II UK 252/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 252/11

POSTANOWIENIE

Dnia 27 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Korzeniowski

w sprawie z wniosku A. F.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o wcześniejszą emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 27 stycznia 2012 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 6 maja 2011 r.,

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

2. adw.

R.

G. przyznaje

od

Skarbu

Państwa

-

Sądu

Apelacyjnego 120 zł (sto dwadzieścia zł) tytułem kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w

postępowaniu kasacyjnym, którą to kwotę należy podwyższyć o

stawkę podatku od towarów i usług.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 6 maja 2011 r. oddalił apelację wnioskodawcy

(urodzonego 6 grudnia 1948 r.) od wyroku Sądu Okręgowego z 21 września 2010

r., oddalającego jego odwołanie od decyzji pozwanego z 21 czerwca 2010 r.

odmawiającej mu prawa do emerytury na podstawie art. 29 ustawy z 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z FUS po wznowieniu postępowania przez

pozwanego w sprawie zakończonej uprzednio decyzją z 23 grudnia 2008 r. Z

wnioskiem o emeryturę wnioskodawca wystąpił 4 listopada 2008 r. Niespornym

było, że po okresach pracowniczego zatrudnienia , ostatnio – od 15 lutego 1994 r.

do 31 marca 2004 r. – podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników. Uzyskał

prawo do renty inwalidzkiej rolniczej z tytułu długotrwałej niezdolności do pracy w

gospodarstwie rolnym i niezdolności do samodzielnej egzystencji od daty wniosku

(13 listopada 2003 r.). Pozwany uznał wnioskodawcy łącznie 38 lat i 1 miesiąc

okresów składkowych i nieskładkowych. Ubezpieczeniu społecznemu z tytułu

stosunku pracy wnioskodawca podlegał przez 24 lata, 10 miesięcy i 14 dni.

Przyczyną odmowy emerytury na podstawie art. 29 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z FUS było to, że przed wnioskiem o emeryturę nie był

ubezpieczony jako pracownik, lecz jako rolnik, a ponadto uprawniony był do renty

rolniczej, nie zaś do renty z tytułu niezdolności do pracy z tytułu pracowniczego

ubezpieczenia społecznego. W okresie ostatnich 24 miesięcy nie podlegał

ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w

stosunku pracy co najmniej 6 miesięcy. Wskazano, iż z art. 29 nie wynika wprost

czy prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy ma wynikać z ubezpieczenia

pracowniczego, czy też każdego innego. Jednak uwzględniając reguły wykładni

gramatycznej, logicznej, funkcjonalnej i systemowej należy przyjąć, że warunkiem

równoważnym pozostawania w stosunku pracy co najmniej przez 6 miesięcy w

ostatnich 24 miesiącach podlegania ubezpieczeniu przed zgłoszeniem wniosku jest

pobieranie renty z tytułu ubezpieczenia pracowniczego. Takie stanowisko zajął Sąd

Najwyższy w postanowieniu z 6 lutego 2006 r., III UZP 3/05 i Sąd Apelacyjny w

pełni je podzielił.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący odwołał

się do podstaw przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Istotne zagadnienie prawne

„sprowadza się do potrzeby rozstrzygnięcia: - czy osoba uznana za całkowicie

niezdolną do pracy (art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z FUS) ubiegając się o wcześniejszą emeryturę musi wykazać się 25-letnim

okresem składkowym i nieskładkowym z tytułu pozostawania w stosunku pracy czy

też wskazany okres nie musi być pochodną pozostawania w stosunku pracy; - czy

osoba, która w dacie złożenia wniosku o wcześniejszą emeryturę, jest uprawniona

do renty z tytułu niezdolności do pracy, musi spełniać dodatkowe warunki, o których

mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS.

W ocenie skarżącego ubezpieczony nie ma obowiązku wykazania dodatkowych

warunków wskazanych w art. 29 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z uwagi na zawarte w treści

tego

przepisu

zastrzeżenie,

że

wymogów

tych

nie

stosuje

się

wobec

wnioskodawców, którzy w dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę są uprawnieni do

renty z tytułu niezdolności do pracy. Wyłączenie to powinno dotyczyć zarówno

warunku podlegania ostatnio ubezpieczeniu pracowniczemu przez określony okres

czasu lecz również warunku posiadania statusu pracownika bezpośrednio przed

zgłoszeniem wniosku. Za takim rozumieniem powyższego przepisu przemawia nie

tylko konstrukcja lecz także względy wykładni logicznej. Trudno bowiem wymagać

od ubezpieczonych będących osobami niezdolnymi do jakiejkolwiek pracy

(jak skarżący) podjęcia zatrudnienia na podstawie stosunku pracy w czasie

pobierania renty z tego tytułu bezpośrednio przed zgłoszeniem wniosku

emerytalnego”.

W zakresie drugiej podstawy przedsądu wskazano, że „wykładni wymaga

przepis art. 29 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z FUS (…) poprzez wyjaśnienie: - czy renta z tytułu

niezdolności do pracy, o której mowa w ust. 2 pkt 2 musi być pochodną

pozostawania w stosunku pracy, czy też może być pochodną podlegania innymi

ubezpieczeniom. W materii tej widoczna jest niejednolitość orzecznictwa” (wyroki

Sądu Najwyższego: z 13 stycznia 2006 r., I UK 145/05, OSNP 2006 nr 23-24, poz.

367; z 12 sierpnia 2004 r., III UK 77/04, OSNP 2005 nr 6, poz. 86; z 11 stycznia

2011 r., I UK 272/10, LEX nr 738538; z 2 lipca 2008 r., II UK 326/07, OSNP 2009 nr

21-22, poz. 301).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wskazane we wniosku podstawy (wyżej in extenso) nie spełniają się jako

przesłanki przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Pierwsza, z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., gdyż postawione kwestie nie składają

się na istotne zagadnienie prawne, lecz sprowadzają się tylko do zwykłej wykładni

prawa, której można wymagać od jurysty. W przeciwnym razie skarga kasacyjna

nie miałaby granic i postępowanie kasacyjne byłoby kolejną powszechną instancją.

Wszak nawet wykładnia prawa jako podstawa przedsądu z art. 398 9 § 1 pkt 2 k.p.c.

jest ściśle uwarunkowana określoną potrzebą wykładni przepisów. Co do

odpowiedzi na postawione pytania, to w zakresie pierwszego 25-letni staż

emerytalny z art. 29 ust. 1 pkt 2 to okres składkowy i nieskładkowy nie tylko

wynikający ze stosunku pracy. Dopiero w art. 29 ust. 2 takie ubezpieczenie ma

znaczenie. W odniesieniu do drugiego pytania nie można nie zauważyć, że

skarżący w uzasadnieniu pytania użył frazy przeniesionej z uzasadnienia wyroku

Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 8 listopada 2007 r. (III AUa 2315/06, LEX nr

447169) i zdaje się trzymać tezy tego wyroku („Ubezpieczony, który w dniu

zgłoszenia wniosku o emeryturę na podstawie art. 29 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest uprawniony do

renty z tytułu niezdolności do pracy nie musi wykazywać żadnego z dodatkowych

warunków określonych w ustępie 2 tego artykułu”), co nie jest prawidłowe, gdyż

warunki stażowe z art. 29 ust. 1 same w sobie nie składają się na prawo do

wcześniejszej emerytury. Jest oczywiste, że prawo do tej emerytury nabywa ten,

kto spełnia jednoczenie warunki z ust. 1 i ust. 2 tego przepisu (art. 29), albo ten kto

spełnia jednocześnie warunki z ust. 1 i 3 tego przepisu. Innymi słowy odpowiedź na

drugie pytanie jest pozytywna, tj. osoba, która w dacie złożenia wniosku o

wcześniejszą emeryturę, jest uprawniona do renty z tytułu niezdolności do pracy

musi spełniać także warunek z art. z art. 29 ust. 2 pkt 1, czyli emerytura przysługuje

temu ubezpieczonemu, który ostatnio, przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę, był

pracownikiem. Innymi słowy renta z tytułu niezdolności do pracy zwalania z

warunku z art. 29 ust. 2 pkt 2 lecz nie z warunku z art. 29 ust. 2 pkt 1. Wszak nie

można twierdzić inaczej, gdyż nie można zaprzeczyć wyraźnej koniunkcji warunków

z pkt 1 i 2 ust. 2 art. 29. Gdy aprobować zapatrywanie wniosku, to zatraciłby się –

niekwestionowany – pracowniczy charakter tej emerytury. Orzecznictwo jest w tym

zakresie bogate i wniosek powinien wpierw sam je ujawnić i przeanalizować przed

stawianiem kwestii, które nie sprawiają kłopotów w wykładni.

Druga, z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., gdyż jak do tej pory – wbrew twierdzeniu

wniosku – nie ma rozbieżności orzecznictwa w kwestii czy renta z tytułu

niezdolności do pracy, o której mowa w art. 29 ust. 2 pkt 2 powinna być pochodną

pozostawania w stosunku pracy. Wszak zgodne w tym zakresie jest stanowisko

Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu Sądu Najwyższego z 8 lutego

2006 r., III UZP 3/05, OSNP 2007 nr 5-6, poz. 84 („Z art. 29 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie

wynika wprost, czy prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy ma wynikać

z ubezpieczenia pracowniczego, czy także każdego innego. Jednak uwzględniając

reguły wykładni gramatycznej, logicznej, funkcjonalnej i systemowej, należy przyjąć,

że warunkiem równoważącym pozostawanie w stosunku pracy co najmniej przez 6

miesięcy w ostatnich 24 miesiącach podlegania ubezpieczeniu przed zgłoszeniem

wniosku jest pobieranie renty z tytułu ubezpieczenia pracowniczego”) oraz w

wyroku z 2 lipca 2008 r., II UK 326/07 („Renta z tytułu niezdolności do pracy, o

której mowa w art. 29 ust. 2 pkt 2 in fine ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych powinna wynikać z

pracowniczego ubezpieczenia społecznego”). Natomiast odwołanie się we wniosku

do innych orzeczeń z twierdzeniem, że są rozbieżne, nie jest zasadne, gdyż nie

stawia się w nich przeciwnej tezy, a nawet nie zajmują się bezpośrednio kwestią

postawioną w pytaniu, czy renta z tytułu niezdolności do pracy, o której mowa w

art. 29 ust. 2 pkt 2 musi być pochodną pozostawania w stosunku pracy, czy też

może być pochodną podlegania innym ubezpieczeniom. Innymi słowy wniosek nie

wykazuje rozbieżności w orzecznictwie jako warunku przesłanki z art. 398 9 § 1 pkt

2 k.p.c. Nawet gdyby założyć, że przepis art. 29 ust. 2 pkt 2 pozwala również na

wykładnię dalej idącą, tj. że renta z tytułu niezdolności do pracy może być

pochodną podlegania innym ubezpieczeniom (co wpierw wymagałoby szerszej

analizy prawnej, której wniosek wcale nie przedstawia), to pozostawałoby to bez

wpływu na wynik sprawy, gdyż spełnienie warunku z art. 29 ust. 2 pkt 2 nie

uprawnia do emerytury bez jednoczesnego spełniania warunku z art. 29 ust. 2 pkt

1. W tym ostatnim zakresie wiążą zaś ustalenia i ocena, że ostatnim

ubezpieczeniem przed wnioskiem o emeryturę nie było ubezpieczenie pracownicze,

lecz rolnicze (por. wskazany wyżej wyrok Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2011 r.,

I UK 272/10).

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 398 9 § 2 k.p.c.

O kosztach orzeczono na podstawie przepisów § 2, 12.2., 13.4. pkt 2 i § 19

rozporządzenia z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie

oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej z urzędu.