II UK 276/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 276/09

POSTANOWIENIE

Dnia 28 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Korzeniowski

w sprawie z wniosku M. B.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o należność z tytułu składek,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 28 stycznia 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 19 lutego 2009 r.,

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

2. zasądza

od

M.

B. na

rzecz

Zakładu

Ubezpieczeń

Społecznych 3.600 zł (słownie: trzy tysiące sześćset) tytułem

zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu

kasacyjnym.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 19 lutego 2009 r. oddalił apelację skarżącego M. B.

od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 21 lutego

2008 r., którym oddalono jego odwołanie od decyzji pozwanego organu

ubezpieczeń społecznych z 10 października 2003 r., obciążającej skarżącego na

podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych odpowiedzialnością za nieopłacone przez spółkę z o.o.

W. składki na ubezpieczenia społeczne od lipca 2000 r. do lutego 2001 r., i

zdrowotne

oraz

Fundusz

Pracy

i

Fundusz

Gwarantowanych

Świadczeń

Pracowniczych w okresie od lutego 1999 r. do lutego 2001 r.

Skarżący był prezesem zarządu sp. z o.o. W. Od rozpoczęcia 1 kwietnia 2001 r.

jej likwidacji został likwidatorem. Postanowieniem z 10 stycznia 2003 r. komornik

umorzył egzekucję prowadzoną na rzecz pozwanego organu ubezpieczeń

społecznych wobec jej bezskuteczności. W listopadzie 2003 r. likwidator (skarżący)

wystąpił z wnioskiem o ogłoszenie upadłości spółki. W 2005 r. postępowanie

upadłościowe zakończyło się likwidacją spółki. Sąd uznał, że pozwany wykazał

bezskuteczność egzekucji jako przesłanki odpowiedzialności z art. 116 Ordynacji

podatkowej. Jednocześnie za bezzasadny uznał zarzut skarżącego, że w dacie

zaprzestania przez niego funkcji w zarządzie nie istniały przesłanki do zgłoszenia

upadłości spółki, bowiem posiadała nieruchomość sprzedaną później za 2.650 tys.

zł., skoro wartość zobowiązań spółki przekraczała tę kwotę.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparto na dwóch

podstawach.

Pierwsza

to

istotne

zagadnienie

prawne,

które

dotyczy:

„prawidłowości

zastosowania i wykładni dokonanej przez Sąd Apelacyjny w zakresie zastosowania

prawa materialnego, a mianowicie przepisu art. 116 § 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r.

Ordynacja

podatkowa

polegającego

na

rozstrzygnięciu,

czy

wpływa

na

odpowiedzialność członka zarządu za zaległości podatkowe z okresu pełnienia

funkcji zaprzestanie pełnienia funkcji członka zarządu spółki - w przypadku, gdy

przesłanka bezskuteczności egzekucji w rozumieniu przepisu art. 116 wystąpiła po

upływie znacznego czasu od daty zaprzestania pełnienia funkcji członka zarządu".

Druga odwołuje się do twierdzenia, że „skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona z uwagi na naruszenie przepisów postępowania poprzez dokonanie

ustaleń (przyjęcie ustaleń Sądu Okręgowego jako własnych) mimo nieistnienia

dowodów w zebranym materiale dowodowym na okoliczność występowania

przesłanek do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości w dacie zaprzestania

przez powoda pełnienia funkcji prezesa zarządu spółki, w warunkach nie

sformułowania takiego twierdzenia przez stronę przeciwną".

Pozwany wniósł o nie przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądzenie

kosztów zastępstwa procesowego „wg norm przepisanych".

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Obie wskazane we wniosku podstawy nie spełniają się jako przesłanki przedsądu

z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. i dlatego odmówiono przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

Pierwsza dlatego, że istotne zagadnienie prawne nie polega na wykładni i

zastosowaniu prawa (w konkretnej sprawie), a do tego sprowadza się intencja

wniosku. Chodzi wszak o problem doniosły jurydycznie, ważki dla sytemu lub

dziedziny prawa, właściwie opracowany w oparciu o uprzednią analizę prawa,

orzecznictwa, a nawet doktryny, która pozwala ocenić - wpierw przez samego

skarżącego - że istotne zagadnienie prawne rzeczywiście występuje i wymaga

zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy. Jakiekolwiek wątpliwości co do wykładni i

stosowania prawa nie stanowią jeszcze przesłanki z art. 398 9 § 1 pkt 1 k.p.c. Nawet

potrzeba wykładni przepisów prawa jako przesłanka przedsądu z art. 398 9 § 1 pkt 2

k.p.c. jest ściśle uwarunkowana wykazaniem istnienia poważnych wątpliwości co do

wykładni przepisów lub rozbieżnością w orzecznictwie sądów. W przeciwnym razie

postępowanie kasacyjne byłoby kolejną (powszechną) instancją a funkcja

przedsądu byłaby bezprzedmiotowa. Odpowiedź na postawioną kwestię pomija to,

że pozwany aż do upływu pięcioletniego terminu przedawnienia odpowiedzialności

(art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej) może wydać decyzję na podstawie art. 116

Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 i 32 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych. Po wtóre z art. 116 Ordynacji podatkowej nie wynika norma, iż

członek zarządu nie ponosi odpowiedzialności za składki, o ile do zakończenia

przez niego funkcji w zarządzie nie było podstaw do ogłoszenia upadłości.

Odpowiedzialność za składki warunkuje jedynie bezskuteczność egzekucji składek

nieopłaconych w okresie pełnienia funkcji w zarządzie. Jest to odpowiedzialność

własna członka zarządu na podstawie szczególnego prawa materialnego

(podatkowego) i nie wyłącza jej nawet wykreślenie spółki z rejestru. W uchwale

powiększonego składu Sądu Najwyższego z 15 października 2009 r., I UZP 3/09,

przyjęto, iż za zaległości spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z tytułu składek

na

ubezpieczenia

społeczne

oraz

składek

na

Fundusz

Pracy,

Fundusz

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne

członkowie jej zarządu ponoszą odpowiedzialność także wówczas, gdy decyzja

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzekająca o tej odpowiedzialności została

wydana po wykreśleniu spółki z Krajowego Rejestru Sądowego.

Ocena ta wychodzi poza potrzebę argumentacji, gdyż na etapie przedsądu nie

ocenia się podstaw kasacyjnych, lecz tylko czy wniosek o przyjęcie skargi

kasacyjnej wskazuje i wskazuje podstawę (przesłankę) przedsądu. Odpowiedź jest

negatywna, gdyż kwestia postawiona we wniosku sprowadza się tyko do zwykłej

wykładni prawa i nie stanowi istotnego zagadnienia prawnego.

W odniesieniu do drugiej podstawy wniosku należy zauważyć, iż skoro podstawą

skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny

dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.), to również nie można ich kwestionować w

podstawie przedsądu, nawet gdy chodzi o tę szczególną z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Zachodziłby bowiem dysonans w ocenie na etapie przedsądu i później w

rozpoznaniu skargi ze względu na wskazane ograniczenia procesowe co do

związania ustalonym stanem faktycznym sprawy (art. 39813 § 2 k.p.c.). W

podstawie przedsądu (ani w jej uzasadnieniu) skarżący nie wskazuje również

konkretnego przepisu postępowania, który został naruszony. W orzecznictwie zaś

utrwalone jest stanowisko, że wniosek ma samodzielnie wykazać zasadność

podstawy (przesłanki) przedsądu, a nadto iż, brakującego uzasadnienia wniosku

nie zastępuje uzasadnienie podstaw kasacyjnych.

Na etapie przedsądu nie ocenia się podstaw kasacyjnych lecz tylko sam wniosek

o przyjęcie skargi z jego podstawą i uzasadnieniem. Są to odrębne elementy skargi

i taka też jest ich funkcja (art. 3984 § 1 pkt 2 i § 2 k.p.c. ). O ile uzasadniona

podstawa może prowadzić nawet do uwzględnienia skargi (wniosek a contrario z

art. 39814 k.p.c.), to w podstawie przedsądu z art. 398 9 § 1 pkt 4 k.p.c. chodzi nie o

zwykłą zasadność, ale o to, że skarga jest „oczywiście uzasadniona".

Dla potwierdzenia takich wymagań można odwołać się do kilku ostatnich

orzeczeń Sądu Najwyższego.

Jeśli przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

twierdzenie skarżącego, iż skarga jest oczywiście uzasadniona, to powinien on w

uzasadnieniu wniosku zawrzeć wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się ta

„oczywistość" i przedstawić argumenty wskazujące, że rzeczywiście skarga jest

oczywiście uzasadniona (postanowienie z 5 września 2008 r., I CZ 64/08, LEX nr

512050).

Nawet jeżeli podstawy lub argumenty uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania są częściowo zbieżne z podstawami kasacyjnymi i ich

uzasadnieniem, skarżący musi zawrzeć w skardze kasacyjnej dwa odrębne

wywody prawne: jeden nawiązujący do art. 3983 § 1 k.p.c. i określający podstawy

kasacyjne oraz ich uzasadnienie i drugi zawierający uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, nawiązujący do art. 398 9 § 1 k.p.c.

(postanowienie z 19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr 496392).

Z przepisu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wynika, że odwołanie się do przesłanki

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej wymaga nie tylko powołania się na

okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również

wykazania, że przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi

wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się „oczywistość" zasadności skargi oraz

podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest oczywiście uzasadniona.

Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie

prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona (postanowienie z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX 494134).

Samodzielne i odrębne uzasadnienie wniosku (art. 398 4 § 1 pkt 3 k.p.c.) ma

wykazać, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, co oznacza, że ta

oczywistość na etapie przedsądu nie powinna być wątpliwa ale że ma być

zdecydowanie jeśli nie jednoznacznie oczywista. Na etapie przedsądu ocenie

podlegają tylko wskazywane podstawy z art. 3989 § 1 k.p.c., a nie podstawy skargi

z art. 3983 1 pkt 1 i 2 k.p.c. (postanowienie z 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr

490364; także postanowienie z 9 maja 2008 r., II PK 15/08, LEX 490359).

Innymi słowy we wniosku nie chodziłoby tylko o wykazanie, że naruszenie

określonych przepisów miało wpływ na wynik sprawy, czyli na zastosowanie prawa

materialnego, które w istocie decyduje o rozstrzygnięciu (wyniku) sprawy. We

wniosku prócz braku wskazania konkretnych przepisów procesowych brak jest też

wskazania na naruszenie przepisów materialnych. Jeżeli więc nawet pozwany nie

zarzucałby, iż skarżący winien ogłosić upadłość jeszcze w okresie pełnienia funkcji

w zarządzie, to rozważanie tego motywu przez Sąd może być uznane za

niepotrzebne,

gdyż

należy

to

do

tych

przesłanek,

które

uwalniają

od

odpowiedzialności i leżą w interesie osoby trzeciej (członka zarządu), stąd dopiero

ich wykazanie uwalnia od odpowiedzialności (art. 116 § 1 pkt 1 Ordynacji

podatkowej). Tak ja wskazano, odpowiedzialność warunkowała bezskuteczność

egzekucji oraz pełnienie funkcji w zarządzie w okresie brakujących składek i były to

wystarczające przesłanki. Dalsza ocena Sądu o tym, że skarżący winien ogłosić

upadłość nie była konieczna.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 398 9 § 2 k.p.c.

O kosztach orzeczono mając na uwadze wartość przedmiotu zaskarżenia

(378.158 zł) i odpowiadającą mu stawkę minimalną przewidzianą w rozporządzeniu

z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawych - § 6 pkt 7, §

12.4. pkt 2 (odpowiednio dla odpowiedzi na skargę).