II UK 32/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 32/06

POSTANOWIENIE

Dnia 4 lipca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maria Tyszel

w sprawie z wniosku K.H.,

z udziałem zainteresowanego M.S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Z.

o ustalenie obowiązku ubezpieczenia

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 lipca 2006 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy K.H. od wyroku Sądu Apelacyjnego w P.

z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt III AUa …/04,

odrzuca skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Prawomocnym wyrokiem z dnia 14 września 2005 r.,

Sąd Apelacyjny-Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. oddalił apelację K. H. i M.S. od wyroku

Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Z. z dnia 25 września

2003 r., oddalającego ich odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddziału w Z. z 31 marca 2003 r. stwierdzającej, że wnioskodawca K. H. od dnia 1

maja 2001 r. nie podlega pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu

zatrudnienia w ramach stosunku pracy u M.S.. Sąd Apelacyjny uznał za prawidłowe

ustalenia Sądu pierwszej instancji i jego ocenę prawną, iż umowa o pracę zawarta

pomiędzy wnioskodawcą, a zainteresowanym była nieważna, ponieważ zmierzała

do obejścia prawa.

W piśmie nazwanym skargą kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego,

pełnomocnik K.H. zarzucił Sądowi drugiej instancji niewłaściwe zastosowanie art.

58 k.c. w związku z art. 300 k.p. „poprzez przyjęcie, że umowa o pracę zawarta

między K.H. i M.S. zmierzała do obejścia prawa”, a stanowisko Sądu jest sprzeczne

z ustalonym stanem faktycznym, bowiem zgodnie z ustaleniami faktycznymi „K.H.

wykonywał na rzecz M.S. szereg czynności, które zasługują na określenie ich

mianem świadczenia pracy”. Autor skargi wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i

poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego „poprzez wydanie wyroku

ustalającego, że wnioskodawca K.H. od 1.05.2001 r. podlega ubezpieczeniu

społecznemu na podstawie umowy o pracę zawartej z Firmą Handlowo-Usługową

„A.” M.S.”. Wnosząc o przyjęcie skargi do rozpoznania, skarżący wskazał, że jest

ona „oczywiście uzasadniona”, ponieważ „Sąd II instancji wydał zaskarżony wyrok,

podzielając w przeważającej części ustalenia i rozważania Sądu I instancji”, a nadto

„w sprawie występuje zagadnienie prawne – czy występowanie dwóch osób wobec

siebie w podwójnej roli tj. pracodawcy i pracownika uniemożliwia – w sytuacji takiej

jaka zaistniała pomiędzy K.H. i M.S. – istnienie podporządkowania, co jest cechą

charakterystyczna stosunku pracy”.

Sąd Najwyższy dokonując, stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., wstępnej oceny

skargi kasacyjnej wziął pod uwagę co następuje:

Od początku orzekania kasacyjnego, Sąd Najwyższy wyjaśnia, że kasacja, a

według aktualnego stanu prawnego – skarga kasacyjna nie jest zwykłym środkiem

odwoławczym, powtórną apelacją, lecz szczególnym środkiem zaskarżenia, a Sąd

Najwyższy nie jest sądem powszechnym, zwykłej, trzeciej instancji. Ograniczenia

możliwości jej wniesienia wynikają nie tylko z wyłączeń przedmiotowych, lecz

również z art. 3984 k.p.c., określającego wymagania formalne, jakim powinien

odpowiadać ten ściśle prawny środek zaskarżenia. Stosownie do jego § 1 pkt 3

skarga kasacyjna powinna zawierać „wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania i jego uzasadnienie”. Wniesiona w sprawie skarga nie czyni zadość

temu wymaganiu, ponieważ przedstawiono w niej wyłącznie ocenę skarżącego, że

jest „oczywiście uzasadniona” oraz, że „w sprawie występuje zagadnienie prawne”.

Uzasadnienia swojej konstatacji skarżący nie przedstawił. Sąd Najwyższy

przypomina więc, że wymaganie z art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c. zastąpiło od dnia 6

lutego 2005 r. – dnia wejścia w życie ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie

ustawy – Kodeks postępowania cywilnego... (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98),

powinność przedstawienia okoliczności uzasadniających rozpoznanie kasacji,

wynikającą z poprzednio obowiązującego art. 393 3 § 1 pkt 3 k.p.c. Biorąc pod

uwagę podobieństwo pomiędzy przedstawieniem okoliczności uzasadniających

rozpoznanie kasacji, a uzasadnieniem wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, Sąd Najwyższy uważa, że co do warunków, jakimi winien

charakteryzować się ściśle prawny środek zaskarżenia, kierowany do Sądu

Najwyższego, nie bezpośrednio przez strony postępowania, lecz za pośrednictwem

działających w ich imieniu zawodowych pełnomocników procesowych, zachowuje

swą

aktualność

bogate,

wielokrotnie

publikowane,

orzecznictwo

Sądu

Najwyższego. Zatem, uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania winno powoływać się na przesłanki zawarte w treści art. 3989 § 1

k.p.c., które pozwalają Sądowi Najwyższemu na dokonanie przedsądu, czyli oceny

skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia prawomocnych

orzeczeń sądowych, służącego ujednoliceniu orzecznictwa sądów powszechnych,

pod kątem przydatności rozstrzygnięcia zapadłego w wyniku rozpoznania

konkretnej skargi kasacyjnej, dla przyszłej praktyki sądowej. Temu wymaganiu nie

czyni zadość powołanie się skarżącego na to, że wniesiona w sprawie skarga jest

„oczywiście uzasadniona bo zarówno Sąd I jak i II instancji wydając wyrok

naruszyły

prawo

materialne...”.

Nie

znajduje

uzasadnienia

w

przepisach

odnoszących się do skargi kasacyjnej przekonanie jej autora, że wystarczającym

jest sformułowanie przez pełnomocnika sporządzającego skargę przesłanek

warunkujących jej przyjęcie do rozpoznania, natomiast prawna argumentacja ich

trafności należy do Sądu Najwyższego. Ocena, czy skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona – stosownie do art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – należy do Sądu

Najwyższego, bowiem to Sąd Najwyższy jest adresatem tej normy prawnej,

natomiast powinnością pełnomocnika wnoszącego tę skargę jest sporządzenie jej

w sposób odpowiadający wszystkim wymaganiom formalnym wskazanym w,

adresowanym do pełnomocników, art. 3984 k.p.c. Powołanie się na to, że skarga

jest „oczywiście uzasadniona” może być przesłanką jej przyjęcia do rozpoznania,

lecz jest przesłanką skuteczną tylko wówczas, gdy ta oczywistość zostanie w

skardze uzasadniona, czyli poparta stosownym wywodem prawnym. (Por.

uzasadnienie uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego Izby Administracyjnej,

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oraz Izby Cywilnej z dnia 17 grudnia 2002 r., III

CZP 72/02, OSNP 2003 Nr 15, poz. 346). Wprawdzie orzeczenie to dotyczyło

„oczywistości naruszenia prawa”, jednakże przedstawiony wywód prawny ma

zastosowanie także w aktualnym stanie prawnym do wymagania z art. 398 4 § 1 pkt

3 k.p.c. Sąd Najwyższy zwraca też uwagę, że stwierdzenie w skardze: „zaskarżone

orzeczenie narusza prawo materialne” nie jest przesłanką przyjęcia kasacji, lecz

elementem przytoczenia podstawy kasacyjnej. Podkreślić należy, że nie jest

naruszeniem żadnego przepisu postępowania wydanie przez Sąd drugiej instancji

orzeczenia opartego „w przeważającej części o ustalenia i rozważania Sądu

pierwszej instancji”.

Przedstawione w skardze, a zacytowane wyżej „zagadnienie” nie tylko jest

pozbawione wywodu prawnego jakiego wymaga, lecz nie jest zagadnieniem

prawnym, lecz skierowanym do Sądu Najwyższego pytaniem o poprawność

dokonanej przez Sąd Apelacyjny subsumcji stanu faktycznego przyjętego za

podstawę zaskarżonego wyroku do wskazanej normy prawnej, jest więc pytaniem

o jego poprawność. Sąd Najwyższy przypomina, że od początku orzekania

kasacyjnego konsekwentnie wyjaśnia, że pozorność umowy jest okolicznością

faktyczną i takie ustalenie, w jakimkolwiek aspekcie, nie podlega kontroli kasacyjnej

w ramach podstawy naruszenia prawa materialnego (por. wyroki: z 27 stycznia

1997 r., I CKN 51/96, a także z 6 listopada 1996 r., II UKN 9/96 – OSNP 1997 r., nr

11, poz. 201).

Tak więc, w sposób sprzeczny z istotą postępowania kasacyjnego,

wnoszący rozpoznawaną skargę kasacyjną, zamiast wypełnienia wymagań, jakie

ustawodawca nałożył na osoby uprawnione do jej wniesienia, poprzestał na

arbitralnej ocenie naruszeń prawa zarzucanych Sądowi drugiej instancji, natomiast

przedstawienie argumentacji prawnej uzasadniającej tę ocenę – pozostawił Sądowi

Najwyższemu. Takie sformułowanie skargi stwarza jedynie pozór przedstawienia

uzasadnienia wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania. Subiektywne przekonanie

skarżącego o naruszeniu prawa przez Sąd drugiej instancji nie zostało wymienione

w enumeratywnym katalogu przesłanek, warunkujących rozpoznanie skargi

kasacyjnej, a zatem z woli ustawodawcy nie może być przesłanką przyjęcia jej do

rozpoznania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 20 października 2005 r., II

CZ 89/05).

Wprawdzie już ta wadliwość, stosownie do art. 398 6 k.p.c., decyduje o

niedopuszczalności ocenianej skargi, jednakże Sąd Najwyższy nie może nie

zwrócić uwagi na to, że nie odpowiada ona także wymaganiu art. 398 4 § 1 pkt 2

k.p.c. w zakresie przytoczonej podstawy kasacyjnej. Naruszenie przepisów prawa

materialnego – zdaniem skarżącej – nastąpiło „poprzez przyjęcie, że umowa o

pracę (...) zmierzała do obejścia prawa”. Od początku orzekania kasacyjnego, czyli

od ponad dziewięciu już lat, Sąd Najwyższy konsekwentnie wyjaśnia, że nagminne

używanie w kasacjach zwrotu: „przez co doszło” do naruszenia prawa materialnego

lub procesowego nie jest samo przez się ani konkretyzacją podstawy kasacyjnej,

ani jej uzasadnieniem. Tak sformułowany zarzut uniemożliwia weryfikację jego

zasadności, powodując niedopuszczalność kasacji (postanowienie z dnia 22 maja

1997 r., II UKN 135/97 – notka OSNAPiUS 1998 r. nr 3, poz. 9). Zastąpienie zwrotu

„przez co doszło” zwrotem „poprzez przyjęcie” jest bez znaczenia prawnego, skoro

zarzut naruszenia prawa materialnego został podniesiony w zestawieniu ze stanem

faktycznym odmiennym od przyjętego za podstawę zaskarżonego wyroku, zamiast

wykazania wywodem prawnym błędnej wykładni wskazanych przepisów lub ich

niewłaściwego zastosowania – stosownie do art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c. Sąd

Najwyższy wielokrotnie już wskazywał, że podjęta w kasacji krytyka ustaleń

faktycznych sądu drugiej instancji, bez wykazania, że zostały dokonane z

naruszeniem konkretnych przepisów postępowania i to z naruszeniem, które mogło

mieć istotny wpływ na wynik sprawy – jest bezskuteczne. (Por. orzeczenie Sądu

Najwyższego z 8 maja 1997 r., II CKN 99/97). Ponadto, również i wniosek

kasacyjny został sformułowany w sposób sprzeczny z zasadami orzekania

kasacyjnego. Zarówno w skardze kasacyjnej, jak i w piśmie ją uzupełniającym,

ostatecznie jest to bowiem wniosek: „o zmianę zaskarżonego wyroku i zmianę

poprzedzającego

go

wyroku

poprzez

wydanie

wyroku

ustalającego,

że

wnioskodawca (...) podlega ubezpieczeniu społecznemu na podstawie umowy o

pracę...”. Autor skargi przeoczył, że – stosownie do art. 3984 § 1 pkt 4 i 39816 k.p.c.

– Sąd Najwyższy może orzec co do istoty sprawy tylko po uchyleniu zaskarżonego,

prawomocnego orzeczenia.

Omówione mankamenty w zakresie niemal wszystkich formalnoprawnych

wymagań, jakie ustawodawca przypisał skardze kasacyjnej uwłaczają nie tylko

powadze

Sądu

Najwyższego,

lecz

przede

wszystkim

godności

zawodu

prawniczego wykonywanego przez pełnomocnika, ponieważ świadczą albo o jego

niedbałości albo o nieporadności wynikającej z niedostatku wiedzy profesjonalnej.

Sąd Najwyższy po raz kolejny przypomina swe stanowisko wyrażane, od początku

wprowadzenia

orzekania

kasacyjnego,

że

pismo

procesowe

sporządzone

wprawdzie przez osobę uprawnioną, wykonującą zawód prawniczy o najwyższych

kwalifikacjach, lecz z wadami w zakresie elementów konstrukcyjnych kasacji, a w

aktualnym stanie prawnym skargi kasacyjnej, jest tylko pozorem tego ściśle

prawnego środka zaskarżenia. Taka skarga jest niedopuszczalna z innych

przyczyn, o jakich stanowi art. 3986 § 2 k.p.c., podlega więc odrzuceniu.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie powołanych przepisów i art. 398 6

§ 3 i 4 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji postanowienia.