Supreme Court quashes accident award due to intoxication breaking work connection without explanation.

Sygn. akt II UK 315/03

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 kwietnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Beata Gudowska (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński

SSN Herbert Szurgacz (sprawozdawca)

Protokolant Wanda Cabaj

w sprawie z wniosku R. .

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w B.

o jednorazowe odszkodowanie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 8 kwietnia 2004 r.,

kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w B.

z dnia 11 czerwca 2003 r., sygn. akt V Ua …/03,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 15 marca 2003 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w B. odmówił R. Z. prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu śmierci

wskutek wypadku przy pracy jej męża M. Z. Zdaniem organu rentowego zdarzenia,

któremu uległ mąż wnioskodawczyni w dniu 18 stycznia 2002 r., nie można uznać

za wypadek przy pracy z uwagi na to że zmarły w chwili wypadku był w stanie

nietrzeźwym w związku z czym doszło do zerwania więzi z pracą.

W odwołaniu R. Z. zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 12 ustawy z

dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób

zawodowych i wniosła o jej zmianę.

Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2003 r. Sąd Rejonowy Sąd Pracy w B. zmienił

powyższą decyzję i przyznał R. Z. kwotę 41 163 zł tytułem jednorazowego

odszkodowania wskutek śmierci w pracy męża. Zdaniem Sądu Rejonowego

wypadek jakiemu uległ M. Z. był zdarzeniem nagłym, wywołanym przyczyną

zewnętrzną które nastąpiło podczas wykonywania przez pracownika czynności na

rzecz pracodawcy. Sąd uznał, powołując się na orzeczenia Sądu Najwyższego z

dnia 29 września 1978r. III PRN 31/78 i z dnia 11 sierpnia 1994 r. II PRN 1/94

(OSNAPiUS

1995/3/34),

że

wbrew twierdzeniom

organu

rentowego

stan

nietrzeźwości nie powoduje automatycznie zerwania związku z pracą. Sąd

podniósł, iż w trakcie postępowania doszło do zmiany stanu prawnego. Z dniem 1

stycznia 2003 r. weszła w życie ustawa z dnia 30 października 2002 r. o

ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (

Dz. U. Nr 199, poz. 1673), uchylająca ustawę wypadkową z dnia 12 czerwca 1975

r., na której przepisy powołał się organ rentowy w zaskarżonej decyzji. Zgodnie z

art. 46 tej ustawy do wniosków o jednorazowe odszkodowanie zgłoszonych przed

dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy obowiązujące w dniu wydania

orzeczenia o uszczerbku na zdrowiu lub stwierdzającego związek śmierci z

wypadkiem albo chorobą zawodową. Ponieważ pierwszym takim orzeczeniem w

niniejszej sprawie mógł być dopiero wyrok Sądu Rejonowego, Sąd orzekając już po

wejściu w życie nowej ustawy, podstawą rozstrzygnięcia uczynił jej przepisy.

Organ rentowy zaskarżył powyższy wyrok apelacją zarzucając naruszenie

przepisu art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Zdaniem ZUS brak było podstaw do

uznania, że zaistniałe zdarzenie spełnia wymogi przewidziane art. 6 , albowiem

zmarły pracownik przez wprowadzenie się w stan nietrzeźwości zerwał związek z

pracą a ponadto podjął czynności, których zwykle nie wykonywał, wbrew zakazowi

kierownika.

Wyrokiem z dnia 11 czerwca 2003 r. Sąd Okręgowy Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w B. oddalił apelację. Zdaniem Sądu Okręgowego, Sąd

Rejonowy w uzasadnieniu swego orzeczenia błędnie zinterpretował treść art. 46

ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Wniosek do organu rentowego został

złożony przez wnioskodawczynię w dniu 8 lutego 2002 r., a więc w okresie kiedy

obowiązywała ustawa z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych, co oznacza, że w sprawie należy

stosować przepisy ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. Uchybienie to nie miało jednak

wpływu na wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia, albowiem treść stosownych

artykułów jest identyczna. Sąd Okręgowy uznał, iż art. 12 ust. 1, przeciwieństwie do

art. 8 ust. 1, nie zawiera żadnych ograniczeń pozwalających na wyłączenie z grona

osób

ubiegających

się

o

jednorazowe

odszkodowanie

członków

rodziny

pracownika, który zmarł podczas wypadku przy pracy i był pod wpływem alkoholu.

To ustawowe obostrzenie dotyczy pracowników ubiegających się o odszkodowanie,

a nie członków rodzin zmarłego pracownika.

W kasacji od powyższego orzeczenia organ rentowy zarzucił naruszenie

przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynika sprawy, a

mianowicie art. 328 § 2 w zw. z art. 391 k.p.c. oraz naruszenie przepisów prawa

materialnego przez błędną wykładnię art. 6 ustawy wypadkowej z dnia 12 czerwca

1975 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Tytułem uwagi wstępnej należy stwierdzić, iż Sąd Okręgowy trafnie

skorygował stanowisko Sądu Rejonowego, że sprawa podlegała rozpoznaniu w

oparciu o przepisy ustawy wypadkowej z 1975 r. Zdarzenie w postaci śmierci męża

wnioskodawczyni miało miejsce w dniu 18 stycznia 2002 r., z wnioskiem o

jednorazowe odszkodowanie wnioskodawczyni wystąpiła 8 lutego tego roku w

związku z czym, zgodnie z art. 46 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o

ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych

(Dz. U Nr 199, poz. 1673 ze zm.) do wniosku o jednorazowe odszkodowanie

zgłoszonego przed dniem wejścia w życie tej ustawy stosuje się przepisy

obowiązujące w dniu wydania orzeczenia o uszczerbku na zdrowiu lub

stwierdzającego związek śmierci z wypadkiem albo chorobą zawodową. Skutek

zdarzenia w postaci śmierci pracownika - męża wnioskodawczyni czyni zbędnym

orzekanie o uszczerbku na zdrowiu.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut kasacji naruszenia przepisu art. 328 §

2 k.p.c. Pomimo skrótowej treści, uzasadnienie wyroku Sądu II instancji może

zostać uznane za odpowiadające wymaganiom powołanego przepisu. Pominięcie w

nim elementów, o których mowa w kasacji, wynika z zajętego przez Sąd Okręgowy

stanowiska w kwestii uznania zdarzenia za wypadek przy pracy.

Zarzut kasacji błędnej wykładni art. 6 ustawy wypadkowej należy uznać za

uzasadniony. Z zawartego w uzasadnieniu wyroku określenia relacji między art. 8

ust. 1, a art. 12 ust. 1 ustawy wypadkowej wyraźnie wynika, że w ocenie Sądu

Okręgowego zdarzenie z dnia 18 stycznia 2002 r. było wypadkiem przy pracy.

Dokonując takiej oceny Sąd Okręgowy pominął jednak całkowicie rozważenie

podnoszonych przez organ rentowy okoliczności, iż zdarzenie nie miało wszystkich

przewidzianych ustawą wypadkową cech, pozwalających uznać je za wypadek przy

pracy.

Pojęcie wypadku przy pracy, o którym mowa w art. 12 ustawy wypadkowej w

związku z jednorazowym odszkodowaniem dla członków rodziny pracownika, który

zmarł wskutek wypadku przy pracy jest tożsame z ustawową definicją wypadku

przy pracy, zawartą w art. 6 ustawy wypadkowej. Zgodnie z tym przepisem za

wypadek przy pracy można uznać 1) zdarzenie nagłe, 2) spowodowane przyczyną

zewnętrzną, 3) które nastąpiło w związku z pracą. Nie budzi wątpliwości. że w

rozpoznawanej sprawie zdarzenie z dnia 18 lutego 2002 r. posiadało cechy

wymienione pod 1) i 2). Odnośnie do cechy wymienionej pod 3) ustawodawca

dookreślił w ustawie wypadkowej związek zdarzenia z pracą wskazując, że związek

ten zachodzi w razie wykonywania przez pracownika zwykłych czynności albo

poleceń przełożonych, podczas wykonywania czynności w interesie zakładu pracy,

nawet bez polecenia, podczas odbywania drogi w czasie pozostawania w

dyspozycji zakładu pracy między siedzibą zakładu pracy a miejscem wykonywania

pracy. Jeżeli przyczyna zewnętrzna zadziałała poza wymienionymi sytuacjami,

dochodzi do zerwania związku z pracą i zdarzenie nie będzie mogło być uznane za

wypadek przy pracy. W judykaturze przyjęto, że zerwanie związku z pracą może

zostać spowodowane stanem nietrzeźwości pracownika (por. wyrok Trybunału

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 maja 1957 r., OSPiKA 1959, poz. 27; por. też

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 1998 r., II UKN 298/98, OSNP 1999,

nr 24, poz. 798). Organ rentowy w kasacji powołał się na okoliczność, że zmarły R.

Zdanowicz miał we krwi 1,4 promila alkoholu oraz że pracę wykonywał bez

zabezpieczeń i wbrew decyzji kierownika budowy, który zabronił mu pracy na

rusztowaniu.

Zdaniem Sądu Najwyższego w składzie orzekającym, należy przyjąć, że

brak związku z pracą nie występuje kiedy pracownik będąc w stanie nietrzeźwym

ulega wypadkowi spowodowanemu przyczyną zewnętrzną (np. uderzenie pioruna).

Natomiast związek ten ulega przerwaniu jeśli zdarzenie zostało spowodowane

stanem nietrzeźwości pracownika. Orzeczenie Sądu Okręgowego, kwalifikujące

zdarzenie z dnia 18 lutego 2002 r. jako wypadek przy pracy, zapadłe bez

wyjaśnienia wpływu stanu nietrzeźwości na istnienie związku z pracą w rozumieniu

art. 6 ustawy wypadkowej, należało więc uznać za przedwczesne, co skutkowało

uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania (art. 39313 k.p.c.).