II UK 246/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 246/09

POSTANOWIENIE

Dnia 18 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Korzeniowski

w sprawie z wniosku D. O.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 18 stycznia 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 11 lutego 2009 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 11 lutego 2009 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego z

22 stycznia 2008 r., w ten sposób że oddalił odwołanie wnioskodawczyni D. O. od

decyzji pozwanego organu ubezpieczeń społecznych z 24 lipca 2007 r.

wstrzymującej jej dalszą rentę z braku niezdolności do pracy. Stan sprawy w

zasadniczych punktach przedstawiał się następująco. Wnioskodawczyni (ur. w

1954) ma stwierdzoną w 1986 r. chorobę zawodową - przewlekłe zapalenie strun

głosowych i o od tego czasu miała rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy

w związku z tą chorobą. W 2007 r. Naczelny Lekarz Orzecznik ZUS w trybie

nadzoru skierował do rozpatrzenia orzeczenie zaliczające wnioskodawczynię na

stałe do III grupy inwalidów. Lekarz Orzecznik i Komisja Lekarska nie stwierdzili

niezdolności do pracy z powodu choroby zawodowej. Opinię dał też Instytut

Medycyny Pracy w Łodzi i stwierdzono, iż wnioskodawczyni od 1987 r. pracuje jako

nauczyciel - bibliotekarz po przekwalifikowaniu zawodowym i posiada badania

lekarza profilaktyka, który uznał ją za zdolną do pracy w bibliotece do 2009 r. Nie

jest niezdolna do pracy zgodnej z kwalifikacjami, która nie jest związana z

nadmiernym wysiłkiem głosowym. Na tej podstawie pozwany wydał decyzję z 24

lipca 2007 r. objętą odwołaniem. Sąd Okręgowy po opinii biegłego laryngologa,

który stwierdził, że wnioskodawczyni jest trwale niezdolna do pracy w związku z

chorobą zawodową odwołanie uznał za uzasadnione. Sąd Apelacyjny, po opinii

innego biegłego laryngologa, oceniającej iż wnioskodawczyni nie jest niezdolna do

pracy w związku z chorobą zawodową, zakwestionował przeciwne ustalenie

pierwszej instancji i opinię pierwszego biegłego laryngologa. Kwalifikacje

zawodowe wnioskodawczyni (praca bibliotekarki, którą wykonuje od 18 lat)

predestynują ją do wykonywania tej pracy nadal, bez narażenia na nadmierny

wysiłek głosowy. Praca ta nie wymaga nawet „zwykłego" używania głosu, poza

używaniem głosu w celach komunikacyjnych, jak w zwykłych czynnościach dnia

codziennego. Na tę pracę, od kilkunastu lat, zezwala jej lekarz medycyny pracy.

Wnioskodawczyni pracuje i może pracować zgodnie ze swoimi kwalifikacjami

nauczyciela - bibliotekarza.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na podstawy

(przesłanki) przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 i pkt 1 k.p.c. Pierwszą w związku z

„oczywistą

zasadnością"

skargi

kasacyjnej,

spowodowaną

kwalifikowanym

naruszeniem przez Sąd Odwoławczy przepisów określonych w pkt 1 zarzutów

skargi (278, 286 w związku z art. 241 k.p.c.). Druga podstawa, istotne zagadnienie

prawne, to wyjaśnienie pojęcia „zdolności do pracy zgodnej z posiadanymi

kwalifikacjami", budzącego w dalszym ciągu sporo wątpliwości i będącego

kluczowym elementem składowym definicji osoby częściowo niezdolnej do pracy,

zawartej w art. 12 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych. Uzasadniając wniosek o przyjęcie „kasacji" do rozpoznania wskazano

na istnienie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jakim jest wyjaśnienie

pojęcia: „zdolności do pracy zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami", które w

dalszym ciągu rodzi poważne wątpliwości. Dalszego rozwoju wymaga wykładnia

tego pojęcia zapoczątkowana w uzasadnieniach do wyroków Sadu Najwyższego z

5 września 2006 r. (I UK 103/06), z 5 kwietnia 2007 r. (I UK 309/06) oraz z 11

stycznia 2008 r. (I UK 191/07), w kierunku zbadania zdolności do pracy zgodnej z

posiadanymi kwalifikacjami, również pod kątem możliwości sprostania przez osobę

u której stwierdzono chorobę zawodową współczesnym wymaganiom swojego

zawodu i godnego jego wykonywania, gdy osoba wypracowuje na przestrzeni wielu

lat określony standard zawodowy swojej pracy wynikający z posiadanych wysokich

kwalifikacji, a którego ze względu na stan zdrowia nie jest już w stanie skutecznie

zastosować. Wysoce pożądanym staje się więc skłonienie Sądów orzekających w

sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych do stopniowego odchodzenia od

restrykcyjnej dla obywatela metody rozumienia pojęcia „zdolność do pracy zgodnej

z posiadanymi kwalifikacjami", przyjmującej pewien schematyczny, statyczny wręcz

niezmienny model określonego zawodu i kwalifikacji potrzebnych do jego

wykonywania, na rzecz zmieniającej się w czasie dynamicznej wykładni tego

pojęcia uwzględniającej: rozwój wykonywanej profesji, związane z tym rozwojem

nowe stale rosnące wymagania społeczne, wywołujące określone potrzeby w

zakresie systematycznego podnoszenia swoich kwalifikacji w danym zawodzie,

możliwości stosowania tych kwalifikacji w praktyce przy stwierdzonej chorobie

zawodowej.

Wskazane

wyżej

oczywiste

i

rażące

naruszenie

przepisów

postępowania w połączeniu z potrzebą wyjaśnienia zagadnienia prawnego, czyni

skargę oczywiście uzasadnioną”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Obie wskazane we wniosku podstawy nie spełniają się jako przesłanki przedsądu.

Pierwsza (chronologicznie we wniosku) z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., dlatego że na

etapie przedsądu nie ocenienia się podstaw kasacyjnych skargi a jedynie

przesłanki z art. 3989 § 1 k.p.c. wraz z ich uzasadnieniem, które mają przemawiać

za przyjęciem skargi do rozpoznania.

Od razu więc widać, że pierwsza przesłanka ma mankamenty metodyczne, które

negatywnie rzutują na ocenę merytoryczną, nie pozwalającą stwierdzić, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Zasadnicza

wadliwość to odwołanie się w niej do naruszenia przepisów z podstawy kasacyjnej

(„określonych w pkt 1 zarzutów skargi", czyli w podstawie procesowej z art. 398 3 §

1 pkt 2 k.p.c.), zamiast odrębnego i samodzielnego wykazania, że skarga jest

oczywiście uzasadniona. Brakującego uzasadnienia podstawy przedsądu nie może

zastępować uzasadnienie podstawy kasacyjnej. Wniosek o przyjęcie skargi z jego

uzasadnieniem stanowi funkcjonalnie samodzielny jej element, odrębny od podstaw

kasacyjnych i ich uzasadnienia (art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c. i art. 3984 § 2 k.p.c.). O ile

uzasadniona podstawa może prowadzić do uwzględnienia skargi (wniosek a

contrario z art. 39814 k.p.c.), to w podstawie przedsądu z art. 398 9 § 1 pkt 4 k.p.c.

chodzi nie o zwykłą zasadność, ale o to, że skarga jest „oczywiście uzasadniona".

Dla potwierdzenia takich wymagań można odwołać się kilku ostatnich orzeczeń

Sądu Najwyższego.

Jeśli przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

twierdzenie skarżącego, iż skarga jest oczywiście uzasadniona, to powinien on w

uzasadnieniu wniosku zawrzeć wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się ta

„oczywistość" i przedstawić argumenty wskazujące, że rzeczywiście skarga jest

oczywiście uzasadniona (postanowienie z 5 września 2008 r., I CZ 64/08, LEX nr

512050).

Nawet jeżeli podstawy lub argumenty uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania są częściowo zbieżne z podstawami kasacyjnymi i ich

uzasadnieniem, skarżący musi zawrzeć w skardze kasacyjnej dwa odrębne

wywody prawne: jeden nawiązujący do art. 3983 § 1 k.p.c. i określający podstawy

kasacyjne oraz ich uzasadnienie i drugi zawierający uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, nawiązujący do art. 398 9 § 1 k.p.c.

(postanowienie z 19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr 496392).

Z przepisu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wynika, że odwołanie się do przesłanki

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej wymaga nie tylko powołania się na

okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również

wykazania, że przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi

wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się „oczywistość" zasadności skargi oraz

podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest oczywiście uzasadniona.

Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie

prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona (postanowienie z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX 494134).

Samodzielne i odrębne uzasadnienie wniosku ma wykazać, że skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona, co oznacza, że ta oczywistość na etapie przedsądu nie powinna być

wątpliwa ale że ma być zdecydowanie jeśli nie jednoznacznie oczywista. Na etapie

przedsądu ocenie podlegają tylko wskazywane podstawy z art. 3989 § 1 k.p.c., a nie

podstawy skargi z art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. (postanowienie z 9 maja 2008 r., II PK 11/08,

LEX nr 490364, także postanowienie z 9 maja 2008 r., II PK 15/08, LEX 490359).

Wskazana na wstępie treść wniosku o przyjęcie skargi wraz z uzasadnieniem (in

extenso) sama pokazuje, że skarżąca nie wskazała i nie wykazała odrębnie od

podstaw kasacyjnych, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Po wtóre nawet gdyby próbować odejść od wskazanego reżimu procesowego do czego nie ma podstaw - to samo naruszenie przepisów postępowania nie jest

wystarczające, gdyż wymagana jest ocena wpływu tego naruszenia na wynik

sprawy. Chodzi tu więc o prawo materialne, które każdorazowo decyduje o

merytorycznym wyniku sprawy. Taka zasada warunkuje znaczenie podstawy

procesowej skargi kasacyjnej (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.), stąd tym bardziej

samodzielnie i odrębnie winien być wykazany wpływ naruszenia przepisów

postępowania na wadliwe zastosowanie prawa materialnego w szczególnej

podstawie przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., według której skarga ma być

oczywiście uzasadniona. Poprzestanie więc na warstwie faktycznej sprawy

(dowodowej) nie jest wystarczające, gdyż niezdolność do pracy jest pojęciem

prawa materialnego, składającym się na prawo do renty, o której decyduje sąd a

nie biegli, zresztą z reguły nie poprzestaje na opinii biegłych. Można tu odwołać się

choćby tylko do wyroku Sądu Najwyższego z 8 maja 2008 r., I UK 356/07 (OSNP

2009 nr 17-18, poz. 238), w którym przyjęto, iż „Ocena częściowej niezdolności do

pracy w zakresie dotyczącym naruszenia sprawności organizmu i wynikających

stąd ograniczeń możliwości wykonywania pracy wymaga z reguły wiadomości

specjalnych (opinii biegłego z zakresu medycyny). Natomiast ostateczna ocena,

czy ubezpieczony jest częściowo niezdolny do pracy musi uwzględniać także inne

elementy, w tym zwłaszcza poziom kwalifikacji ubezpieczonego, możliwości

zarobkowania w zakresie tych kwalifikacji, możliwość wykonywania dotychczasowej

pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego,

biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom

wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne (art. 12 ust. 1 i 3 oraz art. 13

ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.).

Ocena ta ma charakter prawny i może jej dokonać wyłącznie sąd a nie biegły.

Podobne stanowisko przyjęto w wyroku z 17 września 2009 r., II UK 7/09

(niepublikowany). W sprawie objętej skargą Sąd ustalił, że skarżąca stale

pracowała, co mogło być jedynym z elementów ważących na rozstrzygnięciu,

niezależnie od oceny opinii biegłego. Wszystko to wychodzi jednak poza potrzebę

argumentację,

gdyż

na

etapie

przedsądu

nie

ocenia

się

zaskarżonego

rozstrzygnięcia, ale czy spełnia się przesłanka przesądu, czego nie wykazano.

W odniesieniu do drugiej podstawy wniosku to nie stanowi istotnego zagadnienia

prawnego z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. kwestia wyjaśnienia pojęcia „zdolności do

pracy

zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami". Samo

jej sformułowanie

i

przedstawione (wyżej) jej uzasadnienie pozwalają uznać, że sprowadza się tylko

do zwykłej wykładni i zastosowania prawa. Zwykła wykładnia prawa nie stanowi

podstawy (przesłanki) przedsądu z art. 3989 § 1 k.p.c. Nawet potrzeba wykładni

prawa jako podstawa z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. jest ściśle uwarunkowana. W

przeciwnym razie funkcja przedsądu byłaby bezprzedmiotowa i postępowanie

kasacyjne byłoby kolejną (powszechną) instancją. Wątpliwości prawnika co do

wykładni prawa nie mogą stanowić podstawy do przyjęcia istotnego zagadnienia

prawnego, nawet gdy wskazuje na intencję określonej wykładni i stosowania

przepisów. Nie jest rolą Sądu Najwyższego ocena każdej możliwej prawnej

wykładni ani tym bardziej kreatywna (prawotwórcza) wykładnia prawa. Wpierw to

sam skarżący winien dokonać analizy prawa, orzecznictwa a nawet doktryny, i na

tej podstawie ocenić czy istnieją oraz jakie są wątpliwości co do wykładni prawa,

przy czym nie jest to równoznaczne z istotnym zagadnieniem prawnym, gdyż

chodzi w nim o problem jurydycznie donosiły o istotnym znaczeniu dla dziedziny lub

systemu prawa. Tymczasem wskazane w uzasadnieniu wniosku orzeczenia

stanowią jedynie cześć orzecznictwa odnoszącego się do wykładni pojęcia

„zdolności do pracy zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami", a proponowana

wykładnia jest silnie związana ze stanem faktycznym sprawy (jednostkowym), gdy

ta przesłanka przedsądu na wymiar ogólny i uniwersalny,

Z tych motywów, z braku wykazania podstaw przedsądu, orzeczono jak w

sentencji, stosownie do art. 3989 § 2 k.p.c.