II UK 294/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 294/09

POSTANOWIENIE

Dnia 18 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Korzeniowski

w sprawie z wniosku L. T.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanego J.M.

o zaległe składki na ubezpieczenia społeczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 18 stycznia 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 9 kwietnia 2009 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 9 kwietnia 2009 r. oddalił apelację L. T. od wyroku

Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 17 lipca 2008 r.,

którym oddalono jego odwołanie od decyzji pozwanego organu ubezpieczeń

społecznych z 27 grudnia 2007 r., obciążającej go odpowiedzialnością jako prezesa

zarządu spółki z o.o. za jej zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek na

ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od grudnia 2001 r. do 28

września 2004 r. w łącznej kwocie 259.003,01 zł.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na podstawy

(przesłanki) przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

W uzasadnieniu pierwszej podano, że istotnym zagadnieniem wymagającym

wykładni prawa jest kwestia podniesiona w zarzucie III pkt 2 (naruszenie prawa

materialnego) dotycząca rozstrzygnięcia kwestii, czy członek zarządu spółki, który

nie złożył wniosku o otwarcie postępowania układowego, a jedynie wykonywał

zatwierdzony przez

Sąd

układ,

może

uwolnić

się

od

odpowiedzialności

przewidzianej w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej? Sąd w uzasadnieniu stwierdził,

że w okresie kadencji powoda toczyło się postępowanie układowe, jednak zostało

ono wszczęte zanim skarżący powołany został na funkcję prezesa zarządu, zatem

ta okoliczność nie może go uwolnić od odpowiedzialności za zobowiązania spółki.

Zdaniem powoda niniejsze stanowisko prezentowane przez Sąd jest błędne i

wymaga zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy w kwestii czy dla ekskulpowania

członka zarządu spółki od odpowiedzialności przewidzianej art. 116 Ordynacji

podatkowej niezbędne jest złożenie przez niego wniosku o upadłość lub wszczęcie

postępowania układowego, czy też wystarczy, że powołany członek zarządu

wykonuje przyjęty układ zatwierdzony przez Sąd? Wydaje się, że rozstrzygnięcie

podniesionej kwestii przez Sąd Najwyższy w ramach wniesionej skargi kasacyjnej

będzie służyło prawidłowemu stosowaniu prawa. Powołane zarzuty w kasacji

zdaniem wnioskodawcy są w pełni uzasadnione. Nastąpiło naruszenie przepisów

prawa procesowego, a w szczególności brak w uzasadnieniu powołania się na

dowody, a tym samym Sąd poczynił niepełne i błędne ustalenia. Z jednej strony

Sąd uznaje za bezsporne ustalenie, że wnioskodawca był prezesem zarządu w

okresie od 16 października 2000 r. do 30 czerwca 2004 r., by w następnym zdaniu

stwierdzić, że wnioskodawca tej okoliczności nie udowodnił, powołując się przy tym

na odpis z KRS-u. Powołane sprzeczności objęte zarzutem naruszenia prawa

procesowego wskazują, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Zarzut

naruszenia prawa materialnego, szerzej uzasadniony (uzasadnienie kasacji),

wskazuje, iż mimo obszernego orzecznictwa dotyczącego art. 116 § 1, niniejsza

sprawa wymaga zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy. Błędna wykładnia

powołanego przepisu, wobec niewłaściwych ustaleń powoduje, iż Sąd nie zajął się

istotnymi kwestiami dla prawidłowego wydania wyroku pomijając ustalenia kiedy

należało ogłosić upadłość (ma to istotne znaczenie z uwagi na źródło prawa, które

miało być zastosowane) co ma bezpośredni wpływ na odpowiedzialność

wnioskodawcy. Stawiany zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego

niewłaściwe zastosowanie, zdaniem wnioskodawcy oczywiście uzasadniony, w

pełni uzasadnia przyjęcie skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wskazane we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej podstawy (wyżej in extenso)

nie spełniają się jako przesłanki przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

Istotne zagadnienie prawne nie może sprowadzać się do kwestii „czy członek

zarządu spółki, który nie złożył wniosku o otwarcie postępowania układowego, a

jedynie wykonywał zatwierdzony przez Sąd układ, może uwolnić się od

odpowiedzialności przewidzianej w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej?". Wszak

wystarcza tu zwykła wykładnia prawa, której próby w uzasadnieniu wniosku nawet

nie podjęto. Wpierw to sam skarżący winien dokonać analizy prawa, orzecznictwa,

a nawet doktryny, na podstawie której ujawniłby problem jurydycznie doniosły, który

rzeczywiście mógłby zostać oceniony jako istotne zagadnienie prawne. Tej

przesłanki przedsądu nie można redukować do wszelkich (jakichkolwiek)

wątpliwości prawnych zgłaszanych w skardze kasacyjnej, gdyż w przeciwnym razie

funkcja przedsądu będzie bezprzedmiotowa i skarga kasacyjna otwierać będzie

kolejną (powszechną) instancję. Co do prawnych wątpliwości wniosku to układ był

określonym dobrodziejstwem dla spółki, jednak jako zatwierdzony wcześniej (w

2000 r.) nie obejmował zaległych składek objętych decyzją pozwanego, czyli za

okres od grudnia 2001 r. do 28 września 2004 r. Innymi słowy nawet prawidłowa

realizacja układu (czego nie ustalono) nie zwalniała od bieżącej płatności

należności składkowych. Nie ma normy, która wyłączałaby odpowiedzialność

członka zarządu spółki z o.o. za składki na podstawie art. 116 § 1 Ordynacji

podatkowej w związku z art. 31 i 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

należne za okres po zawarciu układu. Po zatwierdzeniu układu dłużnik odzyskiwał

całkowitą możność zarządzania i rozrządzenia swoim majątkiem i umorzeniu

podlegały jedynie egzekucje co do wierzytelności objętych postępowaniem

układowym (art. 70 rozporządzenia z 24 października 1934 r. Prawo o

postępowaniu układowym). Do odpowiedzialności za składki z późniejszego

okresu, czyli z okresu po zawarciu układu, obowiązywały zatem zwykłe reguły ich

realizacji. Należy więc zauważyć, że do wskazanej odpowiedzialności za składki

wystarcza stwierdzenie bezskuteczności egzekucji składek i pełnienie obowiązków

członka zarządu spółki w spornym okresie (objętym decyzją). Natomiast upadłość

ogłoszona we właściwym czasie lub niezgłoszona bez winy we właściwym czasie

jest warunkiem uwalniającym od odpowiedzialności i zależy od członka zarządu,

stąd wierzyciel (organ ubezpieczeń społecznych) nie musi jej wykazywać. Problem

sprowadza się więc tylko do pytania, czy w okresie układu mógł być zgłoszony

wniosek o upadłość. Odpowiedź jest pozytywna, zresztą tak też się stało - Sąd

Apelacyjny ustalił, że jeszcze w toku postępowania upadłościowego Sąd Rejonowy

postanowieniem z 9 listopada 2004 r. ogłosił upadłość spółki i określił sposób

prowadzenia jako likwidacyjny. Analiza ta wykracza jednak poza potrzebę

argumentacji, gdyż to wpierw skarżący powinien sformułować i odpowiednio

przedstawić problem prawny, który stanowiłby odniesienie do rozważań czy stanowi

istotne zagadnienie prawne. Wniosek i jego uzasadnienie uprawnia stwierdzenie,

że przedstawiona kwestia sprowadza się tylko do zwykłej wykładni prawa i jedynie

hasłowego odwołania się do podstawy przedsądu z art. 398 9 § 1 pkt 1 k.p.c.

Druga wskazana w wniosku podstawa (przesłanka) przedsądu z art. 398 9 § 1 pkt

4 k.p.c. ma mankamenty metodyczne, które nie pozwalają stwierdzić, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Zdaniem skarżącego powołane zarzuty

„kasacji" są w pełni uzasadnione. Rzecz w tym, że skarga kasacyjna przysługuje od

prawomocnego wyroku i na etapie przedsądu nie ocenia się podstaw kasacyjnych,

nawet gdy ocena ta dotyczy szczególnej przesłanki przedsądu z art. 398 9 § 1 pkt 4

k.p.c. Wniosek winien samodzielnie i odrębnie od podstaw kasacyjnych wskazywać

i wykazywać, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Podstawy

kasacyjne i wniosek o przyjęcie skargi z jego uzasadnieniem stanowią odrębne

elementy skargi i taka też jest ich funkcja (art. 3984 § 1 pkt 2 i § 2 k.p.c. ). Innymi

słowy brakującego uzasadnienia podstawy (przesłanki) wniosku o przyjęcie skargi

nie zastępuje uzasadnienie podstaw kasacyjnych. O ile uzasadniona podstawa

może prowadzić nawet do uwzględnienia skargi (wniosek a contrario z art. 39814

k.p.c.), to w podstawie przedsądu z art. 398 9 § 1 pkt 4 k.p.c. chodzi nie o zwykłą

zasadność, ale o to, że skarga jest „oczywiście uzasadniona".

Dla potwierdzenia takich wymagań można odwołać się kilku ostatnich orzeczeń

Sądu Najwyższego.

Jeśli przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

twierdzenie skarżącego, iż skarga jest oczywiście uzasadniona, to powinien on w

uzasadnieniu wniosku zawrzeć wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się ta

„oczywistość" i przedstawić argumenty wskazujące, że rzeczywiście skarga jest

oczywiście uzasadniona (postanowienie z 5 września 2008 r., I CZ 64/08, LEX nr

512050).

Nawet jeżeli podstawy lub argumenty uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania są częściowo zbieżne z podstawami kasacyjnymi i ich

uzasadnieniem, skarżący musi zawrzeć w skardze kasacyjnej dwa odrębne

wywody prawne: jeden nawiązujący do art. 3983 § 1 k.p.c. i określający podstawy

kasacyjne oraz ich uzasadnienie i drugi zawierający uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, nawiązujący do art. 398 9 § 1 k.p.c.

(postanowienie z 19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr 496392).

Z przepisu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wynika, że odwołanie się do przesłanki

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej wymaga nie tylko powołania się na

okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również

wykazania, że przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi

wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się „oczywistość" zasadności skargi oraz

podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest oczywiście uzasadniona.

Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie

prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona (postanowienie z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX 494134).

Samodzielne i odrębne uzasadnienie wniosku (art. 398 4 § 1 pkt 3 k.p.c.) ma

wykazać, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, co oznacza, że ta

oczywistość na etapie przedsądu nie powinna być wątpliwa ale że ma być

zdecydowanie jeśli nie jednoznacznie oczywista. Na etapie przedsądu ocenie

podlegają tylko wskazywane podstawy z art. 3989 § 1 k.p.c., a nie podstawy skargi

z art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. (postanowienie z 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr

490364; także postanowienie z 9 maja 2008 r., II PK 15/08, LEX 490359).

Jeżeli więc przyjąć, że na oczywistą zasadność skargi ma się składać zarzut,

„iż Sąd nie zajął się istotnymi kwestiami dla prawidłowego wydania wyroku

pomijając ustalenia kiedy należało ogłosić upadłość", to nie można nie stwierdzić, iż

zarzut ten pomija, że ogłoszenie upadłości zależało i było w interesie skarżącego i

Sąd nie musiał określać kiedy należało ogłosić upadłość. Skarżący zdaje się

utrzymywać, że nie powinien (czy nie musiał) występować o upadłość w okresie

układu.

Zauważono

już

wyżej,

że

wystarczające

pozytywne

przesłanki

odpowiedzialności to bezskuteczność egzekucji składek z okresu pełnienia funkcji

w zarządzie, natomiast przesłanki negatywne (w tym upadłość) zależą od

obciążanego odpowiedzialnością i są w jego interesie. Z kolei co do daty końcowej

funkcji w zarządzie, to Sąd Apelacyjny wyraźnie to zauważył i ocenił następująco:

„Sporny pomiędzy stronami był natomiast okres od 1.07.2004 r. do 28.09.2004 r.,

gdyż wnioskodawca (skarżący) podnosił, że był Prezesem Zarządu do 30.06. 2004

r. Wnioskodawca jednak winien tę okoliczność udowodnić, tymczasem z odpisów

Krajowego Rejestru Sądowego, w tym przedłożonego na rozprawie apelacyjnej

przez pełnomocnika wnioskodawcy, wynika, że funkcję prezesa wnioskodawca

sprawował do 28.09.2004 r. Wprawdzie wpis do KRS-u ma co do zasady charakter

deklaratoryjny,

jednak

wobec

braku

innych

dowodów

z

dokumentów

potwierdzających stanowisko wnioskodawcy, m.in. uchwały o odwołaniu z funkcji

Prezesa, Sąd Okręgowy prawidłowo przyjął datę 28.09.2004 r., jako datę końcową

kadencji L. T. na stanowisku Prezesa Zarządu Przedsiębiorstwa Budownictwa

Ogólnego Sp. z o.o. ". Uzasadnienie przesłanki nie wykazuje, iżby przyjęte przez

Sąd założenie co do daty końcowej funkcji w zarządzie było wadliwe, skoro

potwierdza je odpis z rejestru a skarżący nie wykazał zdarzenia które podważałoby

przyjęte ustalenie (na etapie postępowania przed tym Sądem).

Z tych motywów nie można było przyjąć, że wniosek wykazał podstawy

(przesłanki) przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. i dlatego orzeczono stosownie

do art. 3989 § 2 k.p.c.