II UK 267/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 267/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSA. Krzysztof Staryk (sprawozdawca)

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z wniosku J. G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o rentę z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 lutego 2011 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 12 listopada 2009 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 8 grudnia 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił

J. G. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Wyrokiem z dnia 4 czerwca 2009 r. Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną

decyzję w ten sposób, że przyznał wnioskodawcy prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 1 lipca 2008 r. do 31 lipca 2009 r.

Sąd ten ustalił, że J. G., urodzony 1 lutego 1952 r., pracował jako zbrojarz,

betoniarz, spawacz i lakiernik. Do dnia 30 czerwca 2005 r. otrzymywał rentę z tytułu

częściowej niezdolności do pracy. W dniu 7 lipca 2008 r. ubezpieczony złożył nowy

wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Organ rentowy zaskarżoną decyzją

z dnia 8 grudnia 2008 r. odmówił wnioskodawcy prawa do renty, podając jako

przyczynę odmowy uznanie wnioskodawcy za zdolnego do pracy przez komisję

lekarską. Orzeczeniem z dnia 26 listopada 2008 r. lekarz orzecznik i komisja

lekarska organu rentowego rozpoznały u wnioskodawcy: nadciśnienie tętnicze II

WHO, stabilną dławicę piersiową, podmiotowy zespół bólowy kręgosłupa bez

neurologicznych objawów ubytkowych i uznały, że wnioskodawca jest zdolny do

pracy.

W postępowaniu przed Sądem Okręgowym u wnioskodawcy rozpoznano:

nadciśnienie tętnicze z zaznaczonymi zmianami w zakresie struktur serca (badanie

echograficzne z dnia 21 lutego 2009 r.), podejrzenie choroby niedokrwiennej do

ewentualnej diagnostyki inwazyjnej, zespół bólowy kręgosłupa lędźwiowego bez

zespołu korzeniowego. Biegli neurolog, chirurg - ortopeda, internista stwierdzili, iż

wnioskodawca może zostać uznany za częściowo niezdolnego do pracy od lipca

2008 r. na okres roku. Zastrzeżenia do opinii biegłych lekarzy złożył organ rentowy.

W wyniku złożonych zastrzeżeń biegli wskazali, iż zarówno w opinii z 2005 r., jak i

w opinii z lutego 2009 r., - przyjęli dalsze istnienie częściowej niezdolności do

pracy wnioskodawcy jako wykwalifikowanego pracownika fizycznego z powodu

nadciśnienia tętniczego, gdyż według wiedzy medycznej wnioskodawca nie

wykonywał lekkiej pracy fizycznej. U wnioskodawcy przeciwwskazana jest praca

ciężka fizyczna, praca na wysokości, w narażeniu na znaczne zmiany środowiska

zewnętrznego, bądź związana z gwałtownymi dynamicznymi obciążeniami układu

krążenia.

Z

przyczyn

neurologicznych,

chirurgicznych

i

internistycznych

wnioskodawca jest częściowo niezdolny do pracy.

Wnioskodawca udokumentował 31 lat 8 miesięcy i 16 dni okresów

składkowych i nieskładkowych, w tym 30 lat 11 miesięcy i 12 dni okresów

składkowych i 9 miesięcy i 4 dni okresów nieskładkowych.

W dziesięcioleciu

liczonym od dnia 15 listopada 1996 r. do 6 lipca 2008 r. udokumentował 6 lat 3

miesiące i 19 dni okresów składowych i 13 dni okresów nieskładkowych. Łącznie

udokumentował

okresy

zatrudnienia

w

dziesięcioleciu

przed

powstaniem

niezdolności do pracy 6 lat 4 miesiące i 2 dni. Okres dziesięciolecia przesunięty

został o okres pobierania renty - 1 rok 7 miesięcy i 23 dni.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał odwołanie za

uzasadnione. Zebrany w sprawie materiał dowodowy w ocenie Sądu wykazał, że

wnioskodawca jest niezdolny do pracy od dnia złożenia wniosku przez okres

jednego roku. Wnioskodawca z uwagi na nadciśnienie tętnicze nie może

wykonywać ciężkiej pracy fizycznej. Tym samym spełniał on przesłanki do

uzyskania prawa do świadczenia.

Po rozpoznaniu apelacji organu rentowego Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia

12 listopada 2009 r. oddalił apelację.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, zasadnie uznał Sąd Okręgowy opinię biegłych

za wiarygodną. Opinia ta wydana została przez biegłych o specjalności

odpowiadającej występującym u wnioskodawcy schorzeniom. Rzetelność oraz

jasne i precyzyjne uzasadnienie opinii opartej o wyniki badań przedmiotowych i

dokumentację

medyczną

i

wysokie

kwalifikacje

specjalistyczne

biegłego,

przemawiają za wiarygodnością opinii i przyjęcia jej jako podstawy ustaleń o

niezdolności wnioskodawcy do pracy.

Obecnie przedmiotem rozpoznania Sądu Okręgowego był stan zdrowia

wnioskodawcy począwszy od miesiąca lipca 2008 r., kiedy to wnioskodawca złożył

wniosek o przyznanie świadczenia. Sąd Okręgowy w tym zakresie był zobowiązany

do przeprowadzenia postępowania dowodowego i ustalenia na tej podstawie, jaki

jest obecnie stan zdrowia wnioskodawcy i czy pozwala mu on na podjęcie pracy

zarobkowej. Biegli w wydanej opinii z dnia 24 lutego 2009 r. stwierdzając, iż wnioskodawca jest niezdolny do pracy z przyczyn kardiologicznych - nadciśnienia

kardiologicznego

odpornego

na

leczenie,

wskazali przede

wszystkim,

że

wnioskodawca nie może wykonywać. ciężkiej pracy fizycznej.

Artykuł 382 k.p.c. nie nakłada na sąd odwoławczy obowiązku prowadzenia

samodzielnego postępowania dowodowego. Postępowanie to Sąd II instancji

prowadzi wówczas, jeśli w jego ocenie istnieje taka potrzeba - gdy w sprawie nie

zostały dostatecznie wyjaśnione sporne okoliczności.

W ocenie Sądu Apelacyjnego postępowanie dowodowe przeprowadzone

przez Sąd Okręgowy było prawidłowe i dlatego też Sąd Apelacyjny nie uwzględnił

wniosku apelującego o przeprowadzenie dowodu z opinii uzupełniającej.

Powołując się art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze

zm.) Sąd Apelacyjny uznał, że schorzenia, na które cierpi wnioskodawca czynią

go obecnie częściowo niezdolnym do pracy przez okres jednego roku. W tym stanie

sprawy oddalił apelację na podstawie art. 385 k.p.c.

Wyrok ten zaskarżył w całości skargą kasacyjną Zakład Ubezpieczeń

Społecznych, zarzucając wyrokowi:

a)

naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, w

szczególności art. 100 ust. 1 w zw. i art. 57 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr

153, poz. 1227 ze zm.) poprzez przyznanie ubezpieczonemu prawa do renty z

tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 01.07.2008 r. do dnia 31.07.2009

r., podczas gdy ubezpieczony nie spełniał wszystkich warunków do nabycia tej

renty;

b)

naruszenie prawa procesowego, w szczególności art. 382 k.p.c. oraz

art. 233 par 1 w zw. z art. 391 k.p.c., poprzez niepełną ocenę materiału

dowodowego, polegającą w szczególności na nieustaleniu, czy ubezpieczony

spełnił wszystkie przesłanki niezbędne do uzyskania prawa do renty z tytułu

niezdolności do pracy, wymienione w art. 57 ust. 1 ustawy emerytalnej, co miało

istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazując na powyższy zarzut, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w

całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu;

względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku, a także wyroku Sądu I instancji i

oddalenie

odwołania

ubezpieczonego,

ubezpieczonego na rzecz organu

jak

również

o

zwrotu

kosztów zastępstwa

rentowego

zasądzenie

od

procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przypisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniósł, iż oczywista zasadność skargi

kasacyjnej wynika z widocznego prima facie naruszenia przepisów prawa

przytoczonych

w

podstawie

kasacyjnej.

Pozostawienie

stanu

faktycznego

ukształtowanego przez wyrok Sądu Apelacyjnego, spowoduje powstanie po stronie

wnioskodawcy prawa, które mu nie przysługuje, tj. powstanie prawa do renty z

tytułu częściowej niezdolności do pracy, pomimo iż od ostatniego okresu

składkowego wnioskodawcy do dnia powstania częściowej niezdolności do pracy

upłynęło więcej niż 18 miesięcy. Kwestia prawa do renty z tytułu niezdolności do

pracy nie została prawidłowo rozstrzygnięta, co znajduje potwierdzenie w materiale

dowodowym zgromadzonym w aktach niniejszej sprawy. Sąd Apelacyjny

bezpodstawnie i błędnie pominął okoliczność istotną dla rozstrzygnięcia niniejszej

sprawy.

Sąd

Apelacyjny

pomimo

posiadania

wystarczającego

materiału

dowodowego nie zbadał wszystkich przesłanek określonych przepisami ustawy

emerytalnej, wobec czego ustalił nieprawdziwy stan faktyczny i w konsekwencji

przyznał prawo do nieistniejącego w tej konkretnej sprawie świadczenia, czym

naruszył obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności niezbędnych do

rozstrzygnięcia sprawy oraz zastosowania prawa materialnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy.

W art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 ze zm.)

określono warunki konieczne do powstania prawa do renty z tytułu niezdolności do

pracy:

posiadanie

wymaganego

okresu

składkowego

i

nieskładkowego,

niezdolność do pracy, która powinna powstać nie później niż w ciągu 18 miesięcy

od ustania okresów wymienionych w ustawie (z uwzględnieniem art. 57 ust. 2).

Warunki te muszą być spełnione łącznie.

Dodanie ust. 2 do art. 57 cytowanej ustawy miało na celu zmianę statusu osób

z długim stażem ubezpieczeniowym i całkowicie niezdolnych do pracy ze statusu

ubiegających się o świadczenie przyznawane na zasadzie wyjątku, w oparciu o

uznanie Prezesa ZUS, na status osób mających prawo podmiotowe do renty.

J. G. nie uznano jednak za osobę całkowicie niezdolną do pracy, więc ten

przepis nie ma do niego zastosowania.

Dla uzyskania uprawnień rentowych konieczne jest, aby niezdolność do pracy

powstała nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania okresów enumeratywnie

wskazanych w art. 57 ust. 1 pkt 3 (tzw. okres przedłużonej ochrony

ubezpieczeniowej).

Zmieniając decyzję organu rentowego poprzez przyznanie prawa do renty z

tytułu niezdolności do pracy Sąd obowiązany jest sprawdzić, czy spełnione są

wszystkie warunki do przyznania świadczenia, w tym warunek powstania

niezdolności do pracy w okresie nie dłuższym niż 18 miesięcy od ustania

zatrudnienia ( podobnie: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2002 r., II

UKN 788/00, PPiPS 2003, nr 11).

Termin 18 miesięcy należy liczyć zgodnie z zasadą, iż kończy się on z

upływem tego dnia w ostatnim miesiącu, który odpowiada początkowemu dniowi

terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było - w ostatnim dniu tego

miesiąca (art. 57 § 3 k.p.a. w zw. z art. 180 § 1 k.p.a.).

Zgodnie z art. 100 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych - prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z

dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa, z

zastrzeżeniem ust. 2. Jeżeli ubezpieczony pobiera zasiłek chorobowy, świadczenie

rehabilitacyjne lub wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy wypłacane na

podstawie przepisów Kodeksu pracy, prawo do emerytury, renty z tytułu

niezdolności do pracy lub renty szkoleniowej powstaje z dniem zaprzestania

pobierania tego zasiłku, świadczenia lub wynagrodzenia.

Sąd Apelacyjny w całości zaakceptował ustalenia i ocenę prawną Sądu I

instancji, bez sprawdzenia, czy wnioskodawca spełnił wszystkie przesłanki

przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Nie jest kwestionowane w

skardze kasacyjnej, że J. G. był częściowo niezdolny do pracy od lipca 2008 r.

przez okres jednego roku. Udokumentował on wystarczającą ilość okresów

składkowych. Sąd Apelacyjny nie ocenił natomiast, czy jego częściowa niezdolność

do pracy powstała w okresach wymienionych w art. 57 ust. 1 punkt 3 ustawy z dnia

17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.

U. z 2009r. nr 153, poz. 1227 ze zm.). W uzasadnieniu wyroku Sąd w ogóle nie

odniósł się do tej kwestii.

Z akt rentowych wnioskodawcy wynika, że stwierdzona przez biegłych lekarzy

i Sąd Apelacyjny częściowa niezdolność do pracy powstała po upływie 18 miesięcy

od zakończenia ostatniego okresu składkowego. Protokół rozprawy przed Sądem

Okręgowym

wskazuje

natomiast

na

inne

daty,

wynikające

z

wyjaśnień

wnioskodawcy. Kwestia ta wymaga szczegółowego wyjaśnienia i dokładnego

ustalenia

stanu

faktycznego;

nie

było

przez

to

możliwe

merytoryczne

rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd Najwyższy.

Sąd drugiej instancji samodzielnie dokonuje jurydycznej oceny żądania i

konfrontuje ją z zaskarżonym orzeczeniem oraz stojącymi za nim motywami;

rozpoznaje sprawę w taki sposób, w jaki mógł i powinien uczynić to sąd pierwszej

instancji, tyle że uwzględnia szerszy materiał, zebrany w postępowaniu przed

sądami dwu instancji (art. 382 k.p.c.). Stosownie do wyników tych ustaleń, powinien

zastosować właściwe przepisy prawa materialnego, a więc także usunąć

ewentualne błędy prawne sądu pierwszej instancji; niezależnie od tego, czy zostały

one wytknięte w apelacji ( podobnie: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.02.2010r.

w sprawie II UK 194/09 - LEX nr 590239).

Mając powyższe okoliczności

na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w

sentencji wyroku na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. i art. 108 § 2 k.p.c. w związku

art. 39821 k.p.c.