II UK 267/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 267/11

POSTANOWIENIE

Dnia 3 lutego 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Korzeniowski

w sprawie z wniosku M. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o rentę socjalną,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 3 lutego 2012 r.,

na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego […] z

dnia 18 maja 2011 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd

Apelacyjny

wyrokiem

z

maja

2011

r.

oddalił

apelację

wnioskodawczyni M. S. od wyroku oddalającego jej odwołanie od decyzji

pozwanego odmawiających jej prawa do renty socjalnej wobec ustalenia, że nie jest

całkowicie niezdolna do pracy. Wnioskodawczyni, urodzona w 1987 r., od

dzieciństwa jest trwale głuchoniema. Całkowitej niezdolności do pracy nie

stwierdzili lekarz orzecznik i komisja lekarska. Na podstawie opinii biegłych oraz

Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu Sąd stwierdził, że głuchota nie uniemożliwia jej

podjęcia pracy. Ukończyła liceum dla głuchoniemych i jest słuchaczką szkoły

policealnej, której ukończenie da jej tytuł technika informatyka. Jest częściowo

niezdolna do pracy. Przy wykonywaniu wyuczonego zawodu mogą wystąpić

trudności w komunikowaniu się mową ale nie jest to równoznaczne z zachowaniem

zdolności do pracy w warunkach określonych w przepisach o rehabilitacji

zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Głuchota nie

uniemożliwia podjęcia pracy w wielu zawodach, w których ograniczenia

komunikacyjne nie są przeciwwskazaniem. Nie istnieją inne względy zdrowotne,

które

byłyby

przeciwwskazaniem

Niepełnosprawność

wnioskodawczyni

do

nie

podjęcia

jest

działalności

równoznaczna

zawodowej.

z

całkowitą

niezdolnością do pracy. Podstawą orzekania był przepis art. 4 ustawy z 27 czerwca

2003 r. o rencie socjalnej.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na:

1. Istotne zagadnienie prawne – „czy ustalenie prawa do renty socjalnej może

nastąpić na podstawie art. 4 ustawy z 27 czerwca 2003 r. (…) o rencie socjalnej w

sytuacji, gdy osoba uprawniona jest zdolna do pracy jedynie w warunkach

określonych w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu

osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 214, poz. 1407 ze zm.) czy też

zdolność do wykonywania pracy zarobkowej tylko w przedmiotowych warunkach

bezwzględnie wyłącza możliwość ustalenia prawa do renty socjalnej (art. 15 ustawy

o rencie socjalnej w związku z art. 12 ust. 2 w związku z art. 13 ust. 4 ustawy z 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych)”.

W uzasadnieniu tej podstawy przedsądu przedstawiono wyroki Sądu Najwyższego:

z 8 grudnia 2000 r., II UKN 134/00 (OSNP 2002 nr 15, poz. 369), z 7 października

2003 r., II UK 79/03 (OSNP 2004 nr 13, poz. 234), eksponując tezę, że całkowicie

niezdolną do pracy jest osoba, która ma zdolność do wykonywania pracy jedynie w

warunkach specjalnie przystosowanych zgodnie z przepisami ustawy z 27 sierpnia

1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych. Poza tym

według wyroków Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2010 r., I UK 64/10 (LEX nr

653663), a także z 10 czerwca 1998 r., II UKN 675/98 (OSNAPiUS 2000 nr 16, poz.

624) o niezdolności do pracy nie przesądza wyłącznie ocena medyczna (aspekt

biologiczny), lecz także możliwość podjęcia pracy ze względu na wiek,

wykształcenie, kwalifikacje i predyspozycje. Odmienny pogląd zaprezentował Sąd

Najwyższego w wyroku z 9 marca 2006 r., II UK 98/05 (OSNP 2007 nr 5-6, poz.

77), w którym stwierdził, iż nie ma podstaw do przyznania renty socjalnej osobie,

która z medycznego punktu widzenia nie jest całkowicie niezdolna do pracy, choćby

nie miała możliwości jej podjęcia z innych przyczyn. Tożsamy pogląd wyrażono w

wyroku z 8 kwietnia 2008 r., I UK 264/07 (Lex Polonica nr 2133282). Taki sposób

wykładni art. 4 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej dotyczący przesłanki „całkowitej

niezdolności do pracy” pozostaje w sprzeczności zarówno z orzeczeniami Sądu

Najwyższego powołanymi na wstępie, jak i poglądami piśmiennictwa.

2. Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, „gdyż Sąd Apelacyjny

rażąco naruszył art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. poprzez brak

merytorycznego ustosunkowania się do zgłaszanych zarzutów w apelacji od wyroku

Sądu pierwszej instancji”. Treść art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c.

oznacza, iż uzasadnienie sądu odwoławczego winno zawierać stanowisko sądu

odwoławczego, będące merytorycznym ustosunkowaniem się do zgłoszonych w

apelacji zarzutów, a skierowanych przeciwko orzeczeniu Sądu pierwszej instancji i

wyjaśnieniu dlaczego zarzuty zostały uznane za zasadne lub bezzasadne. Sąd

Apelacyjny w ogóle nie ustosunkował się w sposób merytoryczny do zarzutów

podniesionych w apelacji, stwierdzając jedynie, że nie zgadza się z zarzutami

apelacji lub uznaje, że niektóre z nich nie miały wpływu na merytoryczne

rozstrzygnięcie sprawy. Taki sposób procesowania Sądu Apelacyjnego jest

jednoznaczny z rażącym naruszeniem art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c.

i przesądza w rezultacie, że przedmiotowa skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona, gdyż naruszenie tych przepisów uniemożliwia dokonanie kasacyjnej

kontroli trafności samego rozstrzygnięcia zawartego w sentencji zaskarżonego

wyroku.

Sąd Najwyższy zaważył, co następuje:

Wskazane we wniosku o przyjęcie skargi podstawy nie spełniają się jako

przesłanki przedsądu.

Pierwsza jedynie hasłowo odwołuje się do istotnego zagadnienia prawnego

(art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), gdyż postawiona kwestia sprowadza się tylko do zwykłej

wykładni prawa. Wszak odpowiedź na zagadnienie nie powinna być kłopotliwa dla

jurysty, zwłaszcza, że wprost wynika z ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach, stanowiącej że „zachowanie zdolności do pracy w warunkach określonych

w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób

niepełnosprawnych nie stanowi przeszkody do orzeczenia całkowitej niezdolności

do pracy” (art. 13 ust. 4). Istotne zagadnienie prawne nie może być więc

redukowane do wykładni (i stosowania) prawa. W przeciwnym razie skarga

kasacyjna nie miałaby granic i postępowanie kasacyjne byłoby powszechną

instancją. Poza tym istotne zagadnienie prawne powinno występować w sprawie, a

w sprawie objętej skargą nie ustalono, że skarżąca zdolna jest do pracy tylko w

warunkach określonych w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób

niepełnosprawnych. Traci też na znaczeniu zestawienie orzecznictwa Sądu

Najwyższego, gdyż wniosek nie dowołuje się do podstawy przedsądu z art. 398 9 §

1 pkt 2 k.p.c. Niemniej trudno byłoby przyjąć rozbieżność orzecznictwa, gdyż nie

ma takowej w odniesieniu do sformułowanych kwestii. Nie podważa się wszak, a

wręcz potwierdza, że ocena faktyczna i prawna niezdolności do pracy odnoszona

jest do pracy w warunkach normalnych, a nie szczególnych. Zachowanie zdolności

do pracy w warunkach i na stanowiskach specjalnie do tego przystosowanych nie

stoi na przeszkodzie uznaniu osoby za całkowicie niezdolną do pracy. Taką też

odpowiedź zawarto w uzasadnieniu zagadnienia. Co do wskazanego orzecznictwa,

to czym innym jest ocena o braku całkowitej niezdolności do pracy po spełnieniu

kryterium

biologicznego

i

ekonomicznego

(całkowita

utrata

zdolności

do

wykonywania jakiejkolwiek pracy) oraz sytuacja osoby, która jest całkowicie

niezdolna do pracy i stworzono jej warunki do pracy, tak jak osobie

niepełnosprawnej, bowiem sytuacja ta nie wyklucza całkowitej niezdolności do

pracy.

Druga podstawa, gdyż art. 328 § 2 k.p.c. nie jest przepisem wystarczającym

do przyjęcia, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Szczególna

przesłanka przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. może być uzasadniona, gdy

samodzielnie i odrębnie od podstaw kasacyjnych (art. 398 4 § 1 pkt 2 i § 2 k.p.c.)

wskazuje i wykazuje, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nie chodzi

wszak o zwykłą zasadność podstaw kasacyjnych, które mogą uzasadniać

uwzględnienie skargi (art. 39814 k.p.c.), lecz aż o oczywistą zasadność skargi

kasacyjnej, jako że na etapie przedsądu nie ocenia się podstaw kasacyjnych. We

wniosku nie zarzuca się naruszenia art. 382 k.p.c. ani art. 378 § 1 k.p.c. Natomiast

zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. miałby znaczenie, gdyby uchybienie mu miało

istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.). O wyniku sprawy

decydują zaś ustalenia faktyczne i zastosowanie prawa. Wadliwość uzasadnienia

wyroku nie ma wpływ na wynik sprawy, gdyż sporządza się je już po jego

ogłoszeniu. Wszak nawet z ustawy wynika, że skarga podlega oddaleniu, gdy

zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu (art. 398 14

k.p.c.). W sprawie nie można przyjąć, że uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego

nie zawiera wymaganych istotnych elementów i przez to nie poddaje się kontroli.

Składa się z analizy faktycznej i prawnej. Wyjaśnia dlaczego nie ustalono całkowitej

niezdolności do pracy.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 398 9 § 2 k.p.c.