postępowania

dowodowego i uzyskaniu kolejnej opinii biegłych, którzy w konkluzji rozważań

wskazali, że wnioskodawczyni jest częściowo, trwale niezdolna do pracy.

W kasacji od tego wyroku wnioskodawczyni zarzuciła rażące naruszenie

przepisów postępowania, a w szczególności art. 227, 232, 233, 278 § 1, 290, 381,

382 oraz art. 328 § 2 k.p.c., naruszenie prawa materialnego - art. 6 k.c., art. 12 ust.

3 i art. 13 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i na tych podstawach

wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Rozpoznając sprawę Sąd Najwyższy działa w granicach zaskarżenia kasacją

i w ramach jej podstaw (art. 39311 § 1 i 2 k.p.c.). W związku z tym, że kasacja jest

oparta na obu podstawach wskazanych w art. 393 1 k.p.c., przede wszystkim należy

odnieść się do zarzutu naruszenia przez Sąd przepisów postępowania, a w

szczególności błędów w poczynionych ustaleniach faktycznych.

Zarzucane w kasacji naruszenie przepisów postępowania, sprowadzające

się do zakwestionowania ustaleń Sądu jest uzasadnione, zaś ustalenia te – jako

przedwczesne – nie mogą się ostać. Zdaniem Sądu Najwyższego, w toku

postępowania doszło do przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów

zebranych w sprawie. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że zarzut naruszenia art.

233 § 1 k.p.c. nie może polegać na zaprezentowaniu własnych, korzystnych dla

skarżącego ustaleń stanu faktycznego a co za tym idzie, korzystnej dla niego oceny

materiału dowodowego, niemniej skarżący może skutecznie wykazywać, że Sąd

drugiej instancji naruszył ustanowione w art. 233 § 1 k.p.c.

zasady oceny

wiarygodności i mocy dowodów, a naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik

sprawy. Granice swobodnej oceny dowodów wyznaczają w szczególności:

obowiązek wyprowadzenia przez sąd z zebranego materiału dowodowego

wniosków logicznie prawidłowych (zgodnych z zasadami logicznego rozumowania),

ramy proceduralne (ocena dowodów musi respektować pewne warunki określone

przez prawo procesowe, w szczególności art. 227 – 234 k.p.c.), wreszcie poziom

świadomości prawnej sędziego oraz dominujące poglądy na sądowe stosowanie

prawa. Swobodna ocena dowodów dokonywana jest przez pryzmat własnych

przekonań sądu, jego wiedzy i posiadanego zasobu doświadczeń życiowych, ale

powinna także uwzględniać wymagania prawa procesowego oraz reguły logicznego

myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny

rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków

dowodowych i - ważąc ich moc oraz wiarogodność - odnosi je do pozostałego

materiału dowodowego (por. wyrok SN z 10 czerwca 1999 r., II UKN 685/98,

OSNAPiUS 2000, nr 17, poz. 655). Rozpoznając apelację Sąd Apelacyjny uznał, że

postępowanie dowodowe przeprowadzone przez Sąd pierwszej instancji nie jest

wystarczające, stąd też na podstawie art. 382 k.p.c. uzupełnił je, dopuszczając

dowód z uzupełniającej opinii Kliniki Kardiologii Instytutu Medycyny Wewnętrznej

UM w Ł. W świetle tej opinii, zakwestionowanej przez Sąd co do jej konkluzji,

wnioskodawczyni w związku z rozpoznanymi schorzeniami jest częściowo, trwale

niezdolna do pracy. W tej sytuacji zmienienie zaskarżonego wyroku i ustalenie, że

niezdolność wnioskodawczyni do pracy miała charakter okresowy i w chwili

wyrokowania już nie istniała, nie może zostać uznane za podjęte w ramach

swobodnej oceny dowodów. W ocenie Sądu Apelacyjnego, co wyżej zauważono,

obszerny materiał dowodowy jaki został uzyskany przez Sąd Okręgowy nie był

wystarczający, stąd też zaszła potrzeba jego uzupełnienia. Nie polemizując z tym

ustaleniem, należy jednak zauważyć, że Sąd Apelacyjny ostatecznie nie uwzględnił

przeprowadzonego przez siebie dowodu, zaś jego orzeczenie jest oparte na

różnych elementach wszystkich uzyskanych w toku postępowania opinii biegłych

gdy tymczasem nie mogą być one uznane za miarodajne, mając na względzie nie

tylko ich różne konkluzje, ale i w istocie znaczące braki w uzasadnieniach. W

konkluzji tych rozważań trzeba więc zauważyć, że ustalenie iż, częściowa

niezdolność do pracy wnioskodawczyni miała charakter okresowy i obecnie jest ona

już zdolna do pracy jest przedwczesne. Ustalając, że wnioskodawczyni nie spełnia

przesłanek dla przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy, Sąd Apelacyjny

trafnie przyjął, że dla przyznania świadczenia konieczne jest ustalenie całkowitej

lub częściowej niezdolności do pracy - art. 12 ustawy o emeryturach i rentach z

FUS (obecnie tekst jednolity: Dz.U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353), a więc niespełnienie

tej przesłanki uniemożliwia przyznanie świadczenia, niemniej samo ustalenie

faktów (odzyskanie zdolności do pracy) nie może być uznane za prawidłowe, mając

na uwadze powyżej wskazane wątpliwości.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, wykształconym na tle poprzednio

obowiązującej ustawy z dnia z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) - por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 9 września 2001 r., II UKN 32/01 (OSNPiUS 2002 nr 20, poz.

502), niezdolność do pracy, w rozumieniu art. 23 i następne tej ustawy, należy

oceniać

z

uwzględnieniem,

nie

tylko

możliwości

wykonywania

przez

ubezpieczonego dotychczasowej lub podjęcia innej pracy, ale także celowości

przekwalifikowania zawodowego z uwagi na rodzaj i charakter dotychczasowej

pracy

oraz

poziom

wykształcenia,

wiek

i

predyspozycje

psychofizyczne

ubezpieczonego (art. 24 ust. 1 pkt 2 tej ustawy). Częściowa utrata zdolności do

pracy

zarobkowej

nie

jest

równoznaczna

z niemożliwością

wykonywania

dotychczasowego zatrudnienia i w art. 23 ust. 3 tej została ograniczona do pracy

zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Dopiero zmiana zawodu w ramach

posiadanych kwalifikacji i brak rokowania odzyskania zdolności do pracy po

przekwalifikowaniu daje podstawę do przyznania renty inwalidzkiej z tytułu

częściowej niezdolności do pracy, (por. postanowienie z dnia 25 listopada 1998 r.,

II UKN 326/98 – OSNPiUS 2000 r. nr 1, poz. 36). Ponieważ pojęcie „niezdolności

do pracy" zostało przejęte do art. 12 i 13 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z FUS właściwie bez zmian z art. 23 i 24 ustawy z dnia 14

grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin w brzmieniu

nadanym przez ustawę nowelizującą z dnia 28 czerwca 1996 r. (Dz.U. Nr 100, poz.

461) jako konstrukcja obowiązująca od dnia 1 września 1997 r. nie budzi w

orzecznictwie wątpliwości, dlatego też poglądy Sądu dotyczące interpretacji tych

pojęć są przez Sąd Najwyższy podzielane.

Na tym etapie postępowania jednak nie można przesądzić, że stan zdrowia

wnioskodawczyni uzasadniał przyznania świadczenia tylko na zamknięty okres,

przy czym w chwili wyrokowania w tej sprawie, okres ten już upłynął.

Z tych też względów, na podstawie art. 39312 k.p.c., orzeczono jak w

sentencji.