II UK 306/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 306/09

POSTANOWIENIE

Dnia 28 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski

w sprawie z wniosku E. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o wysokość składek na

ubezpieczenie społeczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 28 stycznia 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 17 czerwca 2009 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 24 maja 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych określił

wysokość należności E. K. z tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenie

zatrudnionych pracowników - ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – za okres: od sierpnia 1997 r. do

października 1997 r. i od grudnia 1997 r. do grudnia 1998 r. w łącznej kwocie wraz

z odsetkami 212. 929, 87 zł.

Odwołanie od decyzji wniósł E. K.

Wyrokiem z dnia 14 stycznia 2009 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, że odwołujący E. K.

nie ma obowiązku uiszczenia zaległych składek wraz z odsetkami za siebie i

zatrudnionych pracowników: na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy, Fundusz

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od sierpnia 1997 r. do

października 1997r. i od grudnia 1997 r. do grudnia 1998 r.

Powyższy wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył apelacją organ rentowy.

Wyrokiem z dnia 17 czerwca 2009 r. Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 §

1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego i oddalił odwołanie.

Powyższy

wyrok

Sądu

Apelacyjnego

zaskarżył

skargą

kasacyjną

wnioskodawca Z. K. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c.) wskazano, że: „W przedmiotowej sprawie

zachodzi istotne zagadnienie prawne zawierające się w odpowiedzi na pytanie: Czy

do przedawnienia zobowiązań z tytułu zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne,

Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, powstałych

przed dniem 1 stycznia 1999 r. stosujemy przepisy ustawy z dnia 25 listopada 1986

r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 1989 r. Nr 25,

poz. 137 ze zm.), oraz czy w ocenie przedawnienia decydujące znaczenie ma data

wyrokowania przez Sąd?”

Ponadto w uzasadnieniu wniosku z art. 398 4 § 1 pkt 3 k.p.c. wskazano na

potrzebę wykładni przepisów art. 35 ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986

r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1989 r. Nr 25,

poz. 137 ze zm.), art. 24 ust. 4 i art. 109 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o

systemie ubezpieczeń społecznych, wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów. „Rozbieżności dotyczą kwestii związanych z brakiem uregulowań

intertemporalnych w zakresie przedawnienia zobowiązań z tytułu składek na

ubezpieczenie społeczne. Rozbieżności w wykładni wskazanych przepisów

zachodzą

w

szczególności

pomiędzy

Sądem

Najwyższym

a

sądami

administracyjnymi (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z

dnia 03.04.2008 r., sygn. akt V SA/Wa 25/ 08)”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k. p. c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli: w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących

rozbieżności

w

orzecznictwie

sądów,

zachodzi

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

nieważność

Przedstawione przez skarżącego – w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania zagadnienie zostało już wyjaśnione w orzecznictwie

Sądu Najwyższego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2008 r., III UK

60/07 – OSNP 2009/5-6/77; z dnia 12 lipca 2007 r., I UK 37/07 _ OSNP 2008/1718/266; z dnia 5 kwietnia 2005 r., I UK 232/04 – OSNP 2006/1-2/26). W wyroku z

dnia 12 lipca 2007 r., I UK 37/07 Sąd Najwyższy wyraził stanowisko, zgodnie z

którym: „dziesięcioletni termin przedawnienia należności z tytułu składek na

ubezpieczenia społeczne wprowadzony od dnia 1 stycznia 2003 r. (art. 24 ust. 4

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,

jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm. w brzmieniu nadanym przez art.

1 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz.U. Nr 241,

poz. 2074 ze zm.) odnosi się także do należności powstałych przed tym dniem i

wówczas nieprzedawnionych”. W powołanym wyroku Sąd Najwyższy wyjaśnił

relacje przepisów dotyczących przedawnienia zawarte w ustawie z dnia 25 listopada

1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1989 r. Nr

25, poz. 137 ze zm.) – art. 35 ust. 3 tej ustawy, który obowiązywał do 31 grudnia

1998 r. a następnie obowiązującym od 1 stycznia 1999 r. art. 24 ust. 4 ustawy

systemowej. Od 1 stycznia 2003 r., po zmianie ustawy systemowej (Dz.U. z 2002 r.

Nr 241, poz. 2074), termin przedawnienia uległ wydłużeniu do 10 lat. Mogła zatem

powstać kwestia, czy taka niekorzystna dla dłużnika zmiana terminu przedawnienia

wydłużała

dotychczasowe

(krótsze) terminy przedawnienia, to

znaczy czy

wierzytelności nieprzedawnione podlegały dłuższemu okresowi przedawnienia.

Odpowiedź jest twierdząca. Ustawodawca nie wyraził jej w odrębnej jednostce

redakcyjnej ustawy zmieniającej, niemniej wynika to z samej treści zmienionego

przepisu stanowiącego, że „należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po

upływie 10 lat, od dnia, w którym stały się wymagalne”, zatem dłuższy termin

przedawnienia odnosi się do należności jeszcze wówczas nieprzedawnionych. W

przeciwnym razie konieczny byłby przepis o rozdzieleniu poprzedniego i nowego

terminu przedawnienia odpowiednio do składek wymagalnych przed i po tej zmianie.

Systemowo tego typu rozwiązanie stanowiłoby nieuzasadnione różnicowanie

sytuacji wierzycieli i dłużników. Przepis wydłużający termin przedawnienia jest

korzystny dla wierzyciela i zarazem pogarsza sytuację dłużnika. Dzieje się to w

obszarze tej samej zasady, że zobowiązanie pieniężne ma być wykonane i tylko

ustawodawcy,

a

nie

stronom,

przysługuje

prawo

do

modyfikacji

terminu

przedawnienia (art. 119 k.c.). Prawo zmiany terminów przedawnienia jest więc

domeną ustawodawcy i skoro ma w ten sposób wpływ na stosunki cywilnoprawne, to

obejmuje ono również stosunki publicznoprawne (należności składkowe). Inaczej

mówiąc, dłużnik musi się poddać terminom przedawnienia wydłużanym przez

ustawodawcę w czasie trwania stosunku prawnego. Aksjologicznie zawsze zmierza

to do lepszej realizacji długu, a w sprawach o składki na ubezpieczenie społeczne

zapewnia szerszą gwarancję celu ubezpieczeniowego. Wobec powyższego nie

zachodzi również wskazana w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania potrzeba wykładni wskazanych przez skarżącego przepisów art. 35

ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu

ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.), art. 24 ust. 4 i

art. 109 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Powołany przez skarżącą wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w

Warszawie dotyczył sytuacji, kiedy część należności dochodzonych przez organ

rentowy uległa już przedawnieniu na podstawie art. 35 ust. 4 zdanie drugie ustawy z

dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych –

odmiennej sytuacji faktycznej niż ta, która stanowiła podstawę faktyczną

zaskarżonego niniejszą skargą kasacyjną wyroku Sądu Apelacyjnego.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w art.

3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.