II UK 259/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 259/12

POSTANOWIENIE

Dnia 5 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar

w sprawie z wniosku S. G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o wysokość emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 lutego 2013 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w W.

z dnia 5 października 2011 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 5 października 2011 r., III AUa …/11, Sąd Apelacyjny - Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. oddalił apelację wnioskodawczyni S. G. od

wyroku Sądu Okręgowego w W. – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8

marca 2011 r. w sprawie przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o

wysokość emerytury, którym oddalono jej odwołania od decyzji organu rentowego z

dnia 1 marca 2007 r. przeliczającej emeryturę wnioskodawczym w oparciu o art.

194a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze

zm.), z dnia 25 kwietnia 2007 r. odmawiającej zaliczenia jako okresu składkowego

zatrudnienia od dnia 21 czerwca 1997 r. do dnia 31 sierpnia 1997 r. wobec nie

złożenia żadnego dowodu, że w tym okresie pracowała; z dnia 1 marca 2008 r.

wydanej także w oparciu art. 194a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z FUS i dokonującej waloryzacji emerytury od dnia 1 marca 2008 r.

wskaźnikiem waloryzacji 106,50%; z dnia 1 marca 2009 r. dokonującej waloryzacji

emerytury od dnia 1 marca 2009 r. wskaźnikiem waloryzacji wynoszącym 106,10%;

z dnia 1 marca 2010 r. dokonującej waloryzacji emerytury od dnia 1 marca 2010 r.

wskaźnikiem waloryzacji wynoszącym 104,62%. Sąd Apelacyjny, podzielając

ustalenia Sądu pierwszej instancji, wskazał w uzasadnieniu, że wnioskodawczyni

nie może nadal otrzymywać dodatku nauczycielskiego przyznanego jej w decyzji z

dnia 4 sierpnia 1988 r., bowiem takie do dodatki nie przysługują od dnia wejścia w

życie ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o

zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104,

poz. 450 ze zm.), natomiast waloryzacje jakich dokonywał organ rentowy kolejnymi

decyzjami, były dokonane prawidłowo, w oparciu o obowiązujące przepisy.

Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną w całości pełnomocnik

wnioskodawczyni, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną

wykładnię art. 88 ust. 1 i 2 i art. 194a ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, polegające na

nieprawidłowo wyliczonej waloryzacji przysługującego skarżącej świadczenia

emerytalnego, art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji

emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych

ustaw, polegającą na wyliczeniu przysługującej skarżącej emerytury z pominięciem

nabytego prawa do dodatku z tytułu pracy w szczególnych warunkach, wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości jak i uchylenie wyroku Sądu Okręgowego

w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego

rozpoznania, wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano, na

potrzebę „dokonania wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości”

(nie przytaczając tych przepisów), stwierdzając nadto, że skarga „jest w sposób

oczywisty uzasadniona”. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania wskazano natomiast na zagadnienie prawne związane z kwestią

konstytucyjnej ochrony praw nabytych, stwierdzając że „w sposób oczywisty

zachodzi konieczność dokonania wykładni przepisów prawa związanych ze

zmianami w sposobie rewaloryzacji świadczeń emerytalnych, przysługujących

skarżącej, a wynikających z ustawy Karta Nauczyciela (…)”, gdyż „ustawodawca w

art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent,

o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw, dokonał

arbitralnej zmiany przysługującego skarżącej świadczenia, pozbawiając ją nabytych

uprzednio uprawnień”, nie uzasadniając powoływanej oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wstępnie trzeba przypomnieć, że ograniczenia dopuszczalności wnoszenia

skargi kasacyjnej wynikają z konstytucyjnej roli Sądu Najwyższego w systemie

organów wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z

dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.)

rolą tego Sądu w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości pozostaje zapewnienie w

ramach nadzoru zgodności z prawem oraz jednolitości orzecznictwa sądów

powszechnych i wojskowych przez rozpoznawanie kasacji oraz innych środków

odwoławczych, podejmowanie uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne i

rozstrzyganie innych spraw określonych w ustawach. Skarga kasacyjna nie jest

więc (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia

sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na

przeważający w jej charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli

prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności

ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia, gdy się

weźmie nadto pod uwagę, że Konstytucja w art. 177 ust. 1 gwarantuje jedynie

dwuinstancyjne postępowanie. Ewentualna możliwość dalszego postępowania, w

tym postępowania przed Sądem Najwyższym, stanowi uprawnienie dodatkowe,

które może zostać obwarowane szczególnymi przesłankami, w tym określonymi w

art. 3989 § 1 k.p.c.

Zgodnie z tym przepisem Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli:

1) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,

2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,

3) zachodzi nieważność postępowania lub

4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu cytowanego przepisu uznaje

się zagadnienie dotychczas niewyjaśnione i nierozwiązane w orzecznictwie, a więc

cechujące się nowością i którego rozstrzygnięcie może sprzyjać rozwojowi prawa.

W utrwalonym orzecznictwie przyjmuje się, że powołanie się na tę okoliczność

wymaga, obok sformułowania tego zagadnienia, także przytoczenia związanych z

nim konkretnych przepisów prawnych, wskazania, dlaczego jest ono istotne oraz

przedstawienia argumentacji wskazującej na rozbieżne oceny prawne (por.

postanowienia: z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z

dnia 14 lutego 2003 r., I PK 306/02, Wokanda 2004, nr 7-8, poz. 51, z dnia 7

czerwca 2005 r., V CSK 3/05, LEX nr 180841). W sytuacji gdy podstawą wniosku o

przyjęcie skargi do rozpoznania jest potrzeba wykładni przepisów prawa, konieczne

jest określenie, które przepisy wymagają wykładni Sądu Najwyższego, ze

wskazaniem, na czym polegają związane z tym poważne wątpliwości, lub z

przedstawieniem rozbieżności w orzecznictwie sądów (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, Biuletyn SN, 2002, nr 7, s.

10). Ponadto konieczne jest opisanie tych wątpliwości lub rozbieżności, wskazanie

argumentów,

które

prowadzą

do

rozbieżnych

ocen

prawnych,

a

także

przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (por. m.in. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 3 listopada 2003 r., II UK 184/03, z dnia 22 czerwca 2004 r.,

III UK 103/04, czy też z dnia 17 grudnia 2007 r., I PK 233/07). Konieczne jest także,

choćby przykładowe, wskazanie orzeczeń, w których ten sam przepis prawa byłyby

odmiennie wykładany. Wypada również dodać, że podobnie jak w przypadku gdy

podstawą wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest występujące w

sprawie zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), nie zachodzi ona, jeżeli

Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub

wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, brak

nadto okoliczności uzasadniających zmianę tego poglądu (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNAPiUS – wkładka z

2003 r., nr 13, poz. 5).

Jeśli natomiast wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

wskazuje na oczywistą zasadność skargi, to w jego uzasadnieniu powinny znaleźć

odpowiednie wywody potwierdzające tę okoliczność. Skarga jest bowiem

oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone nią orzeczenie zapadło wskutek

oczywistego naruszenia prawa, zaś oczywiste naruszenie prawa powinno być

rozumiane jako widoczna, bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy

jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem albo

powszechnie

przyjętymi

regułami

interpretacji

(por.

postanowienie

Sądu

Najwyższego z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002, nr 20, poz.

494 oraz z dnia 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNAPiUS 2003, nr 18,

poz. 437). Innymi słowy przesłanka ta zachodzi wówczas, gdy naruszenie prawa

jest od razu widoczne, bez potrzeby głębszej analizy prawniczej, gdy podniesione

zarzuty naruszenia wskazanych przepisów są zasadne prima facie, bez

dokonywania głębszej analizy tekstu tych przepisów i bez doszukiwania się ich

znaczenia.

Końcowo trzeba też przypomnieć, że Sąd Najwyższy jest tzw. sądem prawa,

a więc rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i jest związany ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli skarga nie

zawiera zarzutu naruszenia przepisów postępowania (przy czym w orzecznictwie

przyjęto, że podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia

faktów lub oceny dowodów, w tym w szczególności art. 233 k.p.c. – tak w wyroku

Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2011 r., I PK 182/10 - LEX nr 852765) lub gdy

zarzut taki okaże się niezasadny.

Prezentowane w skardze kasacyjnej zagadnienie prawne, w istocie

sprowadza się do kwestionowania zmian wprowadzonych ustawą z dnia 17

października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur

i rent oraz o zmianie niektórych ustaw. Zgodnie z art. 27 ust. 1 tej ustawy, osoby

którym w dniu wejścia w życie ustawy przysługiwały emerytury, renty inwalidzkie i

renty rodzinne przyznane na podstawie przepisów wymienionych w jej art. 1, a więc

i na mocy Karty Nauczyciela, zachowują prawo do tych świadczeń, z zastrzeżeniem

ust. 2 i 3. Natomiast emerytury i renty podlegały rewaloryzacji i obliczeniu ich na

nowo. Świadczenie skarżącej zostało według tych zasad zwaloryzowane w decyzji

z dnia 5 grudnia 1991 r., w której nie został już uwzględniony dodatek

nauczycielski. Ta decyzja jest prawomocna, i późniejsze odwołania w tym zakresie,

jak słusznie wskazuje Sąd Apelacyjny, objęte są powagę rzeczy osądzonej, skoro o

tożsamości przedmiotu sporu świadczy stan faktyczny i prawny, jaki istniał w chwili

zamknięcia rozprawy w poprzednich postępowaniach (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 19 czerwca 1998 r., II UKN 105/98, OSNAPiUS 1999 nr 16,

poz. 529). Powaga rzeczy osądzonej dotyczy więc tych orzeczeń sądów

ubezpieczeń społecznych, których podstawa faktyczna nie może ulec zmianie lub

gdy odwołanie od decyzji organu rentowego zostało oddalone po stwierdzeniu

niespełnienia prawnych warunków do świadczenia wymaganych przed wydaniem

decyzji będącej przedmiotem postępowania sądowego (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 13 grudnia 2005 r., II UK 61/05, OSNP 2006 nr 23-24, poz.

371). Natomiast po uchwaleniu obecnie obowiązującej ustawy emerytalnej z dnia

17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(tekst. jedn. Dz. U. z 2009 r., nr 153, poz. 1227) - od dnia 1 stycznia 1999 r. w myśl

jej art. 180 osobom, którym w dniu wejścia jej w życie przysługiwały emerytury i

renty zachowały prawo do tych świadczeń w ustalonej dotychczas wysokości.

Ponadto podlegały i podlegają one waloryzacji oraz wszystkim innym podwyżkom

wynikającym

z

tej

ustawy.

Dokonane

kolejne

podwyżki

świadczenia

wnioskodawczyni w decyzji z dnia 1 marca 2007 r., dnia 1 marca 2008 r., z dnia 1

marca 2009 r. oraz z dnia 1 marca 2010 r. były zgodne z obowiązującymi, i

przywołanymi przez Sąd Apelacyjny przepisami. W ocenie Sądu Najwyższego,

powyższe regulacje ustawowe nie naruszają art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i

wyrażonej w nim zasady równości wobec prawa wszystkich obywateli znajdujących

się w podobnej sytuacji prawnej, a także praw słusznie nabytych, które nota bene w

sprawach z ubezpieczenia społecznego nie mają charakteru absolutnego.

Za wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2011 r., I PK 43/11

(niepublikowany), warto też wskazać, że jednoczesne uzasadnienie wniosku o

przyjęcie

skargi

kasacyjnej

do

rozpoznania

występującymi

w

sprawie

wątpliwościami prawnymi (zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów)

generalnie wyklucza możliwość oczywistej zasadności skargi, pomijając nawet, że

ta

ostatnia

okoliczność

nie

została

w

skardze

uzasadniona.

Przesłanki

uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zawarte w pkt 1 i 4

art. 3989 § 1 k.p.c. wzajemnie się krzyżują i wykluczają możliwość przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania zarówno z uwagi na interes publiczny (pkt 1 powołanego

przepisu), jak i prywatny skarżącego (pkt 4 powołanego przepisu). Trudno sobie

bowiem wyobrazić sytuację, w której wyrok jest oczywiście wadliwy a jednocześnie

w sprawie występuje tak poważna wątpliwość prawna, że wymaga interwencji i

rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy.

Z tych względów na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

kc