II UK 229/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 229/05

POSTANOWIENIE

Dnia 12 lipca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Beata Gudowska (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński

SSN Maria Tyszel (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku N..

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S.

o wysokość świadczenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych

i Spraw Publicznych w dniu 12 lipca 2006 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w P.

z dnia 7 kwietnia 2005 r., sygn. akt III AUa …/05,

odrzuca skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. decyzją z dnia 12

kwietnia 2001 r. dokonał przeliczenia emerytury N. G. i ustalił nową wysokość

świadczenia od dnia 1 lutego 2001 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w S. wyrokiem z dnia 15 stycznia 2003 r., VII U …/01, oddalił

odwołanie ubezpieczonej, opierając rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach

faktycznych:

Wnioskodawczyni, urodzona 14 lipca 1935 r. na terenie byłego ZSRR, jako

obywatelka tego kraju, studiowała w Instytucie […] w Odessie w okresie od 1952 r.

uzyskując 25 czerwca 1957 r. dyplom inżyniera hydrotechnika, nostryfikowany przez

polskie Ministerstwo Szkolnictwa Wyższego w dniu 14 grudnia 1959 r.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 23 grudnia 1982 r., uwzględniając

odwołanie wnioskodawczyni, zmienił decyzję organu rentowego z 11 marca 1982 r. i

przyznał jej prawo do wcześniejszej emerytury od 2 listopada 1981 r. W październiku

1993 r. organ rentowy odmówił ubezpieczonej doliczenia do okresu zatrudnienia

okresu studiów w byłym ZSRR, ponieważ nie posiadała statusu repatrianta,

natomiast decyzją z 21 marca 2001 r. odmówił ponownego ustalenia wysokości

emerytury z uwzględnieniem nauki w szkole wyższej, bowiem nie przedstawiła

wymaganych

dokumentów

(odpisu

dyplomu

wraz

z

zaświadczeniem

o

nostryfikacji). Dopiero po ich przedłożeniu, decyzją z 12 kwietnia 2001 r., okres

studiów uwzględnił i od 1 lutego 2001 r. przyznał emeryturę w ponownie ustalonej

wysokości.

W kontekście poczynionych ustaleń faktycznych, Sąd Okręgowy nie znalazł

podstaw do uwzględnienia odwołania w świetle art. 7 pkt 9 i art. 133 ust. 1 pkt 1 ustawy

z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(jednolity tekst Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zwanej dalej „ustawą o FUS",

oraz art. 4 ust. 1 pkt 10 i art. 45 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji

emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent i o zmianie niektórych ustaw (Dz.

U. nr 104, poz. 450 ze zm.), zwanej dalej „ustawą rewaloryzacyjną", i uwzględnienia

żądania wnioskodawczyni przyznania emerytury w podwyższonej wysokości od dnia

wejścia w życie ustawy rewaloryzacyjnej z odsetkami za zwłokę.

Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. wyrokiem z dnia 7

kwietnia 2005 r., oddalił apelację ubezpieczonej, podzielając ustalenia faktyczne i ich

ocenę prawną dokonane przez Sąd Okręgowy.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku ubezpieczona wniosła o jego uchylenie

w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Apelacyjny,

ewentualnie o uchylenie obydwu zapadłych w sprawie wyroków i orzeczenie co do istoty

sprawy „poprzez uznanie powództwa w całości i zasądzenie od pozwanego na rzecz

powódki zwrotu kosztów postępowania". Skargę oparto na zarzutach: 1) naruszenia art.

133 ust. 1 pkt 1 ustawy o FUS „przez jego niewłaściwe, to jest błędne zastosowanie", gdyż

w sprawie miał zastosowanie art. 133 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, 2) naruszenia art. 1

ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich

rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) w związku z art. 45 ustawy o rewaloryzacji przez

błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, 3) naruszenie art. 382 k.p.c. w związku z

art. 224 k.p.c. „poprzez brak całościowego i rzetelnego zbadania przedłożonego przez

strony materiału dowodowego", 4) naruszenie art. 387 § 1 k.p.c. w związku z art. 328 §

2 k.p.c. i art. 391 k.p.c. „polegające na nieustosunkowaniu się do zarzutów apelacji

dotyczących

naruszenia

postępowania

przez Sąd

Okręgowy",

5)

„niesłuszne

zastosowanie art. 328 k.p.c., podczas, gdy Sąd Apelacyjny ustalając odmiennie od

Sądu Okręgowego stan faktyczny sprawy, nie mógł ograniczyć się do podtrzymania

uzasadnienia Sądu Okręgowego". Wartość przedmiotu zaskarżenia określono na

dziesięć tysięcy złotych, a wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej umotywowano jej

oczywistą zasadnością wobec wskazanych naruszeń przepisów postępowania i

naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie.

Rozpoznając skargę Sąd Najwyższy wziął pod uwagę co następuje:

Przede wszystkim stwierdzić należy, że Sąd Najwyższy na każdym etapie

postępowania kasacyjnego jest nie tylko uprawniony ale i zobowiązany do kontroli

dopuszczalności skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 3982 §1 k.p.c., w sprawach z

zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości

przedmiotu zaskarżenia tylko w sprawach „ o przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub

renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia", w pozostałych sprawach wówczas,

gdy wartość przedmiotu zaskarżenia nie jest niższa od dziesięciu tysięcy złotych. Nie

ulega wątpliwości, że skarga kasacyjna nie dotyczy ani objęcia obowiązkiem

ubezpieczenia, ani wstrzymania emerytury, ani też jej przyznania. Spór o wysokość

podstawy wymiaru przyznanego świadczenia emerytalno - rentowego, w tym również

poprzez uwzględnienie dalszych okresów składkowych lub nieskładkowych, nie jest

równoznaczny ze sprawą o przyznanie emerytury lub renty w rozumieniu przepisu

określającego dopuszczalność zaskarżenia

kasacyjnego.

Zagadnienie

to

Sąd

Najwyższy już wielokrotnie wyjaśniał w swym publikowanym orzecznictwie. Błędnym

jest pogląd, że „skarga dotyczy ustalenia wysokości emerytury, a to, iż dochodzenie

świadczenia w innej wysokości, niż naliczana jest roszczeniem o ustalenie, jest bezsporne

w doktrynie i judykaturze." Już od wejścia w życie ustawy z 24 maja 2000 r. o zmianie

ustawy - kodeks postępowania cywilnego... (Dz.U. Nr 48, poz. 554), nie w każdej

sprawie, w której przedmiotem zaskarżenia było ustalenie prawa z zakresu

ubezpieczeń społecznych kasacja była dopuszczalna niezależnie od wartości przedmiotu

zaskarżenia. W tym kontekście, powołane przez skarżącego orzeczenia Sądu

Najwyższego nie mają w sprawie zastosowania, bowiem w żadnym z nich przedmiotem

zaskarżenia kasacyjnego nie było podwyższenie (ustalenie wysokości) pobieranego

świadczenia; postanowienie z 13 maja 2004 r., II UZ 13/04, odnosiło się do przyznania

prawa do emerytury na innej podstawie prawnej, a postanowienie z 3 listopada 2004 r.,

I UZ 37/04, do przyznania ubezpieczonemu, uprawnionemu do renty z tytułu częściowej

niezdolności do pracy, prawa do renty z tytułu niezdolności całkowitej. W obydwu tych

sprawach tym przedmiotem było więc prawo ubezpieczonych do świadczenia

przysługującego po spełnieniu innych warunków ustawowych, niż te, które były

przesłankami powstania prawa do już pobieranego świadczenia. Tak więc pogląd

wnoszącego skargę pełnomocnika, że wartość przedmiotu zaskarżenia nie stanowi

przesłanki jej dopuszczalności, ponieważ „skarga dotyczy ustalenia wysokości należnej

emerytury" – jest nieadekwatny do okoliczności sprawy.

W swym dotychczasowym orzecznictwie Sąd Najwyższy wielokrotnie już

wyjaśniał, że wartością przedmiotu zaskarżenia w sprawach o podwyższenie emerytury

lub renty, zarówno poprzez zmianę podstawy jej wymiaru, jak też poprzez doliczenie

dodatkowych okresów składkowych i nieskładkowych, jest różnica pomiędzy wysokością

żądanego świadczenia a wysokością pobieranego (ustalonego), liczona za okres jednego

roku (por. postanowienia: z 12 maja 1997 r., II UZ 21/97, z 6 października 1997, II UKN

289/97, z 6 lutego 1998 r., II UKN 420/97). Skoro zatem ubezpieczona bezspornie ma

przyznaną emeryturę, to przedmiotem sporu jest jej wysokość, więc o dopuszczalności

skargi kasacyjnej decyduje wartość przedmiotu zaskarżenia; jest nią różnica pomiędzy

emeryturą pobieraną, a dochodzoną, czyli zwiększenie jej o 0,7% podstawy wymiaru za

każdy rok z pięciu lat nauki w szkole wyższej. Obydwa warianty obliczenia wartości

przedmiotu zaskarżenia przedstawione w piśmie pełnomocnika uzupełniającego skargę

są wadliwe. W pierwszym, stosując art. 22 k.p.c., wskazał roczną sumę pobieranej

przez ubezpieczoną

emerytury

zamiast

rocznej

wartości dochodzonego

jej

zwiększenia. W drugim, kwotę tego zwiększenia (101,70 zł) pomnożoną przez „111

miesięcy objętych roszczeniem". W tym zakresie dokonał błędnego wyliczenia. Sąd

Najwyższy od początku orzekania kasacyjnego konsekwentnie wyjaśnia, że dla

określenia wysokości dochodzonego świadczenia miarodajna jest wyłącznie wartość

przedmiotu podlegającemu rzeczywistemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu, co wyklucza

dowolność stron przy oznaczaniu tej wartości w celu uzyskania dopuszczalności kasacji.

W postanowieniu z 13 marca 1997r., III CKN 47/97, Sąd Najwyższy jednoznacznie

wskazał, że podwyższanie wartości przedmiotu zaskarżenia kasacyjnego dla uzyskania

dopuszczalności kasacji nie wyłącza możliwości jej odrzucenia. W tym kontekście skład

orzekający przypomina, że stosownie do art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy o FUS, w razie

ponownego ustalenia przez organ rentowy wysokości świadczenia, świadczenie

podwyższone wypłaca się, poczynając od miesiąca, w którym powstało prawo do tego

podwyższenia, jednak nie wcześniej niż za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio

miesiąc, w którym został zgłoszony wniosek o ponowne ustalenie wysokości

świadczenia, jeżeli przyznanie niższego świadczenia było następstwem błędu organu

rentowego lub odwoławczego. Zgodnie z tym przepisem, jeśli nawet decyzja organu

rentowego z października 1993 r., była następstwem błędu tego organu, to wypłata

emerytury wnioskodawczyni, w wysokości uwzględniającej sporny okres nieskładkowy,

nie może nastąpić za okres wcześniejszy niż od lutego 1998 r., a to oznacza, że

wartością przedmiotu zaskarżenia kasacyjnego jest kwota przyznanego zwiększenia

emerytury za 3 lata. Wartość ta wynosi więc 3.661,20 zł (101,70 x 36).

Mając powyższe na uwadze, na podstawie powołanych przepisów i art. 3986 §

3 i 4 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji postanowienia.