II UK 245/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 245/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 sierpnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Beata Gudowska

SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa C. W.

przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddziałowi

Regionalnemu w S.

o rentę rolniczą

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 sierpnia 2006 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w S.

z dnia 3 sierpnia 2005 r., sygn. akt III AUa …/05,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. przyznaje adwokatowi D. M. Kancelaria Adwokacka w K.

kwotę 120 (sto dwadzieścia) zł zwiększoną o 22% podatku od

towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie:

C. W. ( ubezpieczony) domaga się przyznania prawa do renty inwalidzkiej

rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. W 1996 r.

ubezpieczony został pobity. Zdarzenie zostało uznane za wypadek przy pracy.

Ubezpieczony otrzymał stosowne odszkodowanie, natomiast odmówiono mu

świadczenia rentowego. Odwołanie ubezpieczonego od decyzji Kasy Rolniczego

Ubezpieczenia Społecznego – Oddziału w S. ( pozwana) odmawiającej prawa do

renty zostało prawomocnie oddalone wyrokiem Sadu Apelacyjnego w G. z dnia 18

lutego 1998 r.

We wrześniu 1999 r. ubezpieczony domagał się przyznania renty rolniczej.

Pozwana decyzją z dnia 13 października odmówiła ubezpieczonemu prawa do

renty, ponieważ stwierdzona przez lekarza rzeczoznawcę „patologia” nie ogranicza

zdolności ubezpieczonego do pracy w jego gospodarstwie rolnym. Rozpoznając

sprawę po raz drugi Sąd Okręgowy w K. podzielił pogląd biegłych lekarzy wyrażony

w opiniach z dnia 30 grudnia 2002 r. i 9 maja 2003 r., z których jednoznacznie

wynika, że schorzenia, na które cierpi ubezpieczony, nie czynią go niezdolnym do

pracy w jego gospodarstwie rolnym. Sąd dopuścił dowód opinii biegłego specjalisty

w zakresie neurochirurgii i neurotraumatologii, który uznał, że ubezpieczony jest

zdolny do pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym. Sąd podzielił opinię biegłego

i w oparciu o zebrany materiał dowodowy uznał, że stan zdrowia ubezpieczonego

nie powoduje niezdolności do pracy w posiadanym przez niego gospodarstwie

rolnym, a zatem brak jest jednej z przesłanek nabycia prawa do renty inwalidzkiej

rolniczej na podstawie art. 21 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w

brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia przez ubezpieczonego wniosku o

rentę.

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 10 marca 2005 r. IV U …/04 oddalił

odwołanie ubezpieczonego od decyzji pozwanej z dnia 13 października 1999 r.

Sąd Apelacyjny w S. wyrokiem z dnia 3 sierpnia 2005 r. III AUa …/05 oddalił

apelację ubezpieczonego od powyższego wyroku.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd pierwszej instancji w sposób rzetelny i

wszechstronny przeprowadził postępowanie dowodowe, wyjaśniając w jego toku

wszystkie istotne okoliczności, mające wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W ustawie

z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1991 r.,

Nr 7, poz. 24) w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej przepisami ustawy z dnia

2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o

zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2004 r., Nr 91, poz. 873)

dla oceny zdolności do wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym wprowadzono

- w odróżnieniu od poprzedniego stanu prawnego - tzw. inwalidztwo zawodowe.

Oznacza to, że ubezpieczony musi być uznany za długotrwale niezdolnego do

pracy w gospodarstwie rolnym, przy czym występuje to w sytuacji, gdy z uwagi na

stan zdrowia istnieją przeciwwskazania do osobistego wykonywania niezbędnych

prac w danym gospodarstwie rolnym w okresie dłuższym niż 6 miesięcy (art. 21 ust.

2). Użyte w art. 21 ust. 2 cytowanej ustawy sformułowanie, że ubezpieczonego

uważa się za trwale niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, jeżeli ze

względu na pogorszenie stanu zdrowia istnieją przeciwwskazania do osobistego

wykonania niezbędnych prac w danym gospodarstwie przez okres przekraczający 6

miesięcy, oznacza, że ta niezdolność do pracy winna być oceniona w stosunku do

konkretnego gospodarstwa.

Sąd stwierdził, że w motywach zaskarżonego

wyroku Sąd Okręgowy

wyczerpująco i w sposób przekonujący przedstawił argumentację przemawiającą

za przyznaniem opiniom biegłych przymiotu wiarygodności. Wywód każdej z opinii

był jednoznaczny, albowiem każdy z biegłych badających ubezpieczonego

stwierdził, iż mimo rozpoznanych schorzeń, zachował on zdolność do osobistego

wykonywania prac w prowadzonym gospodarstwie rolnym. Ubezpieczony był w

toku postępowania sądowego badany łącznie przez sześciu lekarzy specjalistów.

Przeprowadzili oni też u niego badania dodatkowe oraz zapoznali się z

dokumentacją

lekarską.

W

kolejnych

opiniach

omawiali

rodzaj

i

stop

zaawansowania rozpoznanych schorzeń. Wszyscy biegli byli zgodni co do tego,

ubezpieczony nie jest w aktualnym stanie zdrowia długotrwale niezdolny do pracy

gospodarstwie rolnym. Sąd Okręgowy przeanalizował szczegółowo wszystkie

opinie biegłych lekarzy sądowych, dokonał porównania aktualnego stanu zdrowia

ubezpieczonego z rozpoznaniem postawionym w 1999 r. i ustalenia o braku

długotrwałej niezdolności do pracy rolniczej dokonał zgodnie z treścią tego

materiału dowodowego.

W ocenie Sądu, zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 233 § 1

k.p.c. jest istniejącym stanie faktycznym bezzasadny. Sąd Okręgowy nie dopuścił

się bowiem żadnych uchybień procesowych. Oceny materiału dowodowego Sąd

drugiej instancji dokonał po wszechstronnym rozważeniu dowodów. Sąd ten w

uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia dał wyraz temu dlaczego uznał za

miarodajne opinie biegłych lekarzy sądowych. Sąd Okręgowy wszechstronnie

rozważył zebrany materiał dowodowy, po uzupełnieniu dodatkowymi opiniami

biegłych lekarzy specjalistów, właściwych dla schorzeń ubezpieczonego oraz

prawidłowo ocenił wiarygodność i moc dowodów. Biegli lekarze wzięli pod uwagę

wyniki specjalistycznych badań lekarskich ubezpieczonego, w tym badanie

radiologiczne i rezonans magnetyczny oraz przeprowadzili badania wnioskodawcy

w warunkach ambulatoryjnych. Wszystkie te badania wykazały, że upośledzenie

funkcji narządów ruchu u ubezpieczonego nie jest duże i nie powoduje długotrwałej

niezdolności

do

pracy

w

gospodarstwie

rolnym.

Przedstawione

przez

ubezpieczonego dowody leczenia nie zostały też pominięte, biegli sądowi

ustosunkowali się do nich, nie podzielając stanowiska lekarzy leczących. Sąd

Okręgowy niewadliwie uznał opinie biegłych lekarzy za obiektywne i nie znalazł

podstaw do kwestionowania ich rzetelności, jako specjalistów odpowiednich dla

schorzeń zgłaszanych przez ubezpieczonego. Sąd Okręgowy, w wykonaniu

obowiązku przeprowadzania w swoim zakresie postępowania dowodowego,

dopuścił dowód z opinii uzupełniającej wyżej wymienionych biegłych i wskazał

kryteria, jakie należy mieć przy ocenie zdolności ubezpieczonego do pracy w

posiadanym

gospodarstwie

rolnym.

Biegli

wydający

uzupełniającą

opinię

ustosunkowali się do tych zaleceń, co podkreślił Sąd pierwszej instancji w

motywach wyroku, wskazując na ich konkretne w tej kwestii wypowiedzi. Sąd

Okręgowy nie

znalazł podstawy do

prowadzenia

dalszego

postępowania

dowodowego, a w szczególności do zasięgania opinii jeszcze innej placówki

naukowej. Według utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego (por. między

innymi wyrok z dnia 19 marca 1997 r., II UKN 45/97, OSNAPiUS 1998 Nr 1, poz.

24) sąd nie jest obowiązany do uwzględniania kolejnych wniosków dowodowych

strony tak długo, aż udowodni ona korzystną dla siebie tezę i pomija je od momentu

dostatecznego wyjaśnienia spornych okoliczności sprawy

Sąd uznał, że nie jest także trafny zarzut naruszenia prawa materialnego, tj.

art. 21 ust. 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Skoro w prawidłowej

ocenie stanu faktycznego Sąd, nie naruszając granic oceny dowodów zakreślonych

mu przez art. 233 § 1 k.p.c., przyjął u ubezpieczonego brak długotrwałej

niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym oraz brak przeciwwskazań do

osobistego wykonywania niezbędnych prac w gospodarstwie rolnym w okresie

dłuższym niż 6 miesięcy - nie można przyjąć, że Sąd zastosował niewłaściwie art.

21 ust. 2 wskazanej ustawy. Wprawdzie Sąd Okręgowy nie odniósł się wprost do

możliwości

pracy

wnioskodawcy

w

"danym"

gospodarstwie

rolnym,

ale

niespotykanie wnikliwa i wszechstronna ocena stanu zdrowia wnioskodawcy pod

kątem możliwości wykonywania pracy rolniczej, przy równoczesnym zgodnym

stanowisku wszystkich opinii z orzeczeniem komisji lekarskiej z dnia 13

października 1999 r. oraz zawartym w aktach rentowych szczegółowym opisie

charakteru gospodarstwa rolnego - nie daje podstaw do podzielenia zarzutu o

wadliwej subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod normę prawną zawartą w

art. 21 ust. 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r.

Ubezpieczony zaskarżył powyższy wyrok Sądu drugiej instancji w całości

skargą kasacyjną, w której zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające

istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 233 k.p.c. przez nieuwzględnienie wniosku

dowodowego ubezpieczonego o opinię zespołu biegłych Akademii Medycznej z G.

oraz naruszenie prawa materialnego, tj. art. 21 ust. 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniu

społecznym rolników prze błędną jego wykładnię. Wskazując na powyższe

podstawy kasacyjne wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w S.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.

2. Zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być

zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Treść i kompozycja art.

3983 k.p.c. wskazują więc, że jakkolwiek generalnie dopuszczalne jest - jak

dotychczas - oparcie skargi kasacyjnej na podstawie naruszenia przepisów

postępowania, to jednak z wyłączeniem zarzutów dotyczących ustalenia faktów lub

oceny dowodów, choćby naruszenie odnośnych przepisów mogło mieć istotny

wpływ na wynik sprawy ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 września

2005 r. III CSK 13/05, OSNC 2006/4/76). Tymczasem skarżący sprzecznie z treścią

art. 3983 § 3 k.p.c. zarzuca zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisu art. 233

k.p.c. poprzez nieuwzględnienie wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii „zespołu

biegłych

Akademii

Medycznej

w

G.”,

co

czyni

ten

zarzut

oczywiście

bezskutecznym.

3. Skarżący zarzuca naruszenie art. 21 ust. 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniu

społecznym rolników przez błędną jego wykładnię. Błędna wykładnia przepisu

prawa materialnego może polegać tylko na błędnym (opacznym, niewłaściwym,

mylnym) rozumieniu treści lub znaczenia tego przepisu. Nieodzownym elementem

uzasadnienia podstawy kasacyjnej, obejmującej zarzut błędnej wykładni prawa

materialnego dokonanej przez Sąd drugiej instancji, jest więc wyraźne wskazanie,

na czym polega wadliwa interpretacja dokonana przez ten Sąd, a także

wyjaśnienie, jak - zdaniem skarżącego - przepisy te powinny być rozumiane.

4. Skarżący uważa, że błędna wykładnia przepisu art. 21 ust. 1 i 2 ustawy

przez Sąd polega na tym, jakoby Sąd uznał, że przy orzekaniu o niezdolności do

pracy w gospodarstwie rolnym nie jest niezbędne odniesienie tej niezdolności do

konkretnego

gospodarstwa

rolnego.

Powyższy

zarzut

jest

oczywiście

nieuzasadniony, bowiem Sąd drugiej instancji interpretując sformułowanie zawarte

w art. 21 ust. 2 ustawy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku explicite wyraża

pogląd, że „ ta niezdolność do pracy winna być oceniona w stosunku do

konkretnego gospodarstwa” (s. 7) lub stwierdza, że ubezpieczony zachował

zdolność do osobistego wykonywania prac „w prowadzonym gospodarstwie rolnym”

(s. 8). Nie ma zatem żadnych podstaw do uznania, że Sąd drugiej instancji dokonał

błędnej wykładni ustawowego zwrotu „w danym gospodarstwie rolnym”. Z

uzasadnienia powyższej podstawy kasacyjnej wynika jednak, że skarżący przede

wszystkim wysuwa wnioski i sugestie co do prawnej kwalifikacji, jego zdaniem

błędnej, ustalonego przez Sąd drugiej instancji stanu faktycznego, a nawet

kwestionuje prawidłowość ustaleń faktycznych, co zdecydowanie nie mieści się w

granicach zarzutu naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię.

Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.