II UK 234/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 234/08

POSTANOWIENIE

Dnia 13 października 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Roman Kuczyński (przewodniczący)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku E. U.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o wysokość świadczenia emerytalnego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 13 października 2009 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 27 marca 2008 r.,

odrzuca skargę.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 22 października 2007 r. Sąd Okręgowy - Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie E. U. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 31 lipca 2007 r., którą organ rentowy uznał jej prawo do

emerytury od dnia 1 maja 2007 r., ustalił wysokość świadczenia przy przyjęciu za

jego podstawę przeciętnej podstawy wymiaru składek z dwudziestu lat z całego

okresu podlegania ubezpieczeniu i wyliczył wskaźnik wysokości podstawy wymiaru

świadczenia na 93,95 %.

Sąd Okręgowy wskazał, że wnioskodawczyni nie kwestionowała sposobu

wyliczenia świadczenia co do zasady, podnosiła natomiast, że w związku z

wykonywaniem pracy poza granicami Polski i otrzymywaniem wynagrodzenia w

markach niemieckich, jej emerytura winna być wyrażona w walucie aktualnie

obowiązującej na terenie Niemiec.

Powyższy wyrok wnioskodawczyni zaskarżyła „w całości w zakresie

emerytury niemieckiej oraz naliczenia świadczenia emerytalnego (...) w oparciu o

kurs bankowy marki NRD, a następnie – marki zachodniej NRF – po zjednoczeniu”.

Wyrokiem z dnia 27 marca 2008 r. Sąd Apelacyjny, wskazując, że istotą

sporu jest ustalenie „czy wnioskodawczyni przysługuje prawo do dokonania

przeliczenia emerytury przy uwzględnieniu zarobków otrzymywanych w latach

1972-1991 (za wyjątkiem 1975-1979) w ramach zatrudnienia w Niemieckiej

Republice Demokratycznej odzwierciedlonych w legitymacji ubezpieczeniowej, oraz

czy

przysługuje

jej

prawo

do

emerytury

niemieckiej”,

oddalił

apelację

wnioskodawczyni od wyroku Sądu pierwszej instancji, podzielając w całości

poczynione w sprawie ustalenia oraz ocenę prawną dokonaną przez ten Sąd.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wnioskodawczyni zarzuciła

naruszenie prawa materialnego, a mianowicie § 10 pkt 1 i 2 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania

podstawy wymiaru emerytur i rent (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 11, poz. 63 ze

zm.), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię.

Wskazując na powyższe zarzuty wnioskodawczyni wniosła o uchylenie w

całości zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie

sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

W skardze kasacyjnej podniesiono, że wskazanie wartości przedmiotu

zaskarżenia zostało zaniechane z uwagi na treść art. 398 2 § 1 k.p.c.

Postanowieniem z dnia 5 lutego 2009 r. Sąd Najwyższy zwrócił akta sprawy

Sądowi Apelacyjnemu celem wskazania przez ubezpieczoną i sprawdzenia

wartości przedmiotu zaskarżenia.

Pełnomocnik wnioskodawczyni nie wykonał zobowiązania Sądu drugiej

instancji do uzupełnienia braku skargi we wskazanym zakresie, podnosząc po

pierwsze, że skoro przedmiotem odwołania skarżącej „było zakwestionowanie

nieuwzględnienia przy obliczaniu podstawy wymiaru świadczenia emerytalnego

okresu wykonywania pracy poza granicami kraju, w którym to okresie pobierała

wynagrodzenie w obcej walucie”, to „w sprawie nie jest znana kwota żądania, z

którą można by porównać wysokość przyznanego świadczenia”, a tym samym

ustalenie wartości przedmiotu sporu nie jest możliwe, a po drugie - że

wnioskodawczyni

zgłosiła

„alternatywne

żądanie

o

przyznanie

emerytury

niemieckiej”.

Z kolei organ rentowy wskazał, że „po przyjęciu do podstawy wymiaru

świadczenia

ubezpieczonej

wynagrodzeń,

wynikających

z

legitymacji

ubezpieczeniowej, z tytułu zatrudnienia w b. NRD, wyrażonych w markach za lata

1981-1991 i przeliczonych wg kursu NBP, obowiązującego w latach 1981-1991,

wskaźnik wysokości podstawy wymiaru świadczenia wg wynagrodzeń z 20 lat

wybranych z całego okresu ubezpieczenia wyniósł 83,96%, a wysokość

świadczenia brutto na dzień wydania zaskarżonej decyzji, tj. na dzień 31.07.2007 r.

wyniosła 1.192,07 zł. (...) Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru i wysokości

świadczenia wg takiego przeliczenia jest niższy od ustalonego w zaskarżonej

decyzji (...), gdzie wynosi 93,95%, a wysokość świadczenia wynosi 1.275,08 zł

brutto”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3982 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w

sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia w

sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych jest niższa niż

dziesięć tysięcy złotych. Jednakże w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych

skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia w

sprawach o przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie

obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. Przepis art. 476 § 2 i 3 k.p.c. wyjaśnia

ustawowe pojęcia spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, stanowiąc w § 2 pkt

2, iż należą do nich między innymi sprawy, w których wniesiono odwołanie od

decyzji organów rentowych, dotyczących emerytur i rent. Zakres rozpoznania i

orzeczenia (przedmiot sporu) w tych sprawach wyznaczony jest zatem w pierwszej

kolejności

przedmiotem

decyzji

organu

rentowego

zaskarżonej

do

sądu

ubezpieczeń społecznych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 maja

1999 r., II UZ 52/99, OSNAPiUS 2000 nr 15, poz. 601), a w drugim rzędzie

przedmiotem postępowania sądowego, określonego zakresem odwołania od

decyzji organu rentowego do sądu (por. postanowienie z dnia 11 kwietnia 2006 r., II

UZ 1/06, niepublikowane). Oznacza to, że roszczenie niebędące przedmiotem

decyzji organu rentowego oraz rozpoznania sądu nie może podlegać uwzględnieniu

przy ocenie dopuszczalności skargi kasacyjnej ani stanowić podstawy określenia

wartości przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 11 maja 2001 r., II UZ 25/01, niepublikowane oraz z dnia 8

lutego 2002 r., II UKN 45/01, OSNP 2003 nr 22, poz. 553).

Przedmiotem decyzji organu rentowego było przyznanie wnioskodawczyni

emerytury na warunkach określonych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U.

z 2009 r. Nr 153, poz. 1227), a przedmiotem sporu na etapie postępowania

sądowego wynikającego z odwołania wnioskodawczyni od decyzji organu

rentowego - ustalenie wysokości tej emerytury przy przyjęciu w podstawie wymiaru

świadczenia wynagrodzenia faktycznie otrzymywanego przez skarżącą w latach

1971-1990 w walucie kraju zatrudnienia. Inaczej rzecz ujmując, prawo skarżącej do

emerytury na wskazanych wyżej warunkach zostało ustalone oraz świadczenie

emerytalne przyznane przez organ rentowy i w tym zakresie nie ma sporu

przeniesionego na drogę postępowania sądowego. Pozostał jedynie spór o

"wysokość emerytury", czyli przyznanie świadczenia w określonej wysokości. W

konsekwencji brak jest podstaw do zakwalifikowania tej sprawy do kategorii spraw

o przyznanie emerytury, gdyż przedmiotem zaskarżonej decyzji oraz wyroków

orzekających w sprawie Sądów nie było i nie mogło być prawo skarżącej do

emerytury

przysługującej

od

niemieckiej

instytucji

ubezpieczeniowej

(por.

uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2005 r., II UK

152/04, OSNP 2005 nr 23, poz. 379). Taka interpretacja sprawy o przyznanie

emerytury lub renty w rozumieniu art. 3982 § 1 k.p.c. znajduje oparcie w

orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienia z dnia 29 kwietnia 1997 r., II

UZ 18/97, OSNAPiUS 1997 nr 22, poz. 449; postanowienie z dnia 21 stycznia 2000

r., II UZ 164/99, OSNAPiUS 2001 nr 13, poz. 454; postanowienie z dnia 23 marca

2001 r., II UKN 706/00, OSNAPiUS 2002 nr 24, poz. 609; postanowienie z dnia 15

maja 2001 r., II UZ 28/01, OSNP 2003 nr 6, poz. 160; postanowienie z dnia 21 lipca

2003 r., II UZ 45/03, OSNP 2004 nr 11, poz. 200; postanowienie z dnia 11 kwietnia

2006 r., II UZ 1/06, niepublikowane oraz z dnia 18 marca 2008 r., II UZ 4/08, OSNP

nr 11-12, poz. 163).

Nie budzi wątpliwości, że sprawa o wysokość emerytury (do tego zmierzało

żądanie wnioskodawczyni zgłoszone w odwołaniu od zaskarżonej decyzji organu

rentowego) jest sprawą o świadczenie, w której dopuszczalność skargi kasacyjnej

zależy od wartości przedmiotu zaskarżenia (por. także postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 3 czerwca 1997 r., II UZ 36/97, OSNAPiUS 1998 nr 8, poz.

256). Wartość przedmiotu zaskarżenia w takiej sprawie stanowi obliczona

stosownie do wskazań zawartych w art. 22 k.p.c. (świadczenia powtarzające się)

różnica pomiędzy hipotetyczną wartością emerytury, jaką skarżąca otrzymywałby,

gdyby jej żądanie ustalenia wysokości świadczenia emerytalnego zostało

uwzględnione, a wartością emerytury pobieranej (tak również w postanowieniach

Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 1997 r., II UKN 40/96, OSNAPiUS 1997 nr 16,

poz. 301, z dnia 18 października 2000 r., II UZ 123/00, OSNAPiUS 2002 nr 15, poz.

370, z dnia 23 listopada 2007 r., II UZ 30/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 54).

W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że obowiązek

wskazania w postępowaniu kasacyjnym wartości przedmiotu zaskarżenia powinien

być rozumiany jako zobowiązanie do jej kwotowego określenia oraz wykazania

podstaw, na których opiera się wyliczenie. W konsekwencji skarga kasacyjna

podlega odrzuceniu, jeżeli mimo wezwania sądu do wskazania wartości przedmiotu

zaskarżenia oraz podania podstawy i sposobu wyliczenia tej wartości, strona

zobowiązania tego nie wykonuje w ogóle bądź wykonuje je niewłaściwie (pozornie),

w oderwaniu od obiektywnego kryterium i podstaw, na których winno być oparte

obliczenie oraz nieadekwatnie do przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną (tak

również między innymi w postanowieniach Sądu Najwyższego z dnia 19 marca

1999 r., I PKN 6/99, niepublikowane; z dnia 13 maja 2005 r., II UZ 25/05, OSNP

2005 nr 23, poz. 383; z dnia 27 lutego 2007 r., II UZ 67/06, niepublikowane oraz z

dnia 6 kwietnia 2007 r., II PZ 12/07, OSNP 2008 nr 11-12, poz. 169). Jest to ściśle

związane z kwestią dopuszczalności skargi kasacyjnej w sprawach o prawa

majątkowe w zależności od wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 398 2 § 1 k.p.c.) i

z obowiązkiem sądu drugiej instancji dokonania kontroli dopuszczalności skargi

(art. 3986 § 1 k.p.c.).

W sprawie, w której wniesiona została niniejsza skarga kasacyjna,

przedmiotem wyrokowania Sądów pierwszej i drugiej instancji było żądanie

wnioskodawczyni

wyliczenia

przyznanego

jej

świadczenia

emerytalnego

z

uwzględnieniem zarobków z lat 1971-1990, przy uwzględnieniu zarobków

faktycznie otrzymywanych w byłej NRD w walucie tego kraju i po ich przeliczeniu

według kursów bankowych na marki zachodnioniemieckie. Tego dotyczyć może

przedmiot zaskarżenia skargą kasacyjną. Wysokość wynagrodzenia skarżącej w

spornym okresie wynika z zapisów w jej legitymacji ubezpieczeniowej, kursy walut

są powszechnie dostępne w placówkach Narodowego Banku Polskiego, a sposób

obliczenia wysokości emerytury wynika wprost z przepisów powołanej wyżej ustawy

z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, decyzji organu rentowego oraz dołączonych do niej załączników,

doręczonych skarżącej przez organ rentowy i znajdujących się w aktach sprawy.

Dlatego dysponujący takimi danymi profesjonalny pełnomocnik wnioskodawczyni

winien wykazać wartość przedmiotu zaskarżenia, poprzez dokonanie stosownych

działań arytmetycznych i przy zastosowaniu konkretnych stawek wynagrodzenia

uzyskiwanego w spornym okresie przez skarżącą – po dokonaniu ich przeliczenia.

Poprzestanie w tej sytuacji przez pełnomocnika skarżącej na twierdzeniu, że

wyliczenie różnicy pomiędzy dochodzoną a faktycznie otrzymywaną wysokością

emerytury jest niemożliwe, daje podstawę do oceny, że nie wykonał on zarządzenia

o uzupełnieniu braku formalnego skargi kasacyjnej poprzez wskazanie wartości

przedmiotu zaskarżenia.

Z powyższych względów skarga kasacyjna podlega odrzuceniu na podstawie

art. 3986 § 3 w związku z § 2 k.p.c.