II UK 239/08 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 11 marca 2009 r.

II UK 239/08

Nauczyciel urlopowany do pełnienia funkcji z wyboru w związku zawodowym na mocy art. 25 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.) może przejść na emeryturę na podstawie art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.), jeżeli w chwili

składania wniosku o to świadczenie nie był już zatrudniony jako nauczyciel ani

też urlopowany, a po spełnieniu wymagań do świadczenia, podjął zatrudnienie

na podstawie umowy o pracę.

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Romualda Spyt, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca

2009 r. sprawy z wniosku Ewy K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń SpołecznychOddziałowi w L. o emeryturę, na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 6 lutego 2008 r. [...]

1. u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił apelację organu rentowego,

2. zasądził od strony pozwanej na rzecz wnioskodawcy kwotę 240 zł (dwieście

czterdzieści) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 6 lutego 2008 r. [...] Sąd Apelacyjny we Wrocławiu zmienił, na skutek apelacji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału

w L., wyrok Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy z dnia 19 kwietnia 2007 r. i oddalił odwołanie wnioskodawczyni Ewy K. od decyzji ZUS z dnia 29 stycznia 2007 r. w sprawie o emeryturę.

W świetle ustaleń faktycznych, decyzją z dnia 29 stycznia 2007 r. organ rentowy odmówił wnioskodawczyni prawa do emerytury nauczycielskiej, uznając że nie

spełniła ona warunków do otrzymania świadczenia, bowiem nie jest nauczycielem w

rozumieniu ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst;

Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.); w chwili składania wniosku była zatrudniona

w NSZZ „Solidarność" na stanowisku sekretarza zarządu regionu. Wnioskodawczyni

Ewa K. (urodzona 16 stycznia 1953 r.) złożyła w dniu 17 marca 2006 r. wniosek o

przyznanie jej prawa do emerytury na podstawie art. 88 ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela. Decyzją z dnia 5 czerwca 2006 r. organ rentowy odmówił wnioskodawczyni

przyznania prawa do emerytury nauczycielskiej, gdyż pozostawała ona w stosunku

pracy i nie wystąpiła z Otwartego Funduszu Emerytalnego. Następny wniosek o

emeryturę nauczycielską został złożony przez wnioskodawczynię 6 lipca 2006 r. i

również został rozpatrzony odmownie z uwagi na członkostwo w OFE. Po wystąpieniu z OFE, w dniu 7 lipca 2006 r., wnioskodawczyni złożyła ponowny wniosek, który

również nie został uwzględniony. Zdaniem organu rentowego, wnioskodawczyni nie

ma prawa do emerytury na postawie ustawy Karta Nauczyciela, bowiem w chwili

składania wniosku nie była nauczycielem w rozumieniu tej ustawy.

Poza sporem jest, że wnioskodawczyni wykazała 30-letni okres zatrudnienia,

w tym 20-letni staż pracy nauczycielskiej. Zatrudniona była od dnia 16 kwietnia 1983

r. do dnia 5 kwietnia 1984 r. i od dnia 10 września 1984 r. do dnia 31 sierpnia 1985 r.

w Szkole Podstawowej [...] w W. i od dnia 1 września 1985 r. w Gimnazjum [...] w L.,

w którym od dnia 1 maja 1992 r. była urlopowana na podstawie art. 25 ustawy z dnia

23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz.

854 ze zm.). W tym czasie łączył ją stosunek pracy z NSZZ „Solidarność". W dniu 29

czerwca 2006 r. wnioskodawczyni rozwiązała umowę o pracę z Gimnazjum w L. i

NSZZ „Solidarność" w L., a z dniem 23 sierpnia 2006 r. wystąpiła z OFE „G.". W dniu

3 lipca 2006 r. wnioskodawczyni została ponownie wybrana do Zarządu Regionu

NSZZ „Solidarność", a następnie na funkcję sekretarza Zarządu na czas od dnia 7

lipca 2006 r. do końca czteroletniej kadencji. Wnioskodawczyni zawarła umowę o

pracę od dnia 3 lipca 2006 r. do dnia 31 lipca 2010 r.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że w czasie składania wniosku oraz wydania decyzji art. 88 ustawy - Karta Nauczyciela stanowił, że nauczyciele mający trzydziestoletni

okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze,

mogą przejść na wcześniejszą emeryturę. Prawo do emerytury, o której mowa w ust.

1, bez względu na wiek, mają także nauczyciele urodzeni po dniu 31 grudnia 1948 r.

a przed dniem 1 stycznia 1969 r., którzy spełnili warunki do uzyskania emerytury

określone w ust. 1, w ciągu dziewięciu lat od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, ze zm.) oraz nie przystąpili do otwartego

funduszu emerytalnego. Składając wnioski w dniu 17 marca 2006 r. i 6 lipca 2006 r.

wnioskodawczyni nie spełniła wszystkich wymaganych ustawą warunków. W marcu

2006 r. pozostawała nadal w stosunku pracy i nadal była członkiem OFE, natomiast

składając wniosek w dniu 17 marca 2006 r. nadal była członkiem OFE. Wprawdzie, w

tym czasie, wnioskodawczyni nie pracowała jako nauczyciel, lecz na zasadzie art. 1

ust. 2 pkt 3 ustawie podlegają także, w zakresie określonym ustawą, nauczyciele

urlopowani na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych. Przepis art. 91a ust. 3 Karty przyznaje nauczycielom urlopowanym na

podstawie przepisów ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych

uprawnienia wynikające między innymi z art. 88 Karty Nauczyciela. Status nauczyciela urlopowanego na podstawie ustawy o związkach zawodowych wnioskodawczyni posiadała do dnia rozwiązania umowy o pracę z Gimnazjum [...] w L. (do dnia 29

czerwca 2006 r.). W ocenie Sądu Apelacyjnego, zawierając umowę o pracę w dniu 3

lipca 2006 r. z przewodniczącym Zarządu Regionu Z.M. NSZZ „Solidarność” wnioskodawczyni nie była nauczycielem urlopowanym na podstawie przepisów ustawy z

dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, a zatem nie mogła skorzystać z

uprawnień, o których mowa w art. 88 ust. 2a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. Sąd drugiej instancji podkreślił, że wymienione w art. 88 ustawy z

dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela przesłanki prawa do emerytury, jako

regulacja szczególna, odbiegająca od systemu powszechnego, muszą być interpretowane w sposób ścisły, podobnie ścisła musi być wykładnia dotycząca statusu

prawnego osoby ubiegającej się o emeryturę. Wymieniony przepis jednoznacznie

wiąże możliwość uzyskania emerytury z posiadaniem przez osobę ubiegającą się o

emeryturę statusu nauczyciela, wychowawcy lub innego pracownika pedagogicznego, którym ustawa daje prawo do skorzystania z tej możliwości. Wynika to z literalnego, jednoznacznego brzmienia przepisów art. 88, według którego emerytura nauczycielska przysługuje tylko nauczycielowi oraz art. 91a ustawy, który stanowi, że

nauczycielom urlopowanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o

związkach zawodowych przysługują między innymi uprawnienia z art. 88. W tym stanie rzeczy Sąd uznając, że wnioskodawczyni nie spełniła warunków do przyznania

emerytury na podstawie art. 88 Karty Nauczyciela, zmienił zaskarżony wyrok i oddalił

jej odwołanie.

Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną pełnomocnik wnioskodawczyni i

zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną interpretację - art. 88 ust.

1 i 2a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela i uznanie „że intencją

ustawodawcy było przyznanie możliwości ubiegania się o wcześniejszą emeryturę

tylko tym osobom, które w dacie złożenia wniosku pozostają nauczycielami w rozumieniu art. 3 Karty Nauczyciela (aktualnie zatrudnieni)”, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji, wraz

z orzeczeniem o kosztach postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona. Stosownie do art. 39813 § 1 i 2 k.p.c. Sąd

Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (jej podstaw) i jest

związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia,

jeżeli skarga nie zawiera zarzutu naruszenia przepisów postępowania (tak jak w rozpoznawanej sprawie) - bądź jeżeli taki zarzut okaże się niezasadny. Oznacza to w

okolicznościach sprawy, że wnioskodawczyni wykazała 30-letni okres zatrudnienia, w

tym 20-letni staż pracy nauczycielskiej, nie jest też wątpliwe, że w dniu 29 czerwca

2006 r. rozwiązała umowę o pracę z Gimnazjum w L., a z dniem 23 sierpnia 2006 r.

wystąpiła z OFE „G.". Z powyższego wstępnie wynika, że spełniła warunki dotyczące

okresów zatrudnienia określone w art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. Według tego przepisu nauczyciele mający trzydziestoletni okres

zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze, mogą po rozwiązaniu na swój wniosek stosunku pracy - przejść na emeryturę. Jak wynika z

przytoczonej treści przepisu, warunkiem nabycia uprawnienia do emerytury przewidzianej w Karcie Nauczyciela jest posiadanie statusu nauczyciela oraz wykazanie

wymaganego okresu zatrudnienia, który w wypadku wnioskodawczyni powinien wynosić nie mniej niż 30 lat tzw. ogólnego zatrudnienia, w tym nie mniej niż 20 lat wykonywania pracy nauczycielskiej lub pracy na stanowiskach wymagających kwalifikacji pedagogicznych w jednostkach organizacyjnych określonych w tej Karcie. Tak

więc, sam trzydziestoletni okres zatrudnienia w sytuacjach opisanych w tym przepisie

daje nauczycielowi możliwość przejścia na emeryturę. Skorzystanie jednak z tej

możliwości wymaga - według art. 88 ust. 1 ustawy - złożenia przez nauczyciela wniosku o rozwiązanie stosunku pracy. Uprawnienia te przysługują również osobom zatrudnionym w związkach zawodowych na stanowiskach wymagających kwalifikacji

pedagogicznych, gdy są nauczycielami mianowanymi i gdy przeszły do pracy w takich jednostkach ze szkół lub innych placówek wymienionych w art. 1 pkt 1-5 Karty

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1997 r. , II UKN 412/97,

OSNAPiUS 1998 nr 21, poz. 636).

Wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego, nie można przyjąć, że warunkiem zastosowania omawianego przepisu jest wykonywanie przez osobę zainteresowaną

pracy nauczyciela bezpośrednio przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę. Taki bowiem warunek nie wynika ani wprost z treści przepisu, ani też nie można go wyprowadzić z celu przepisu. Wniosek o istnieniu tego rodzaju warunku nie ma tym bardziej oparcia w systemie ubezpieczeń społecznych, który nie wyklucza możliwości

nabycia uprawnień do świadczeń z różnych tytułów (np. emerytury lub renty), zmiany

tytułu pobieranego świadczenia, czy też ustalenia uprawnień do świadczeń po upływie pewnego czasu od chwili ustania zatrudnienia. Przenosząc te uwagi na okoliczności rozpoznawanej sprawy, wypadnie zauważyć, że w toku postępowania nie było

kwestionowane spełnienie przez wnioskodawczynię warunków dotyczących tzw.

stażu emerytalnego, w tym pracy w szczególnym charakterze, a odmowa przyznania

dochodzonego świadczenia była wynikiem bądź to pozostawania w stosunku pracy

oraz niewystąpienia z OFE (wniosek z dnia 17 marca 2006 r.), bądź też niewystąpienia z OFE, (wniosek z 6 lipca 2006 r.), natomiast po spełnieniu tych warunków, odmowa przyznania świadczenia była spowodowana faktem zatrudnienia wnioskodawczyni na podstawie umowy o pracę na czas „zamknięty” w Zarządzie Regionu NSZZ

„Solidarność” (wniosek z 7 lipca 2006 r.). Tak więc wydając decyzję (kolejną odmowną) z dnia 24 lipca 2006 r. organ rentowy , odniósł się jedynie do wniosku z dnia 6

lipca, pomijając że w tym dniu wnioskodawczyni spełniała wszystkie wymagane warunki. Wydaje się więc, że uprawnienia wnioskodawczyni do świadczenia nie byłyby

kwestionowane gdyby umowę o pracę zawarła już po złożeniu wniosku o przyznanie

świadczenia.

W ocenie Sądu Najwyższego, fakt że status nauczyciela urlopowanego na

podstawie ustawy o związkach zawodowych wnioskodawczyni posiadała do dnia

rozwiązania umowy o pracę z Gimnazjum [...] w L. (do dnia 29 czerwca 2006 r.), a

występując z kolejnym wnioskiem o emeryturę była pracownikiem (od dnia 3 lipca

2006 r.), nie może być uznany za przeszkodę w przyznaniu świadczenia, biorąc pod

uwagę przedstawioną sekwencję zdarzeń. Innymi słowy, nauczyciel urlopowany do

pełnienia funkcji z wyboru w związku zawodowym, legitymujący się trzydziestoletnim

stażem pracy, w tym dwudziestoletnim stażem nauczycielskim, nie traci uprawnień

do przejścia na emeryturę na podstawie art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982

r. - Karta Nauczyciela, jeżeli w chwili składania wniosku o świadczenie nie jest już zatrudniony jako nauczyciel, ani też urlopowany, a po spełnieniu wymagań podjął zatrudnienie na podstawie umowy o pracę.

Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji po myśli art. 398 16

k.p.c.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c., biorąc pod uwagę taryfowe

wynagrodzenie pełnomocnika wnioskodawczyni w postępowaniu apelacyjnym i kasacyjnym - § 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z

dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (...) (Dz.U.

Nr 163, poz.1349 ze zm.).