II UK 228/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 228/11

POSTANOWIENIE

Dnia 25 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z wniosku M.-Soda spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przeciwko

Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanych: M. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, S. Ś. i

in. ,

o ustalenie obowiązku ubezpieczenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 25 stycznia 2012 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 15 kwietnia 2011 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2011 r. Sąd Apelacyjny oddalił zażalenie

„M.-S.” Spółki z o.o. (zwanego dalej wnioskodawcą) na postanowienie z dnia 7

grudnia 2010 r. Sądu Okręgowego, którym umorzono postępowanie w sprawie z

odwołania wnioskodawcy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany

dalej Zakładem) z dnia 15 czerwca, 25 czerwca i 8 września 2009 r.

stwierdzających, że /.../(zwani dalej zainteresowanymi) na podstawie art. 8 ust. 2a

ustawy systemowej podlegają pracowniczym ubezpieczeniom społecznym z tytułu

umów zlecenia wykonywanych na rzecz wnioskodawcy posiadającego w stosunku

do nich status pracodawcy. W decyzji uchylającej z dnia 10 listopada 2010 r.

Zakład stwierdził, że zainteresowani nie są pracownikami wnioskodawcy i nie

podlegają z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym. Zainteresowani są bowiem

pracownikami „M.” Spółki z o.o. W skardze kasacyjnej wnioskodawca zarzucił

naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 477 13 w związku z art. 355 §

1 k.p.c., poprzez błędne zastosowanie tych przepisów, mimo iż zaskarżone decyzje

nie zostały zmienione zgodnie z żądaniem skarżącej, a ich uchylenie przez Zakład

nie realizuje celu odwołań wniesionych z żądaniem orzeczenia, że skarżącej nie

łączył z uczestnikami stosunek ubezpieczenia (że uczestnicy nie podlegali

ubezpieczeniu społecznemu z tytułu wykonywania usług na rzecz skarżącej), a

nadto przez umorzenie postępowania, pomimo, że decyzje uchylające zaskarżone

decyzje organu rentowego nie mają przymiotu decyzji prawomocnych (zostały

zaskarżone).

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Sądu pierwszej instancji w

całości.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadniony został

występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego dotyczącego istoty

postępowania przed sądem powszechnym, inicjowanego odwołaniem od decyzji

Zakładu i wyjaśnienie możliwości stosowania (niejako w drodze analogii) art. 477 13

k.p.c. do przypadków literalnie nie wskazanych w tym przepisie, to jest do

przypadków uchylenia w toku postępowania sądowego zaskarżonej decyzji Zakładu

w sytuacji, gdy oznacza to nieistnienie żadnego merytorycznego rozstrzygnięcia

sporu, poddanego uprzednio odwołaniem rozstrzygnięciu sądowemu. Skarżący

wskazał, że stosowanie art. 47713 k.p.c. do przypadku uchylenia przez Zakład

zaskarżonej decyzji w toku postępowania sądowego byłoby uzasadnione, gdyby

orzeczenie sądu powszechnego co najwyżej eliminowało tę decyzję z obrotu

prawnego. Tymczasem stosownie do art. 47714 § 2 k.p.c. w razie uwzględnienia

odwołania sąd zmienia zaskarżoną decyzję w całości lub w części i orzeka co do

istoty sprawy. Skarżący wskazał, że sprawa jest tym bardziej zawiła prawnie, że

przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w ogóle nie przyznają

(przynajmniej wyraźnie) Zakładowi uprawnienia do uchylania decyzji w toku

postępowania

przed

sądem

powszechnym.

W

konsekwencji

skarżący

zaprezentował pogląd, że „dyspozycja art. 47713 k.p.c. nie może mieć zastosowania

w przypadku, w którym w odwołaniu od decyzji ZUS zgłoszono (niewykraczające

poza merytoryczny zakres rozstrzygnięcia decyzji) żądanie ustalenia istnienia lub

nieistnienia uprawnienia (obowiązku, stosunku prawnego), a następnie dochodzi w

toku postępowania sądowego do uchylenia decyzji, od której wniesiono odwołanie,

co skutkuje brakiem zgłoszonego w odwołaniu rozstrzygnięcia o istnieniu ww.

uprawnienia (odpowiednio: obowiązku, stosunku prawnego)”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zagadnieniem prawnym jest zagadnienie, które wiąże się z określonym

przepisem prawa materialnego lub procesowego lub uregulowaniem prawnym,

których wyjaśnienie ma nie tylko znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej

sprawy, ale także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Wskazanie

zagadnienia prawnego uzasadniającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej

powinno zatem nastąpić przez określenie przepisów prawa, w związku z którymi

zostało sformułowane, i wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych

ocen. Dopiero bowiem wówczas Sąd Najwyższy ma podstawę do oceny, czy

przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem "prawnym" oraz czy

jest to zagadnienie "istotne" (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja

2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11; z dnia 13 sierpnia 2002 r., I PKN

649/01, OSNP 2004, nr 9, poz. 158; z dnia 14 lutego 2003 r., I PK 306/02,

Wokanda 2004, nr 7-8, s. 51). Ponadto rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego nie

może się sprowadzać do odpowiedzi na zarzuty skarżącego skierowane pod

adresem zaskarżonego orzeczenia ani też do odpowiedzi na wątpliwości

skarżącego, które można wyjaśnić za pomocą obowiązujących reguł wykładni bądź

w drodze prostego zastosowania przepisów. Inaczej mówiąc, twierdzenie o

występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest uzasadnione tylko wtedy, kiedy

przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd

Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie, wynikające z

odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie.

Przepis art. 47713 k.p.c. ma jednoznaczne brzmienie, z którego - wbrew

stanowisku skarżącego - nie da się wyprowadzić wniosku, że chodzi w nim

wyłącznie o zmianę przez organ rentowy zaskarżonej decyzji w drodze wydania

decyzji zmieniającej. Stosownie do rozpatrywanego przepisu zmiana ta może

bowiem nastąpić przez wydanie - stosownie do okoliczności danej sprawy - każdej

decyzji, byleby tylko jej skutkiem było uwzględnienie w całości lub w części żądania

strony objętego przedmiotem zaskarżonej decyzji. Konstruowane na tym tle przez

skarżącego zagadnienie zostało rozstrzygnięte zarówno w judykaturze Sądu

Najwyższego, jak i w piśmiennictwie, w którym zgodnie przyjmuje się, że uchylenie

przez organ rentowy w toku postępowania sądowego decyzji wstrzymującej wypłatę

świadczenia powoduje jej anulowanie i uzasadnia umorzenie postępowania w

całości na podstawie art. 47713 k.p.c., bez konieczności ustalania rodzaju i

wysokości świadczenia podlegającego wypłacie (tak w postanowieniu z dnia 5 maja

2000 r., II UKN 191/00, OSNAPiUS 2002 nr 4, poz. 96), wydanie przez organ

rentowy nowej decyzji anulującej decyzję zaskarżoną i uwzględniającej w całości

żądanie ubezpieczonego będące przedmiotem kasacji, uzasadnia uchylenie

prawomocnych orzeczeń sądów obu instancji i umorzenie postępowania na

podstawie art. 47713 w związku z art. 386 § 3 i art. 355 § 1 k.p.c. (por.

postanowienie z dnia 16 lipca 1998 r., II UKN 138/98, OSNAPiUS 1999 nr 13, poz.

440), w art. 47713 k.p.c. chodzi o to, że nie może być umorzone postępowanie

sądowe z pozostawieniem (w obrocie prawnym) negatywnej dla skarżącego

decyzji, od której wniósł odwołanie (tak w wyroku z dnia 14 lipca 2011 r., III UK

196/10, niepublikowanym), wydanie przez organ emerytalno-rentowy w toku

postępowania odwoławczego nowej decyzji ma znaczenie wówczas, gdy dochodzi

do zmiany zaskarżonej decyzji przez wydanie decyzji uwzględniającej w całości lub

w części odwołanie strony (tak w postanowieniu Sądu Apelacyjnego w Warszawie z

dnia 18 grudnia 2006 r., III AUa 1113/06, Orzecznictwo Sądów Polskich 2007 nr 12,

s. 22; por. także: Józef Iwulski, Komentarz do art. 477 13 Kodeksu postępowania

cywilnego, LEX 2010, w którym stwierdza się, że rozpatrywany przepis dotyczy

sytuacji, w której w toku postępowania przed sądem, ale przed wydaniem wyroku,

organ rentowy wyda decyzję uwzględniającą wniosek w całości lub w części).

Podstawą sformułowanego przez skarżącego zagadnienia prawnego jest

założenie, że postępowanie przed sądem powszechnym służy merytorycznemu

rozpoznaniu sprawy poddanej ocenie w przekazanym mu odwołaniu. Skoro zatem

w odwołaniu domagał się on stwierdzenia, że zainteresowani „nie podlegają

obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z tytułu wykonywania usług na rzecz

skarżącej”, to uchylenie przez Zakład zaskarżonej decyzji nie czyni zadość żądaniu

odwołania. Założenie to jest błędne o tyle, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu

rentowego, od której wniesiono odwołanie (art. 4779 i art. 47714 k.p.c.) i w tym tylko

zakresie podlega ona kontroli sądu zarówno pod względem jej formalnej

poprawności

jak

i

merytorycznej

zasadności

(por.

postanowienie

Sądu

Najwyższego z dnia 18 stycznia 2008 r., II UZ 43/07, LEX nr 442809 oraz wyrok

tego Sądu z dnia 18 lutego 2010 r., III UK 75/09, OSNP 2011 nr 15-16, poz. 215).

Jest tak dlatego, że postępowanie sądowe ma na celu kontrolę prawidłowości

zaskarżonej decyzji, w związku z czym może je wszcząć wyłącznie odwołanie od

decyzji

wydanej

bądź

w

wyniku

rozpoznania

wniosku,

bądź z urzędu.

Niedopuszczalne jest natomiast rozstrzyganie przez sąd, niejako w zastępstwie

organu rentowego, wniosków zgłoszonych w toku postępowania odwoławczego,

które nie były przedmiotem decyzji tego organu. Inaczej mówiąc, w sprawach tych

sąd rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji, w granicach jej treści i

przedmiotu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2011 r., III UZ

1/11, LEX nr 846597 i orzeczenia w nim powołane).

Wnioskodawca odwołał się od decyzji, którymi organ rentowy stwierdził, że

zainteresowani podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako

pracownicy skarżącego. Niewątpliwie więc przedmiotem zaskarżonych decyzji była

kwestia podlegania przez zainteresowanych obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym z tytułu łączących ich ze skarżącym stosunków pracy i tylko ta kwestia

mogła być przedmiotem rozpoznania sądu w postępowaniu wszczętym odwołaniem

od wskazanych decyzji. Decyzje te w żadnym zakresie nie odnosiły się do

ewentualnego podlegania przez zainteresowanych obowiązkowi ubezpieczeń

społecznych z tytułu zatrudnienia u skarżącego na podstawie innych stosunków

prawnych i z tego względu żądanie zgłoszone przez niego w tym zakresie w

odwołaniu nie mogło być przedmiotem postępowania sądowego.

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.